زنان سرپرست خانوار از جمله گروه های آسیب پذیر اجتماعی هستند که با مشکلات و موانع زیادی در زندگی فردی، خانوادگی، اجتماعی خویش مواجهند. با لحاظ مشکلات و مسائل شهرنشینی در شهرهای بزرگ و عدم توجه به رفع معضلات خانوارهای زن سرپرست، این گروه می توانند آسیب های جبران ناپذیری را بر جامعه وارد سازند. بدین لحاظ توجه دقیق به مسائل و مشکلات آنها و ارائه راهکارهای درست و اصولی به منظور حمایت از این قشر از جمله وظایف نهادها و سازمانهای خدمات اجتماعی هر کشور است.
امروزه مشکلات این گروه از زنان به حدی است که ضرورتاً نهاد و سازمان حقوقی خاصی باید حمایت و صیانت از آنان را بر عهده بگیرد. از آن جا که تعداد زنان سرپرست خانوار به جهت افزایش نرخ طلاق، افزایش نرخ جرایم اجتماعی، افزایش تعداد زندانیان، اعتماد یا مهاجرت سرپرست خانوا روندی صعودی دارد، لازم است تدابیری اتخاذ شود تا مشکلات آنها موجب اختلال در نظم و ثبات و تکمیل زنجیره آسیب های اجتماعی نگردد.
پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی و استقرار نظام سیاسی – اجتماعی و فرهنگی مبتنی بر موازین دین مبین اسلام، اصول ۱۰ ، ۲۰ ، ۲۱ و ۲۹ قانون اساسی بر تآمین نیازهای افراد بی سرپرست و زنان سرپرست خانوار به عنوان قشر آسیب پذیر جامعه تأکید نموده است. قانونگذار نظام اسلامی با توجه به اصل حفظ نهاد خانواده اصل برقراری عدالت اجتماعی، اصل پیشگیری از مفاسد اجتماعی، اصل رعایت حقوق شهروندی موظف بوده است تا این گروه را زیر چتر حمایتی خود قرار دهد. از جانب دیگر مطابق با آموزهای مذهب تشیع، حاکمان حکومت اسلامی ملزم به بذل توجه ویژه در امور اقتصادی و اجتماعی افرادی هستند که از عهده مخارج خود برنیامده و مشکلات بسیاری را متحمل می شوند. امام صادق (ع) می فرماید: پیغمبر (ص) فرمودند: من از هر مومنی به خود سزاوارترم و الویت دارم و پس از من سزاوری را علی (ع) دارد. به حضرت عرض شد: معنی این سخن چیست؟ فرمود: فرمایش پیغمبر (ص) اسلام است که هر که بمیرد و از خود بدهی یا بازماندگان بی سرپرست بجا گذارد، بر عهده من است ( که دینش را ادا کنم و از بازماندگانش سرپرستی نمایم) و هر که بمیرد و مال از خود بجا گذارد، از آن ورثه است، پس هر گاه فردی مالی نداشته باشد. برخود ولایت ندارد و چون مخارج عیال خود را نپردازد، بر آنها حق امرونهی ندارد و پیامبر اسلام (ص) و امیرالمومنین (ع) وامامان بعد از ایشان ملزم هستند « که مخارج آنها را بپردازند» از این رو ایشان نسبت به خود مردم اولویت دارند. و تنها چیزی که موجب شد عموم یهود به دین اسلام روی آورند همین سخن رسول خدا (ص) بود، زیرایشان نسبت به خود و عیالات خود آسوده خاطر شدند. « زیرا دانستند که اگر بی سرپرست باشند و خانواده آنهایی از مرکشان، مخارج و سرپرستی نداشته باشند. نگهداری و کفایت آنها برعهده رسول خدا (ص) و پس از آن حضرت به عهده جانشین اوست) " اصول کافی، ص ۲۶۴" بر این مبنا در دوران غیبت فرزند رسول خدا (ص) نیز این مسئولیت بر عهده مسئولین حکومت اسلامی بوده و توجه ویژه ایشانرا می طلبد.
تعریف زنان سرپرست خانوار
در جوامع مختلف، بسته به الگوهای فرهنگی خاص جامعه، با توجه به نقش های مختلف زنان در خانواده، تعاریف متفاوتی برای زنان سرپرست خانوار وجود دارد. به همین جهت تعریف واژه زنان سرپرست خانوار تا حدودی دشوار است، زیرا در برخی از خانواده ها علیرغم حضور مرد بزرگسال در خانواده، زنان نان آور خانواده هستند و عملاً خانواده توسط آنان سرپرستی می شود. در مجموع حدود ۷۷ تعریف متفاوت از واژه سرپرست خانوار وجود دارد.
از نظر جامعه شناسان واژه سرپرست خانواده یک اصطلاح توصیفی است و سرپرست خانواده به کسی اطلاق می شود که قدرت قابل ملاحظه ای در مقایسه با سایر اعضای خانواده دارد و معمولاً مسن ترین فرد خانواده است و مسئولیت اقتصادی خانواده به عهده وی می باشد . این تعریف تا سال های اخیر در کشورهای اروپای غربی رایج بود (CP.MCGoman,۱۹۹۰)
در تعریف دیگری ،زنان سرپرست خانواده، زنانی هستند که بدون حضور منظم یا حمایت یک مرد بزرگسال، سرپرستی خانواده را به عهده دارند.
(cp.Bovinc.Uoussef & Ln , ۱۹۷۸)
بر مبنای تعریف سازمان بهزیستی، زنان سرپرست خانواده زنانی هستند که عهده دار تأمین معاش مادی ومعنوی خود و اعضای خانواده هستند . (سازمان بهزیستی ، ۸۰-۱۳۷۹) سرکار خانم اخوان بیطرف نماینده مردم اصفهان در سنگر مجلس شورای اسلامی در این زمینه می گوید:
منظور از زنان سرپرست خانوار زنانی هستند که در غیاب مردان تامین کننده معاش و تدبیر منظم خانواده به افراد تحت تکفل خود رسیدگی مادی و معنوی می نمایند.
مجلس شورای اسلامی در خصوص تصویب قانون عدم قطع مستمری زنان بدون سرپرست در اثر ازدواج نموده است که هم مایه آرامش مدیر خانواده و ترویج ازدواج اینگونه زنان که خروجی اش مقابله با فساد است در ضمن اخیراً مجلس مصوبه ای برای در نظر گرفتن عائله مندی برای زنان سرپرست خانواده داشته است.
