علی کش،میراث کشاورزی خاورمیانه

تپه باستانی علیآباد يا علي کش (alikosh) میراث کشاورزی خاور میانه به شمار می آید که با قدمت ۹۵۰۰ ساله در جنوب غربی استان ایلام در ۶ کیلومتری بخش موسیان شهرستان دهلران میان ارضی کشاورزی ودر کنار رودخانه دویرج قرار گرفته است. تپه ای محکم واستوار که همه تاریخ را در دل خود جای داده است و همچون نگینی در خشان در گرمای موسیان حرفهای زیادی برای گفتن دارد، چرا که شروع کشاورزی در خاورمیانه از تپه علی کش موسیان بوده است واین تپه یکی از قدیمی ترین مناطقیست که در آن به کشت واهلی کردن دانه های گیاهی اشاره شده است.
تپه باستاني علي كش كه اسامي ديگر آن بزمرده و محمدجعفر توسط فلانري و نيلي در سال ۱۹۶۱ ميلادي (۱۳۴۰شمسی) حفاري شده است در علي كش سه دوره فرهنگي مشخص شده است كه از قديم به جديد با اسامي سه گانه تپه نامگذاري شده است .
و اين اسامي عبارتند از بز مرده، علي كش و محمد جعفر.
دوره بزمرده در علي كش مربوط به دوره نوسنگي بدون سفال يعني قديمترين دوره فرهنگي دشت دهلران و دوره محمد جعفر مربوط به دوره نوسنگي با سفال ميباشد.
ابزارهاي سنگي تپه علي كش متعلق به دوره بزمرده و علي كش ميباشد كه از سنگ چخماق و ابسدين ساخته شده اند.
دوره بز مرده متعلق به ۶۷۵۰تا۷۵۰۰ (ق-م) ميباشد معماري اين دوره شامل اتاقهاي كوچك راستگوشه به ابعاد ۲*۲ و با خشت ساخته شده اند اين خانه ها فاقد پي بوده و ديوارها بدون قفل و بست به هم چفت شده اند قسمتهايي از اين خانه ها به عنوان انبار و اتاق ذخيره كاربرد داشته است.
ساكنان علي كش در دوره بزمرده از گندم دانه درشت استفاده ميكردند و ۶۷درصد مواد حيواني متعلق به بز و گوسفند بوده است.
دوره بز مرده يكي از قديمترين محلهايي است كه گوسفند اهلي از آن به دست آمده است.
بافت معيشتي ساكنان بز مرده نشان از عدم وابستگي به كوهاي زاگرس است در حقيقت الگوي معيشتي مبتني بر كشت گياه و داشتن گله حيوانات بوده است.
نوع صنعت سنگ در بزمرده شبيه به كريم شهير است و از لحاظ فعاليتهاي فرهنگي دوره بزمرده شبيه به جارمو در كردستان عراق است.
به طور خلاصه دهكده بز مرده با دهكده هاي زاوي شمي و كريمشهير در كردستان عراق و دهكده هاي اسياب و گنج دره در كرمانشاه همدوره است.