وحيد مهري | «انحلال خانه سينما». اينكه از بين همه اخبار سياسي، اقتصادي و اجتماعي اين روزهاي كشور، اين خبر تيتر يك اكثر رسانههاي نوشتاري و ديداري داخلي و خارجي ميشود، خيلي جاي تعجب ندارد چون به نظر ميرسد «انحلال خانه سينما» بيش از آنكه يك مقوله مرتبط به ساحت فرهنگ باشد، بيشتر به حوزه سياست وارد شده است. ماجراي خانه سينما و تعطيلي اين مركز با رسانهاي شدن و پرداختن رسانههاي گوناگون بعد از التهاب مضاعفي كه برنامه تلويزيوني «هفت» به سينماي ايران وارد كرد، وارد فاز تازهاي شده است. اين روزها موضوع خانه سينما و حواشي آن نقل محافل و رسانهها است و درباره اين موضوع ديدگاههاي متفاوتي از سوي اهالي رسانه، سينماگران، نمايندگان مجلس، انجمنهاي اسلامي دانشگاهها و افكار عمومي بيان ميشود. اين در حالي است كه در تازهترين اين حركات، چند سينماگر در حمايت از خانه سينما بيانيه صادر كرده و خواستار جلوگيري از انحلال خانه سينما شدهاند. بهمن فرمانآرا هم به نشانه اعتراض سيمرغهايش را به دفتر جشنواره پس فرستاده است. يك پرسش اساسي اين است كه اصولاً چرا سينماگران درباره مشكلات صنفي از قبيل ناهنجاريهاي رفتاري هنرمندان ، موضعگيريهاي سياسي و رانتخواريهايي كه در خانه سينما وجود داشته هيچگاه ورودي نداشتهاند و حال چه شده كه به حمايت از مديرعامل خانه سينما پيدرپي بيانيه صادر ميكنند؟! شايد با كمي تأمل و روشن كردن بعضي از نقاط تاريكي كه در فعاليت خانه سينما وجود دارد، بشود به ماهيت اصلي اين حمايتها بيشتر پي برد.
خانهاي پر پول
هرچند خانه سينما در فعاليتهاي اخير خود از ماهيت صنفي فاصله گرفته اما اين مجموعه در تعاريف و تعابير بيروني از سوي سازمانها و نهادها به عنوان يك «صنف» شناخته ميشود كه كل سينماگران را سرپرستي ميكند.
قاعدتاً سازمانها و نهادهاي فراواني به اين صنف مراجعه ميكنند، براي برگزاري مثلاً يك جشنواره از آنها مشورت ميگيرند، از آنها داور ميخواهند، براي حضور در سفرهاي داخلي و خارجي آنها را دعوت ميكنند، براي ساخت فيلم با آنها عقد قرارداد ميكنند و... اين موضوع باعث ميشود تا خانه سينما آنگونه كه برخي اعلام ميكنند يك نهاد بدون پول نباشد كه كار كردن در آن هم هيچ نفعي ندارد. در فعاليتهاي خانه سينما منافع مالي و اعتباري وجود دارد كه البته هميشه از ديگر اعضاي صنف مخفي نگه داشته ميشود. اين منافع مهمترين دليل براي ترك نكردن صندلي خانه سينما از سوي مديران آن است.
اينكه فيلمسازي مثل فرمانآرا سيمرغهايي را كه دوستانش به او هديه كردند، به نشانه اعتراض به دبيرخانه جشنواره ميفرستد، اين پرسش را ايجاد ميكند كه مگر غير اين است كه سيمرغها را كساني به او دادند كه امروز فرمانآرا در دفاع آنها سيمرغهايش را پس فرستاده است. از فرمانآرا بايد پرسيد اگر به جاي سيمرغ، خرس برلين يا يوزپلنگ لوكارنو يا نخل كن هم بود، جرئت پسفرستاندن آنها را داشت.
سؤال اساسي ديگر اينجاست كه عسگرپور، مديرعامل فعلي خانه سينما كه در ظاهر اين همه دغدغه صنوف را دارد، چرا در هيچكدام از فيلمها و سريالهايي كه تا به امروز ساخته از هيچ كدام از اعضاي صنوف خانه سينما به عنوان عوامل پشت صحنه استفاده نكرده است. اين را ميشود از تيتراژ همين سريال «تا شيدايي» به خوبي فهميد.
