در بررسي چگونگي تأسيس اين نهاد خودكفا كه بدون وابستگي به ارگان خاصي سعي در آموزش و همچنين پژوهش واقعيات جنگ تحميلي دارد، دغدغههاي امير شهيدي را ميبينيم كه هيچ گاه ارزشهاي دفاع مقدس را تمام شده تلقي نكرد و در راه انتقال آن به نسل جوان از حضور در پايگاههاي بسيج گرفته تا سخنراني در صبحگاههاي دانشكده افسري به صورت خودجوش عمل ميكرد. به اين ترتيب پس از گردش كاري كه شهيد صياد شيرازي از ماحصل سخنرانيهاي هفتگي خود در دانشكده افسري امام علي(ع) به مقام معظم رهبري و فرمانده كل قوا ارائه ميدهد، از سوي ايشان حكم تأسيس چنين هيئتي را دريافت ميكند. نهادي پژوهشي- آموزشي كه صحبت از آن واكاوي بخشي از آمال، دغدغهها و زندگي سراسر جهادي سپهبد علي صياد شيرازي است كه براي رسيدن به اين منظور ساعتي به گفتوگو با امير سيد ناصر حسيني، معاون هماهنگ كننده هيئت معارف جنگ و از همرزمان شهيد صياد شيرازي پرداختيم كه تقديم حضورتان ميشود.
هيئت معارف جنگ را يادگاري شهيد صياد شيرازي ميدانند، شكل گيري اين نهاد از كجا رقم خورده است؟
شهيد صياد شيرازي از جمله افرادي بود كه اعتقاد داشت هيچ پاياني بر ارزشهاي دفاع مقدس وجود ندارد و به همين خاطر پس از پايان جنگ از هر فرصتي براي انتقال معارف و تجربيات دفاع مقدس به نسل جوان بهره ميبرد، لذا در اوايل دهه ۷۰ با وجود اينكه ايشان جانشين رياست ستاد كل نيروهاي مسلح را عهدهدار بود، شخصاً در پايگاههاي بسيج يا مساجد حضور يافته و براي بسيجيان و عموم مردم سخنراني ميكرد، سپس از سال ۷۳ – ۷۲ به بعد هفتهاي يك روز در صبحگاههاي دانشكده افسري امام علي(ع) حضور مييافت و تجربه عملياتها يا وقايع رخ داده در جبههها را براي دانشجويان سال سوم بيان ميكرد. انتخاب وقت صبحگاه نيز به اين دليل بود كه از فرصت يك ساعته قبل از آغاز رسمي كلاسها استفاده كند تا خللي بر ساعات رسمي دانشگاه وارد نشود. مدتي بعد ايشان بحث اردوهاي مناطق جنگي را براي دانشجويان مطرح كردند كه با انتقال اين عزيزان به مناطق عملياتي دوران دفاع مقدس، هر واقعه يا عملياتي توسط رزمندگان حاضر در آن شرح داده ميشد. به اين ترتيب گردش كار جلسات سخنراني صبحگاهها و اردوها تقديم حضرت آقا شد و با تأييد ايشان، هيئت معارف جنگ در پاييز سال ۱۳۷۴ رسماً آغاز به كار كرد.
به نظر شما انگيزهها و اقدامات خودجوش يك نظامي ردهبالاي ارتش براي شكل گيري چنين نهادي از چه روحيهاي نشأت ميگيرد؟
اگر بخواهيم سير و سلوك و رفتار شهيد صياد شيرازي را مورد بررسي قرار دهيم، ميبينيم كه ايشان فقط براي انجام وظيفه وارد عمل نميشدند، بلكه به بسياري از امور فراتر از وظيفه متداول خود ميپرداختند. اصلاً در بحث ورود ايشان به جنگ نيز اين امر به وضوح روشن است. به اين ترتيب كه بعد از پيروزي انقلاب با شناختي كه انقلابيون از جهت گيري ايشان در مبارزه با رژيم طاغوت داشتند، شهيد را به عضويت در هيئت تأمين استان اصفهان دعوت ميكنند. در چنين زماني يك گروه ۵۳ نفره از پاسداران در كردستان توسط ضد انقلاب به شهادت ميرسند كه همگي از بچههاي اصفهان بودند، لذا شوراي تأمين تصميم به رسيدگي به اين موضوع ميگيرد و شهيد صياد شيرازي به عنوان يكي از اعضاي اين شورا ميگويد اگر بخواهيم به اين مسئله رسيدگي كنيم بايد در كردستان حضور يابيم، بنابراين به اتفاق سردار رحيم صفوي از سوي آيت الله طاهري به شهيد چمران معرفي شده و همراه ايشان به كردستان ميروند. اين اعزام نيز بدون دريافت مأموريتي از طرف ارتش بود و به اين ترتيب ايشان به صورت داوطلبانه در منطقه حضور مييابند، بعد هم كه بحث اثبات شايستگي شهيد صياد شيرازي و انتصابشان به فرماندهي نيروهاي غرب كشور و ... پيش ميآيد.
