علی کش، میراث کشاورزی خاور میانه

روح الله جام سحر

تپه باستانی علی کش میراث کشاورزی خاور میانه با قدمت 9500ساله درشهرستان دهلران قرار دارد. تپه علی کش (alikosh) در جنوب غربی استان ایلام در 6کیلومتری بخش موسیان شهرستان دهلران میان اراضی کشاورزی و در کنار رودخانه دویرج قرار گرفته، تپه ای محکم واستوار که همه تاریخ را در دل خود جای داده است همچون نگینی در خشان در گرمای موسیان حرفهای زیادی برای گفتن دارد چرا که شروع کشاورزی در خاورمیانه از تپه علی کش موسیان بوده است و این تپه یکی از قدیمی ترین تاریخی است که در آن به کشت واهلی کردن دانه های گیاهی اشاره شده است . این تپه در سال 79 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است . این تپه در سال 1961 میلادی (سال 1340شمس) فرانک هول و کنت فلانری باستان شناسان آمریکایی در یک برسی کوتاه مدت ،تعدادی محل باستانی در شهرستان دهلران شناسایی کرند که در تپه علی کش اقدام به حفاری کردند ودر کاوش آنها سه دوره فرهنگی در این منطقه مشخص شد که دوره بزمرده 7500تا6750ق.م ،دوره علی کش 6750تا6000ق.م ودر دوره محمدجعفر6000تا 5600ق. م تخمین داده شده است فرج فاضلی کارشناس ارشد باستان شناسی در خصوص این تپه گفت تپه علی کش که به دوران (اغاز تولید غذاواستقرار در روستاها )متعلق می باشد که بنا به کاوش فرنک هول ساکنان علی کش اقدام به کشت دو نوع غله ، یکی گندم درشت (emmer) ودیگری جو دوردیفه ،کرده اند . که این نشان می دهد شروع کشاورزی در خاورمیانه از تپه علی کش شهر ستان دهلران بوده چون این قدیمی ترین تاریخی است که در آن به کشت و اهلی کردن دانه های کیاهی اشاره شده است . وی گفت تپه علی کش در دوره ی علی کش همزمان با دوره نو سنگی بدون سفال جارمو در کردستان عراق و تپه گوران در غرب ایران بوده که با داد ستدد با سایر نقاقط در این دوره توسعه پیدا کرده و علاوه بر ابسیدین اطراف دریاچه وان در ترکیه ،فیروزه و مس فلات ایران به علی کش وارد شدند . فاضلی اظهار داشت .درز دوره بزمرده ، علاوه بر جمع آوری ودرو كردن غلات اهالی بزمرده بعنوان یک دهکده کوچک ابتدایی گله دار بوده اند ورمه های ( گله ) بزنگهداری می کردند وبر اساس کاوش هول بزدر اصل بومی منطقه جبل حمرين و سیاه کوه بوده است . فاضلی کارشناس ارشد باستان شناسی اظهار داشت اشیای سنگی دروه ی بزمرده میکرولیت ،مته ،رنده های مختلف ،اسکنه و در فشهای فراوان برای درو كردن کشاورزی از داسها ی تر کیبی استفاده کرده اند . این کارشناس افزود : بنا به کاوشهای باستان شناسان فرهنگ بزمرده از نظر فرهنگي به طور کلی در همان افق زاوی شیمی و کریم شهیر در کردستان عراق و تپه آسیاب و گنج دره در غرب ایران قرار می گیرند . وی گفت بر اساس برسیهای صورت گرفته در باره جايگاه اصلی مردم بزمرده این اعتقاد وجود دارد که آنها شبانان منطقه لرستان بو داند که برای چرای حیوانات خود در فصول مناسب سال به طرف خوزستان می آمدند ودر دهلران اقامت می کردند وبع ها در همین محل به طور دائم مستقر شدند . فاضلی گفت در دوره محمد جعفر که بعنوان جدید ترین دوره علی کش مطرح است فر هنگ پیشر فته تری به چشم می خورد تا جایی که هول معتقد است دامنه گسترش با خارج از منطقه را هم می توان مشاهده کرد چرا که با شباهت مو جود میان آثار بدست آمده اهالی محمد جعفربا خلیج فا رس ، کردستان عراق ،حاجی فیروز در دوره سلدوز اذ ربایجان ،جنوب در یاچه ارومیه و....درار تباط فرهنگی داشته اند .وی گفت در سال 1388این تپه باستانی تعیین حریم شده و اراضی کشاورزی اطراف آن خریداری شده است . فاضلی افزود در آبان ماه سال جاری فرانک هول باستان شناس برجسته و کاوش گرتپه علی کش از تپه هاي چغاسفید و علی کش بازدید کرده واحتمالا ما های آینده مجدد در تپه علی کش به حفاری و كاوش بپر دازد .