قضيه فراتر از اين حرفها است
عليرضا رئيسيان، رئيس پيشين كانون كارگردانان خانه سينما كه به دليل همسو نبودن با سياستهاي عسگرپور از خانه سينما استعفا كرد، در خصوص بيانيه اين چند سينماگر به «جوان» گفت: ورود اين افراد ماركدار كه در بيانيه چندين نفره، روز شنبه رسماً پا به ميدان جريان انحلال خانه سينما گذاشتند، نشان ميدهد كه قضايا فراتر از حد خانه سينماست.
كارگردان فيلم «ايستگاه متروك» در خصوص مواضعي كه سينماگران در اين بيانيه گرفتهاند، افزود: بسيار اتفاق خوبي است و شخصاً هم از چنين كاري استقبال ميكنم، چراكه آدمهاي تابلودار و نشانهدار به هرحال مواضع مخفي خود را علني كردهاند و بيانيهها امكان و فرصت خوبي است كه ديگران و خود مردم هم راجع به اين افراد و رانتها، پروژهها و قدرتهاي آنان اظهارنظر و قضاوت كنند. اين فيلمساز مطرح و شناخته شده سينماي ايران در ادامه افزود: اگر تخلفي در خانه سينما صورت گرفته، بايد براي همه معلوم و مشخص شود. بنابراين ماندهام اين همه هياهو و بيانيه از طرف برخي افراد خاص، براي چيست؟ مگر كار عجيبي صورت گرفته است؟ اگر عدهاي خلاف قانون عمل كردهاند، آيا برخي بايد اينگونه از مجرم دفاع كنند؟
رئيسيان با اشاره به اينكه بيشك در صدور اين بيانيه اهداف شخصي و گروهي زيادي پنهان شده، افزود: در كجاي دنيا كسي كه جرمي مرتكب ميشود را اينگونه حمايت ميكنند. هيچ وقت، نه قبل و نه بعد از آن، اين همه هياهو و بيانيه صادر نميكنند. اين اتفاقات و اظهارنظرها آدمي را به اين فكر مياندازد كه لابد قضيه بزرگتر از خانه سينما و انحلال و جز آن است. به اعتقاد من و بسياري ديگر، اين مسئله و فرافكني به مسائلي فراتر برميگردد كه به هرحال مراودات، قدرتهاي اين چندساله و... مربوط به اهالي خانه سينما را نهان ميكند.
كارگردان فيلم «چهل سالگي» با اشاره به پيشينه اين حركات در بين مديران و حاميان فعلي مديرعامل خانه سينما افزود:اين بيانيهها جاي شك بسيار دارد چراكه قرار نيست خانه سينما منحل شود بلكه قرار است تمام تخلفات آنها آشكار شود. بنابراين اين طيف خاص با سر و صدايشان، مشخص نيست كه دنبال چه چيزي هستند. مطمئن باشيد طي چند روز آينده خيلي مسائل براي همه روشن ميشود.
رئيسيان ادامه داد: خانه سينما اگر واقعاً نهادي مردمي است، اين خود مردم هستند كه ميخواهند به شبهات آن رسيدگي شود كه آيا اين تخلفات واقعا وجود داشته يا نه؟ و اگر هست چه كسي مرتكب آن شده و بايد هم پاسخگو باشد. اين حرف من نيست و بسياري از اهالي سينما نيز اين رسيدگي را خواهان هستند.
خانه سينما مسجد ضرار است
حسين فرحبخش، تهيه كننده شناخته شده سينماي ايران هم در خصوص انحلال خانه سينما به «جوان» گفت:انحلال خانه سينما بايد زودتر از اينها رخ ميداد چراكه اين خانه سينما، مسجد ضرار است و بايد خراب هم ميشد. صنوف سينمايي با اين قضيه مشكلي ندارند و سرجاي خود به فعاليتشان مشغولند و مطمئن باشيد همچنان هم ارتباطشان را با معاونت سينمايي و دولت پي خواهند گرفت و تغييري نخواهند كرد.
فرحبخش همچنين در خصوص سينماگراني كه بيانيه صادر كردهاند، افزود: افرادي كه امروز در خانه سينما هستند و افرادي كه بيانيه ميدهند، عدهاي بودند كه از دهه ۶۰ حاكميت خود را بر سينما اعمال كردهاند. يك تيم بيست و اندي نفره پشت پرده هستند كه هميشه حاكم بر سينما بودهاند و بقيه كه لشكري ۴ هزارنفرهاند فقط سياهي لشكر اينها هستند. اين افراد خاص، اين سياهي لشكر را در مقابل حكومت ميگذاشتند و مقابل نظام ميايستادند تا باج بگيرند و ميگفتند كه اگر نگيريم اين افراد را به جان حكومت مياندازيم.
