با وجود آنکه کمیته ارزیابی سازمان حفاظت محیط زیست استان يزد پس از انجام حفاري هاي اكتشافي در معدن مس «دره زشك» هر گونه فعاليت در اين منطقه كانساري را ممنوع اعلام كرده بود و در مهر ماه امسال رای بر توقف عملیات اکتشاف و استخراج مس از معدن دره زرشک در شهرستان تفت استان یزد را صادر کرد، اما مسئولان این معدن فعالیت های آماده سازی و حفر معدن را آغاز کرده اند. منابع محلی در روستای دره زرشک و شهرستان تفت می گویند: مسئولان معدن با حمایت استانداری، رای کمیته ارزیابی سازمان حفاظت محیط زیست در ۲۹ شهریور امسال را نقض کرده اند.
از سوی دیگر گفته می شود که فعالیت هایی برای خرید زمین های اطراف معدن مس «علی آباد» نیز از سوی شرکت مس در حال انجام است. این معدن نیز در فاصله بسیار کمی از معدن دره زرشک واقع شده و شرکت مس در ابتدا قصد داشت تا این معدن را فعال کند که با واکنش شدید اهالی و مخالفت قاطع سازمان محیط زیست روبرو شد . این در حالی است که پیشتر، چند تن از مالکان زمین های اطراف معدن دره زرشک، با شکایت از شرکت مس، موفق شده بودند تا دستور توقف عملیات معدن را از دیوان عدالت اداری بگیرند.
اول «علي آباد » حالا «دره زشك»
بهره برداری از معادني همچون مس، یکی از مزیت های استان یزد به شمار می رود اما باید در کنار مزایای اقتصادی برای استان، تبعات زیست محیطی و اجتماعی بهره برداری از این معدن نیز در نظر گرفته شود.
پس از آنکه بهره برداری از معدن مس «علی آباد» در تابستان امسال به دلیل آلودگی بسیار بالا برای منابع آب زیرزمینی، قنوات و... منتفی شد، مجری طرح کار خود را در روستایی در همان حوالی با چند کیلومتر فاصله یعنی در روستای «درهزرشک» آغاز كرد.
معدن مس درهزرشک از جمله معادن استان یزد است که بهره برداری از آن موافقان جدی و البته مخالفان بسیار جدی تری دارد و هنوز مجوزی برای استحصال مواد معدني از آن صادر نشده است.
معدن مس دره زرشک با توجه به پیچیدگی های خاص خود، همانند پروژه های بزرگ عمرانی نظیر پالایشگاه ها، در کمیته ای ملی با عنوان کمیته ارزیابی زیست محیطی با حضور نمایندگانی از وزارتخانه های مرتبط و یک نماینده استان و دبیری محیط زیست استان یزد مورد بررسی قرار گرفت و پيمانكار و بهره برداران اين معدن نتوانستند نظر مثبت اعضاي هيئت نظارت بر محيط زيست استان را جلب كنند.
پيشتر نيز بهره برداری از معدن مس «علی آباد» به علت عدم صدور مجوز بهره برداري و بروز مشكلات زيست محيطي متوقف شده بود و به همین دلیل شرکت مس ناچار به رها کردن این معدن و انتقال فعالیت های خود به سه کیلومتر بالاتر و روستای دره زرشک شد.
گفته مي شود شرط ادامه كار اين پروژه از سوي سازمان محيط زيست به بررسي هاي بيشتر و مطالعات ژئوهيدرولوژي از اين پروژه منوط شده و تا زماني كه مجري طرح مطالعات دقيق و ارزيابي از وضعيت آبخوان منطقه ارائه نكند، كميته ارزيابي مجوز فعاليت اين پروژه را صادر نخواهد كرد اما به رغم صدور مجوز و دريافت حكم توقف كار همچنان معدن مس «دره زشك» به فعاليت هاي خود ادامه مي دهد.
كدام مهم تر است «مس» يا سلامت؟
ظاهرا مخالفت اهالی با احداث معدن مس در «دره زرشک» و « علی آباد» به آن دلیل است که این دو معدن در خط الراس حوضه آبريز قرار گرفته اند و پساب حاصل از فعاليت هاي استخراج با ورود به آبخوان اصلي تامينكننده آب مورد نياز دشت يزد- اردكان و تفت در صورت بروز هر نوع آلودگي در بالادست تمامی اكوسيستم هاي طبيعي و انساني پايين دست را نيز به نابودي ميكشاند. این آلودگی ها، شامل موادی چون اسید سولفوریک و فلزات سنگین هستند که با آغاز معدن کاوی و حفر زمین، به لایه های خاک و آبهای زیرزمینی نفوذ کرده و باعث آلودگی منابع بسیار محدود آب در اقلیم ویژه تفت و دشت یزد–اردکان خواهد شد.
اهالي اين منطقه كه پيش از اين نيز در مهر ماه و آبان ماه با ايجاد تجمع هاي اعتراضي به هر نوع اكتشاف و استخراج از اين معادن اعتراض كرده بودند، می گویند « در بند ۱۲ صورت جلسه کمیته ارزیابی رای به «توقف عملیات اکتشاف تا انجام مطالعات دقیق» قید شده اما با وجود این رای، مسئولان معدن اقداماتی نظیر حفر زمین، استخراج مواد باطله و جاده سازی در اطراف معدن را آغاز کرده اند».