برگرديم به بحث هيئت معارف جنگ، شهيد صياد شيرازي چه اهدافي را با تأسيس آن دنبال ميكردند؟ از آنجايي كه يكي از دغدغههاي ايشان ماندگاري معارف، تجارب و ارزشهاي موجود در جنگ تحميلي بود، در اساسنامه اين نهاد دو هدف عمده تدوين تاريخ جنگ و انتقال تجارت و معارف جنگ به نسل جوان گنجانده شده است. در خصوص هدف اول يعني تدوين تاريخ جنگ، عملياتهايي كه خود شهيد صياد شيرازي در آن حضور داشتند مورد بررسي و تدوين قرار گرفتند و تا كنون با پژوهشهاي صورت گرفته چيزي حدود ۸۰ جلد كتاب چاپ و منتشر شده است. بخشي از اين كتابها عمليات محور بودند كه با استفاده از اسناد و مدارك جنگ تدوين شدند و بخشي نيز با استفاده از خاطرات رزمندگان گردآوري شدهاند. به طور كلي شهيد صياد شيرازي اعتقاد داشت همه جوانان ما بايد حقايق جنگ را بدانند چرا كه تجارب آن، قدرت دفاعي كشور را بالا ميبرد و اين علاوه بر بعد معنوي جنگ تحميلي است كه بايد به جوانترها منتقل شود. با چنين اعتقاد و روحيهاي بود كه ايشان هركاري را كه لازم ميدانستند براي حفظ ارزشهاي دفاع مقدس انجام ميدادند. جالب اينجاست كه اگر با نگاهي دقيقتر به اردوهاي دانشجويان افسري در مناطق عملياتي نگاه كنيم، ميبينيم كه اين اردوها جلودار همان كاروانهاي راهيان نوري هستند كه اكنون از تأثيرگذارترين حركتهاي فرهنگي كشورمان به شمار ميروند.
خود شهيد نيز در كلاسها و امور مرسوم هيئت معارف جنگ حضور مييافتند؟
بله، ايشان همان طور كه به صورت خودجوش مقدمات تأسيس اين نهاد را پديد آوردند، در ادامه نيز همواره يكي از اركان اصلي و عمل كننده آن به شمار ميآمدند. به اين ترتيب كه علاوه بر حضور در كلاسها، در اردوها نيز دانشجويان را همراهي ميكردند و تا زمان شهادتشان تمامي عملياتهايي كه شخصاً حضور داشتند را براي دانشجويان بازسازي كردند. اين شهيد بزرگوار اعتقاد داشت كار در هيئت معارف بايد به صورت خودجوش و داوطلبانه باشد و لذا تأكيد داشت اين هيئت بايد بدون وابستگي به ارگان يا سازمان خاصي به صورت افتخاري فعاليت كند.
تأكيد بر استقلال به چه دليل بود؟ شهيد صياد شيرازي از همان ابتدا مد نظر داشت پژوهشهاي صورت گرفته در هيئت معارف جنگ مستقل باشد تا احياناً در بررسي وقايع جانبداري از هيچ ارگان يا نيروي خاصي صورت نگيرد. بر همين اساس اين هيئت در واقع يك نهاد مستقل و افتخاري است كه اغلب اعضا، نظير مربيان آموزشي كه همان رزمندگان و فرماندهان دفاع مقدس هستند به صورت داوطلبانه با آن همكاري ميكنند. در انتخاب نام نهاد نيز آن را هيئت معارف جنگ ناميدند تا صفت دفاع مقدس باعث عدم انجام مباحث انتقادي نشود و اگر در رويداد يا عملياتي ايرادي وجود داشته باشد، روي آن بحث و انتقاد كارشناسانه صورت گيرد.