اين تهيهكننده و سرمايهگذار باسابقه سينماي ايران ادامه داد:اين اتفاق در دوره محمدرضا جعفريجلوه نيز اتفاق افتاد. دقيقاً اين عده تمام تشكيلات اتحاديه را به هم ريختند كه آقاي ميركريمي و دار و دستهاش باج بگيرند.
وي با انتقاد از رانتخواري و پارتي بازي عدهاي از سينماگران در خانه سينما گفت: من سؤالم اين است كه آيا فيلم «يه حبه قند»، يك فيلم يك ميليارد و ۷۰۰ ميليوني است يا ۴۰۰ ميليوني؟ معلوم است كه اضافهاش رانت است. اين كساني كه اين بيانيه دسته جمعي را امضا كردهاند همان رانت ۱۵۰ ميليارد توماني هستند. مطمئن باشيد اگر خانه سينما از اين فرم فعلي و تشكيلات و دار و دستهاش بيرون برود، اين افراد ديگر رانتي نخواهند داشت.
فرحبخش انحلال خانه سينما را انقلابيترين كاري كه وزارت ارشاد در طول تاريخ خود انجام داده است، عنوان داشت و افزود: صنوف قرار نيست دولتي باشند اما همچنان هم كمكشان را از دولت ميگيرند و تعامل خود را حفظ ميكنند. در هر حال انحلال، كار درستي بوده كه اگر كسي هم اعتراض كند از جمله بيانيهدهندگان، به خاطر از دست دادن و به خطر افتادن منافعشان خواهد بود.
بيانيهها را نبايد جدي گرفت
حبيبالله كاسهساز هم با اشاره به كارهاي غيرقانوني زيادي كه در خانه سينما صورت گرفته به «جوان» گفت: هيچكس نميتواند در مقابل قانون سرخود را بلند يا كج كند. هرچه قانون بگويد بايد پذيرفت و گردن نهاد. خود ما هم ناراحتيم كه چرا خانه سينما بعد از دو دهه فعاليت امروز به اين وضعيت و حال و روز افتاده است ولي به هر حال بايد منتظر ماند كه قانون چه ميگويد تا همه چيز بر اين مبنا پيش برود. مسلماً اساسنامه بايد به دادگاه برود و اگر قاضي رأي به انحلال يا اصلاحيه دارد بايد آن را قبول كرد.
تهيهكننده فيلم اخراجيها ادامه داد: خانه سينما برعكس خيلي از مؤسسات فرهنگي ريز و درشت سراسر كشور، وابستگي به دولت دارد و طبق اساسنامه در مورد امكاناتي همچون بودجه و مكان، كمك دولت را با خود دارند و اين كمكها نيز برطبق تفاهمنامه پرداخت ميشده است. بنابراين دولت در خانه سينما صاحب نفوذ است. بايد مشخص كرد جايگاه خانه سينما در دولت فرهنگي و نظام ما چيست. وابستگي آن مشخص شود تا خيلي از مشكلات از بين برود.
اين تهيه كننده شناخته شده در خصوص بيانيههايي كه سينماگران صادر كردهاند هم گفت:بيانيههايي هم كه در اين چند روزه از طرف برخي صادر شده شايد از روي دغدغه باشد اما چندان نبايد آنها را مهم دانست. شايد برخي از اين سينماييها بيكار باشند و بيانيه هم بدهند! كه نبايد جدي گرفت.
بودجه خانه سينما از آن سوي مرزها تأمين ميشود
فرجالله سلحشور، كارگردان سريال يوسف پيامبر(ص) با اشاره به رابطههايي كه مديران خانه سينما با برخي از سينماگران و محافل سينماي غربي دارند، به «جوان» گفت: بسياري از بودجههاي خانه سينما از آن سوي مرزها تأمين ميشد و خط و ربطش را هم كسان ديگري از آن طرف آبها برايش تعيين ميكنند كما اينكه تا به حال دهها بار رهبري به سينماگران رهنمودهايي دادهاند ولي اينها اطاعت نكردهاند. سلحشور كه چندي پيش به خاطر اظهار نظرش در مورد عملكرد خانه سينما مورد غضب محافل رسانهاي وابسته به اين جريان قرار گرفته بود، اظهار داشت: خانه سينما از ابتدا هم گفته بود كه يك سازمان مستقل است و اطاعت از جمهوري اسلامي و وزارت ارشاد نميكند و خودش را وابسته به سينماي جهاني ميداند تا جمهوري اسلامي. هر جا دشمن ميخواهد به جمهوري اسلامي لطمه بزند، اينها بازوي دشمن ميشوند و در جهت اهداف آنها و سياهنمايي جمهوري اسلامي فيلم ميسازند. وي در خصوص كمكهاي جريانهاي سياسي به اين نهاد هم گفت:خانه سينما عدد و رقمي نيست و اگر شهرداري و ديگر نهادهايي كه تا امروز به خانه سينما كمك ميكنند، اگر كساني براي رأي آوردن كمك نكنند خانه سينما خودبهخود منحل ميشود.
