انگار ديگر قدمت چند سالهاش هم نميتواند دردي از تار و پودش دوا كند. روزگاري طرحهاي ظريف ميرزا شهاب (شهابالدين كوثري) در دستان روستايي چنان ماهرانه با گره و پودها در هم تابيده ميشد كه نه تنها در همدان بلكه در سراسر ايران، قالي و قاليچه اين منطقه را شهره ميكرد، اما حالا به لطف دستهاي زمخت ماشينها و هزار بيلطفي ديگر،طرح و نقش ترنج و ماهي و شاه عباسي و ... از رونق افتاده و استحكام و سختي اين بافتههاي دستي كه گاهي گرههاي تركي و تكاپوده بودن متمايزشان ميكرد، آنقدر به چشم نميآيد كه حتي خود بافندگان همداني هم يادشان رفته زماني ديارشان قطب فرش دستباف بوده است.
دستهاي روستايي هنوز هم زيبا ميبافد اما ديگر نه براي فرد! حالا دلمشغولي تنها بهانهشان شده چرا كه در خور زحماتشان چيزي عايدشان نميشود!
سالهاست كه همدانيها ميراثدار هنر جاودانه فرش دستباف بودهاند و بازار ايران و ديگر كشورها را با زيبايي خاص هنر خود آراستهاند و غناي بيپايان اين فرشها در نقوش و طرحهاي بينظير و مهارت و زبردستي بافندگان، اين بافتهها را در زمره هنرهاي دستي ارزشمندي قرار داده كه ريشه در خصوصيات فرهنگي ساكنان اين منطقه تاريخي دارد، اما گويا بنا به دلايلي، توليد فرش دستباف و بازار آن در همدان رونق پيشين را ندارد و علاوه بر آنكه در بازارهاي داخلي خريدار ندارد، صادرات آن هم به طرز چشمگيري كاهش يافته است.
برخي رشد شهرنشيني و تبليغات گسترده براي ترغيب مردم به خريد فرشهاي ماشيني را سبب ركود خريد فرش دستباف ميدانند و برخي ديگر مصرف مواد نامرغوب در بافت و رنگهاي بيثبات و عدم آموزش مناسب بافندگان را.
حسين كندي، نايب رئيس اتحاديه فرش فروشان همدان افزايش قيمت فرش به علت گراني مواد اوليه و تورم و كاهش قدرت خريد مردم را مهمترين دليل روي آوردن مردم به خريد فرشهاي ماشيني دانست. كندي با اعلام اينكه در ۱۰ ماهه سال جاري قيمت فرش در اين استان ۱۰ درصد افزايش داشته است، گفت: فرشهاي قديمي و آنتيك نيز چند سالي است به علت گراني و از مد افتادن خريدار ندارند.
قاليبافان خود را حمايت كنند!
بافتههاي همدان در صنعت فرش از سالهاي دور تاكنون، علاوه بر آنكه جوابگوي نياز داخلي بوده، به طور عمده به كشورهاي اروپايي و امريكايي نيز صادر ميشد اما حالا نه تنها جايي در ميان اقلام صادراتي ندارد بلكه در بازارهاي داخلي نيز آنگونه كه بايد، عرض اندام نميكند. شايد بتوان گفت امروز غفلت و بيتوجهي مسئولان و عدمحمايت از صنعت فرش، اين هنر را به مرز فراموشي كشانده است اما شايد عدم توجه به آموزش بافندگان و بازاريابي نيز نقش بسياري در بيرونقي اين هنر داشته باشد. در حال حاضر بالا رفتن هزينه توليد، افت بازار جهاني فرش از لحاظ قيمت و پايين بودن دستمزد قاليبافان از يك سو و ارزاني قيمت ساير كفپوشها و بازارپسند نبودن فرشهاي بافته شده به علت توجه نكردن به نياز بازار و نياز مشتريان از سوي ديگر جايگاه اين صنعت را مخدوش كرده است. از اين رو لازم است بافندگان با استفاده از طرح قالي همخوان با نياز بازار و استفاده از مواد مرغوب و رنگهاي بادوام، خود نيز براي هنر ديرينهاي كه از نسلهاي پيشين خود به يادگار گرفتهاند، راه نجاتي بيابند. ناتواني در جذب بازار فروش و آشنا نبودن قاليبافان با سليقه بازار مقوله مهمي است كه بايد با آموزشهاي لازم و ترغيب بافندگان برطرف شود.
نايب رئيس اتحاديه فرش فروشان همدان نبود كارگاه متمركز در استان و حقوق پايين بافندگان را دليل بيانگيزگي آنها در خلق آثاري چون گذشته دانست و بر لزوم حمايتهاي دولت از اين صنعت تأكيد كرد.
باز هم آفت واردات!
شايد بتوان يكي از مشكلات عمده اين صنعت ارزشمند را ورود فرشهاي پاكستاني، چيني و نپالي و هندي به بازار فرش داخلي دانست كه به دليل ارزانتر بودن هزينه توليد و هزينه نهايي اين فرشهاي وارداتي با وجود مرغوبيت بسيار پايين آن نسبت به فرشهاي داخلي، توانسته است بازار فرشهاي ايراني را كساد كند، اين در حالي است كه نايب رئيس اتحاديه فرش فروشان همدان با اعلام ممنوعيت واردات فرش دستباف گفت: هم اكنون كشورهاي افغانستان، تركيه، پاكستان و چين در حال توليد فرش دستباف هستند، اما فرشهاي توليدي آنها توان رقابت با فرش ايراني را ندارد. كندي با اشاره به اينكه سال گذشته فرشهاي چيني وارد شده به سرعت از سطح بازار ايران جمع و خريد و فروش آن ممنوع شد، افزود: نقش و نگار فرشهايي كه در كشور چين بافته ميشود، دقيقاً مانند فرشهاي ايراني است و لطمههايي را به فرش ايران وارد ميكند.
با اين حال و با وجود اعلام طرح ممنوعيت واردات فرش دستباف در گوشه و كنار، ردپايي از فرشهاي مشابه فرش ايراني و البته نامرغوب و بيكيفيت به چشم ميخورد كه در اين خصوص لزوم حمايتهاي دولتي ضروري به نظر ميرسد.
معرفي جديد لازم است!
برخي توليد كنندگان فرش در ايران به ويژه بافندگان فرشهاي دستباف، ناتواني در ارائه و معرفي صحيح اين محصول در بازارهاي داخلي را به عنوان مانعي در مسير رشد و توسعه اين صنعت ميدانند، از اين رو شايد برگزاري نمايشگاههاي تخصصي با محوريت فرش دستباف به ويژه در استانهايي كه قطب اصلي و ديرينه اين محصول هستند، ميتواند نور اميد را در دل توليد كنندگان زنده كند چرا كه سهم ايران از بازار جهاني فرش دستباف آنقدر بوده و هست كه جهت شناساندن و معرفي اين هنر، هزينه و برنامهريزي شود. بر اين اساس نايب رئيس اتحاديه فرش فروشان همدان از برگزاري جشنواره فروش فرش با شعار هر فروشگاه، يك نمايشگاه در تاريخ ۲۲ بهمن سال جاري به مدت يك ماه در ۲۳ شهرستان همدان خبر داد و اظهار اميدواري كرد برپايي اين نمايشگاه بتواند روح حيات و تحول را در رگهاي اين صنعت ارزشمند استان همدان بدمد.
