کلوتهاي شهداد در حاشيه جنوبي کوير لوت قرار دارند و کوير لوت را از شهر باستاني شهداد جدا ميکنند. در عمق کوير لوت جايي که هيچ چيز جز شن ديده نميشود عارضههايي عجيب و متفاوت در طول ميليونها سال به دليل فرسايش و به دست باد و باران شکل گرفته است و مستشرقين به دليل ابهت و وهمي که اين آثار در دل بيننده ايجاد ميکنند از آنها به عنوان «شهر پريان» ياد ميکنند. «كلوت»ها قسمتهاي برآمدهاي از کوير لوت هستنند كه بر اثر وزش باد و فرسايش به تدريج در طول ميليونها سال به وجود آمدهاند و همچنان در حال تغيير شکل به دليل همين عوامل طبيعي هستند به طوري که طول برخي از آنها بالغ بر ۱۵۰ متر است و هر سال نيز بر ارتفاع آنها افزوده ميشود. تا پنج سال پيش محوطه كلوتهاي شهداد جزء معدود مناطق جهان بود که پاي کمتر انساني به آن رسيده و هرکس که به اين منطقه سفر ميکرد جز جاي پاي رهگذران خراش ديگر بر بدنه كوير نمينشست. حالا با احداث جاده شهداد - نهبندان براي اتصال کرمان به خراسان جنوبي تن بيپناه كوير در حال رنج كشيدن زير چرخهاي لودرها و بولدوزرهاست. با احداث اين جاده در زماني کوتاه دکلهاي برق نيز در حاشيه جاده روييدند، کمپهاي گردشگري براي رفاه حال بازديدکنندگان ساخته شدند و لولههاي آب نيز ۵۰ كيلومتر از حاشيه اين جاذبه بيبديل طبيعي را در نورديدند. حالا كلوتها نيز با محروميت از ثبت جهاني مثل بسياري از جاذبههاي طبيعي كشور ميروند كه به يادها سپرده شوند.
ميراث برخورد قانوني ميکند
ايجاد زيرساختهاي دسترسي در منطقه گردشگري و ارتقاي خدمات رفاهي نقش غير قابل انكاري در رونق اقتصادي اين مناطق دارد اما سؤالي كه مطرح ميشود اين است که در انجام اين امور حفظ طبيعت بكر و اصالت منطقه كه عامل اصلي و شاخص مورد نظر سازمانهاي جهاني براي ثبت اين ميراث ماندگار است، در اولويت چندم مسئولان قرار دارد و چرا تاکنون اقدامي براي قرار گرفتن كلوتهاي شهداد زير چتر قانونهاي حفاظتي ميراث فرهنگي صورت نگرفته است.
مدير رسانهاي ميراث فرهنگي استان کرمان با تاکيد بر لزوم حفاظت از کلوتها به عنوان يکي از زيباترين مناطق گردشگري جهان اظهار داشت: موضع ميراث فرهنگي در اين خصوص جلوگيري از هرگونه آسيب و تخريب در اين منطقه گردشگري و اقدام سريع در راستاي ثبت ملي و جهاني اين آثار منحصر به فرد طبيعي است.
محمد مهدي افضلي تصريح کرد: هرچند در پي دو مورد اطلاع از تخريب کلوتها توسط پيمانكاران و به بهانه عمليات عمراني، يگان حفاظت ميراث فرهنگي با همکاري نيروي انتظامي براي حفاظت از اين مناظر طبيعي وارد عمل شد، اما در حال حاضر بخش قابل توجهي از کلوتها صدمه ديده و جادهاي به طول يک کيلومتر در منطقه ساخته شده، يك كلوت ۱۰۰ متري تخريب و تعداد ديگري از منارههاي شني اين كوير بكر دچار صدمات اساسي شدهاند.
عدم هماهنگي با ميراث
مدير روابط عمومي ميراثفرهنگي کرمان با اشاره به اينکه گفته ميشود اين فعاليتهاي عمراني با مصوبه صورت گرفته است، با رد تلويحي اطلاع ميراث فرهنگي استان از طرحهاي زيرسازي مخابرات تأكيد كرد: اين امر هنوز مسجل نشده اما اگر مصوبهاي هم باشد بايد با مکان يابي صحيح و کمترين آسيب به منطقه انجام شود نه اينکه بيشترين آسيب به اين منطقه گردشگري ايجاد شود.
مديررسانهاي ميراث فرهنگي استان کرمان ادامه داد: در حقيقت مکانيابي غير صحيح براي نصب دکل موجب بروز اين خسارتها شده است و در صورتي که با ميراث فرهنگي هماهنگ ميشد ما هم همکاري ميکرديم و مکاني مناسب براي اين امر در نظر ميگرفتيم.
افضلي با بيان اينكه ايجاد زيرساختها موجب رونق گردشگري کلوتها ميشود و ما هم موافق توسعه زير ساختها به عنوان مثال آنتن دهي تلفن همراه در اين منطقه و جاده نهبندان هستيم اما اين امر بايد با کمترين آسيب همراه باشد، گفت: پس از اعزام کارشناسان ميراث فرهنگي شهداد به منطقه از نصب دکل مخابراتي روي يکي از بلندترين و زيباترين کلوتها جلوگيري به عمل آمد و از پيمانکار شرکت مخابرات در خصوص عدم آغاز مجدد فعاليت در منطقه تا زمان مكانيابي اصولي توسط كارشناسان مخابرات، تعهد گرفته شد.