كساني كه بيانيه دادند خودشان وابسته به خانه سينما هستند
محمد قهرماني، مديرعامل مؤسسه شهيد آويني و تهيهكننده سينما نيز در گفتوگو با «جوان» اظهار داشت: كساني كه در چند روز اخير بيانيه ميدهند و به انحلال خانه سينما اعتراض ميكنند وابسته و متعلق به خودخانه سينما هستند و تحليلشان را اينگونه عنوان ميكنند.
تهيهكننده فيلم «شكارچي شنبه» افزود: پيشنهاد من اين است كه اينگونه افراد بهتر است ابتدا تغييرات غيرقانوني در اساسنامه خانه سينما را مرور كنند و سپس دم از بيانيه بزنند. من مخالف هر كار غيرقانوني هستم و همين اتفاق هم در مورد خانه سينما افتاده كه تغييرات اساسنامهاش را به ميل خود انجام داده و به تصويب شوراي فرهنگ عمومي نرسانده است.
قهرماني ادامه داد:تغيير در اساسنامه هر مؤسسه فرهنگي از جمله خانه سينما و خود مؤسسه شهيدآويني كه بنده مديرعامل آن هستم بايد دوباره به تأييد وزارت ارشاد برسد كه روال قانوني به خود بگيرد. همچنان كه فرآيند تغيير آن در دبيرخانه رسيدگي به مراكز فرهنگي مشخص است كه مثلاً اين بند حذف يا اضافه شود و آنها مسئول تأييد و رسيدگي به درخواستها هستند. بنابراين تا تغييرات هر اساسنامهاي مصوب نشود، اعمال اين تغييرات شخصي مسلماً غيرقانوني است.
اين تهيهكننده با اشاره به كار غيرقانوني خانه سينما در تغيير اساسنامه افزود: فرآيند اعمال شده در مورد خانه سينما نيز غيرقانوني است و انحلال آن كاري عادي است. اگر من هم چنين كاري ميكردم بايد منحل ميشد و فرقي ندارد چه مؤسسه فرهنگي باشد چون روال قانوني است كه بايد طي شود. در عين حال خانه سينما در كنار عدم توجه به قانون، عملكردي سياسي را در پيش گرفته كه مطمئناً هدفمند بوده وگرنه چرا بايد مثلاً عبارات تعلق به «سينماي متعهد و متعهد» را از اساسنامه خود حذف كنند.
قهرماني در ادامه افزود: اين عده خودشان را وابسته به جمهوري اسلامي نميدانند و بنابراين متخلف و غرضورز هستند. مطمئن باشيد كه اگر اصناف از اين اعمال و تغييرات غيرقانوني مطلع شوند، از آنجا كه خود را متعلق به اين نظام ميدانند به اين عملكرد خانه سينما اعتراض ميكنند.
در پايان بايد گفت نگاهي به عملكرد چند ساله خانه سينما كه بايستي هم و غمش، صنوف سينمايي و امنيت شغلي و اصول هنري و راهكارهايي براي ارتقاي سينماي اين مرز و بوم باشد، نشان ميدهد كه اين مجموعه طي اين سالها نه تنها توجه و تمركز درستي بر اين وظايف اصلي و اوليهاش نداشته بلكه تا توانسته آتش بيار معركهاي بوده كه دودش به چشم سينماگران و مردم و سينماي ايران رفته است و نفعش را رسانههاي غربي و شبكههاي ماهوارهاي مخالف نظام و اسلام بردهاند. بيشك در روزهاي آينده با اعلام نظرات ديگر و افشاي ابعاد تازهتري از اين ماجرا، شاهد خبرهاي متفاوتي درباره واقعيت ماجراي تعطيل شدن خانه سينما خواهيم بود.