واکنش اهالی روستاهای دره زرشک ابتدا به امضای طومار خطاب به مسئولان کشور آغاز شد اما پس از آنکه استانداری یزد به پشتیبانی شرکت مس پرداخت و از احداث این معدن دفاع کرد، اهالی معترض اقدام به برگزاری راهپیمایی و تجمع اعتراضی در محوطه معدن و اداره کل حفاظت محیط زیست یزد در شهر یزد کردند.
اين پروژه كه پيشتر مخالفت هاي زيادي را در بين گروههاي زيست محيطي و مردم محلي ايجاد كرده بود در تاريخ ۱۵ مهر ماه سال جاري و پس از ادامه فعاليت هاي اكتشافي با توجه به عدم دريافت مجوز از کمیته ارزیابی سازمان حفاظت محيط زيست، با دستور مستقيم دكتر علي محمد شاعري، معاون محيط زيست انساني و قائم مقام سازمان محيط زيست كشور حكم توقف عمليات گرفت.
آب اولويت اصلي است
«حمید جلالوندی» مدیرکل حفاظت محیط زیست استان یزد چندي پيش در جمع خبرنگاران گفته بود که کمیته ارزیابی و سازمان حفاظت محیط زیست هیچ مجوزی برای فعالیت معدن مس دره زرشک صادر نکرده است. جلالوندي با بيان اينكه آب در منطقه درهزرشك «حق وتو» دارد، مبهم بودن تأثیرات بهرهبرداری از معدن مس دره زرشک بر روی آب شرب را علت اصلی عدم صدور مجوز از سوی کمیته ملی ارزیابی زیست محیطی برای فعالیت این معدن عنوان کرده بود.
جلالوندی همچنین گفته بود: تاکنون توضیحاتی که شرکت مس در زمینه تاثیرگذاری بهرهبرداری از این معدن بر روی آب شرب، آبهای زیرزمینی، آبخوانها، گسلها، وضعیت زمین شناسی و مجموعهای از شرایط ژئوتکنیک و ژئوهیدرولوژیک به کمیته ملی ارزیابی زیست محیطی ارائه کرده قانع کننده نبوده است.
به گفته جلالوندي بهره برداري از معدن مس عليآباد به علت آلودگيهاي بسيار بالاي آن صد در صد منتفي است و اين نكته تاحدي براي مجموعه مديريتي استان حائز اهمیت است که کمیته ارزیابی زیست محیطی نیز به دلیل اینکه مجری طرح تاکنون نتوانسته در مورد تبعات و تاثیرات بهره برداری از معدن بر روی آب شرب، این کمیته را متقاعد کند، هنوز نتوانسته مجوزی برای بهره برداری از این معدن دريافت كند و در واقع هر اقدامی در راستای بهره برداری از این معدن غیرقانونی است.
هرگونه فعالیت اکتشافی غیرقانونی است
گرچه مجریان طرح معدن مس، فعالیت های خود در این منطقه را اکتشافی اعلام کرده اند و گفته اند هیچگونه فعالیت استخراجی انجام نمی شود و اقدامات تنها در راستای محدوده معدن، ظرفیت و عیار مس است، اما همین اقدام نیز بر اساس نظر کمیته ارزیابی باید متوقف شود.
مدیرکل محیط زیست استان یزد با تاکید بر اینکه از طرف محیط زیست هیچ مجوزی برای معدن مس درهزرشک صادر نشده است، مي گويد: وضعیت این معدن در کمیته ارزیابی زیست محیطی در حال بررسی است و محیط زیست به تنهایی در این زمینه تصمیم گیرنده نیست و تنها به عنوان یک نماینده در این کمیته حضور دارد و هرگونه فعالیت حتی فعالیتهای اکتشافی در معدن مس دره زرشک غیرقانونی است
وی با تاکید بر اینکه قانون ۲۴ معادن و تفسیر غلط قانون، مورد انتقاد ماست، مي افزايد: تا تعیین تکلیف در مورد این معدن صورت نگرفته است، حتی فعالیتهای اکتشافی نیز باید متوقف شود و سازمان صنعت، معدن و تجارت استان به صراحت اعلام کرده که کلیه فعالیتها در این محدوده متوقف شده است.
مردم اراضي خود را نفروشند
نکته حائز اهمیت اینجاست که بسیاری از مردم در منطقه با پیشنهاد خرید اراضی،حتی اراضی کشاورزی از سوی مجری طرح معدن مس دره زرشک با قیمت های وسوسه برانگیز روبرو شده اند و عده اي نيز با اين پيشنهاد ها موافقت کرده اند و زمین های خود را به شرکت مس فروخته اند.
مدیرکل صنایع و معادن استان یزد نيز با بيان اينكه پروانه بهره برداری از این طرح صادر نشده است ،می گوید: گرچه معدن مزیت اقتصادی بسیاری برای استان یزد دارد اما در توسعه پایدار همه بخش ها باید در کنار یکدیگر رشد کنند و رشد بخش اقتصادی و آسیب محیط طبیعی به طور قطع نمی تواند توسعه ای پایدار تلقی شود.
زارع مي افزايد: معدن از لحاظ اقتصادی برای مردم یزد حائز اهمیت است اما منابع طبیعی و محیط زیست را نیز نمی توان نادیده گرفت بنابراین امید می رود کمیته ارزیابی محیط زیست با دقت نظر و موشکافی به روند کار خود ادامه دهد و به نحوی تصمیم گیری کند که مردم از هر دو موهبت ذخائر معدنی و محیط زیست سالم بهره مند شوند.