وي متذكر شد، در منطقهاي که نبايد کوچکترين دخالت انساني ايجاد شود، براي ايجاد دکل مخابراتي روي يکي از مرتفعترين کلوتهاي شهداد از ماشينهاي سنگين همچون بولدوزر، لودر، تراکتور، تانکر آب پاش استفاده شده است به صورتي كه ديگر نميتوان از اين منطقه به عنوان يك نقطه بكر ياد كرد و بر اثر تخريبهاي ممتد، چنان صدمهاي بر جلوههاي طبيعي اين منطقه رفت كه ديگر قابل جبران نيست.
حمايت بخشداري از پيمانكار
اما محمد مومني، بخشدار شهداد با بيان اينكه اقدام براي احداث اين دکل مربوط به ۱ يا ۲ ماه اخير نيست و اين پروژه از ۳ سال قبل شروع شده ولي به دليل کمبود بودجه بر زمين مانده بود و هم اکنون بار ديگر آغاز شده است، گفت: يکي از مهمترين مشکلات منطقه شهداد در زمينه ساخت جاده نهبندان عدم آنتن دهي تلفن همراه است به طوري که اگر براي مسافري در بخشهايي از جاده اتفاقي بيفتد هيچ راهي براي درخواست کمک وجود ندارد و بايد اين مشکل را حل کنيم.
مومني با اشاره به از سرگيري كار ساخت دكل مخابراتي همزمان با احداث مجتمع رفاهي در جاده نهبندان خاطرنشان كرد: زماني كه کار ساخت دکل شروع شد، کسي مخالفت نکرد و با گذشت چند سال هم اکنون بودجه لازم به اين طرح اختصاص پيدا کرده و بايد اين دکل در اسرع وقت احداث شود.
بخشدار شهداد با تأكيد بر اينكه ساخت اين سه دکل مصوبه دارد ادعاي ميراث مبني بر غير قانوني بودن اين طرح را رد كرد و اظهار داشت: صبحت اين است که اگر اين دکلها موجب تخريب کلوتها ميشد چرا در زمان تصويب پروژه کسي چيزي نگفت؟!
نصب دكلها ادامه دارد
همچنين مديرعامل شرکت مخابرات کرمان در خصوص فعاليت در محدوده کلوتهاي شهداد اظهارداشت: به دليل وجود منطقه گردشگري و همچنين جاده نهبندان به عنوان تنها جاده در دسترس كرمان به خراسان جنوبي نصب دکلهاي مخابراتي در اين قسمت از کوير در دستور کار قرار دارد و اين اقدام نيز طبق هماهنگيهاي قبلي در راستاي نصب سه ايستگاه در منطقه انجام ميشود.
وي با بيان اينكه دو سال قبل نيز يک دکل در کيلومتر ۴۵ زده شد اما آسيبي به کلوتها وارد نکرد، گفت: هم اکنون در اين جاده در برخي قسمتها آنتن دهي وجود ندارد و براي رفع اين مشکل مجبوريم در کيلومتر ۱۰۰ دکل جديدي را نصب کنيم.
به دنبال اظهارات بخشدار شهداد و مدير عامل شركت مخابرات استان، مدير روابط عمومي ادارهکل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان کرمان نيز در اظهار نظري در اين خصوص گفت: تخريب در کلوتهاي شهداد توسط شرکت مخابرات استان کرمان غير قابل اغماض است و اگر مکانيابي نصب دکلهاي مخابرات در اين منطقه با نظر کارشناسان ميراثفرهنگي صورت ميگرفت اين اتفاقات نميافتاد و تخريب هايي كه امروز شاهد آن هستيم به مانعي بر سر راه ثبت جهاني اين كلوتها تبديل نميشد.
افضلي افزود: پيمانکار شرکت مخابرات بدون توجه به اخطارها و تذکرات ادارهکل ميراث فرهنگي استان کرمان مبني بر عدم فعاليت در منطقه، عمليات احداث جاده دسترسي به دکل بر بلنداي کلوتهاي شهداد را ادامه داده است و متأسفانه بخشداري شهداد بر تدوام کار و نصب دکل در منطقه اصرار دارد.
ثبت جهاني کلوتها در هالهاي از ابهام
هر چند با پيگيريهاي ميراث فرهنگي از فعاليتهاي عمراني در کلوتها جلوگيري شد، اما به دليل شدت خسارات وارده به اين مناظر بكر خلقت ثبت جهاني اين پديدههاي منحصر به فرد در هالهاي از ابهام فرو رفته است.
حالا پس از توقف عمليات عمراني جادهاي به طول تقريبي يک کيلومتر در عمق کوير در دل كلوتها باقي مانده كه براي دسترسي به دکل مخابراتي احداث شده و بخش قابل توجهي از يک کلوت ۱۰۰ متري نيز براي رسيدن جاده به قله کلوت تخريب و تسطيح شده و منظره بكر و دست نخوردهاي كه عامل ثبت جهاني اين اثر بود از بين رفته است و در نتيجه اين تغييرات انساني، و برهم خوردن تراز شاخصهاي مورد نظر براي ثبت جهاني کوير بکر شهداد موجب ايجاد ابهام در ثبت جهاني اين كوير از سوي سازمان «يونسكو»شده است.