گويي پس از شهادت ايشان، مقام معظم رهبري برتداوم كار هيئت معارف جنگ تأكيد كردهاند.
در همان تشييع جنازه شهيدصياد شيرازي، آقا خواسته بودند كلاسهاي ايشان تعطيل نشود و به اين ترتيب روند هيئت معارف جنگ با قدرت به كار خود ادامه داد و اگر تا زمان شهادت ايشان تنها دانشكده افسري امام علي(ع) كلاسهاي هيئت را برگزار ميكردند، پس از شهادت امير اشتياق دانشجويان بيشتر شد و كمي بعد نظير چنين كلاسهايي در دانشگاه شهيدستاري نيروي هوايي، دانشگاه امام خميني(ره) نيروي دريايي در نوشهر و دانشگاه فارابي ارتش برقرار شد. اكنون نيز هر ساله ۱۰ روز پشت سرهم كلاسهاي هيئت معارف به صورت تمركزي ۶۰ ساعت را به دروس تئوري دانشجويان اختصاص ميدهند و در پايان هر كلاس دو ساعت جلسه پرسش و پاسخ برقرار ميشود. همچنين دانشجويان ۶۰ ساعت را در اردوهاي بازديد از مناطق عملياتي ميگذرانند. اين را هم عرض كنم كه اكنون به جز دانشجويان پايور ارتش، سربازان وظيفه با تحصيلات ليسانس و بالاتر نيز ۱۶ ساعت را در دورههاي هيئت معارف شركت ميكنند كه غالباً از مباحث طرح شده ابراز رضايت ميكنند. در كل كميت و كيفت امور آموزشي و پژوهشي هيئت معارف هرساله بهتر از سال قبل به پيش ميرود و تجربيات هر دوره باعث تقويت آموزشهاي ارائه شده ميشود.
با توجه به اهدافي كه شهيدصياد شيرازي براي انتقال معارف و تجارت دفاع مقدس به نسل جوان داشتند، به نظر شما آيا هيئت معارف جنگ توانسته است به اين اهداف دست يابد؟ صرف نظر از كيفيت آموزشها و پژوهشهاي صورت گرفته توسط هيئت معارف جنگ كه به زعم خود دانشجويان و سربازان وظيفه پاسخ مناسبي بر سؤالات و شبهههاي آنها بوده است، تنها در سه سال گذشته حدود ۸۰ هزار نيروي وظيفه دورههاي آموزشي هيئت معارف را پشت سرگذاشتهاند و در ۱۰سال گذشته حدود ۱۷هزار دانشجوي دانشگاههاي افسري ارتش دراين كلاسها شركت كردهاند. براي امسال نيز برآنيم ۲۵۰۰ دانشجو را به مناطق عملياتي ببريم كه اگر از حيث كميت و كيفت نگاه كنيم، آشنايي اين تعداد از جوانان با ارزشها و واقعيات دوران دفاع مقدس، اقدام شايستهاي است و ما روح آن شهيد بزرگوار را حاضر و ناظر بر اين آموزشها ميدانيم.
به عنوان يكي از همرزمان شهيد صياد شيرازي، چه خصوصيت بارزي را از ايشان سراغ داريد؟
البته صحبت از خصوصيات ايشان چيزي نيست كه منحصر به يك يا دو مورد خاص باشد ولي در مجموع خصوصيات ايشان به سه گروه اعتقادي، اخلاقي و رفتاري و شخصيت نظامي ايشان دسته بندي مي شود. اما آنچه از خود شهيد نقل شده اين است كه مي گفتند: آنچه عزت خداوند سبحان نصيبم كرده از نماز بود كه همچنان به آن تمسك داشتم و حاضر هم نبودم از آن دست بكشم، لذا اين شهيد بزرگوار تأكيد زيادي بر نماز اول وقت داشتند. زماني هم كه بين سالهاي ۱۳۶۸ تا ۱۳۶۹ از نزديك با ايشان همكار بودم، در مأموريتها يا ساير موارد شاهد بودم كه چطور به اداي نماز در اول وقتش اهميت ميدادند و حتي اگر در جاده و حين حركت هم بوديم، از راننده ميخواستند توقف كنند تا نمازشان را بخوانند. شهيد صيادشيرازي به واقع يك مسلمان معتقد با خصوصيات بارز انساني بود كه هر روزش با روز قبل تفاوت داشت و هميشه در جهت رشد و تعالي گام برميداشت.
