كشور ما كه تا ۵۰ سال پيش با توليد ۴ ميليون تني گندم پاسخگوي نياز مصرف جامعه بود، از سال ۱۳۳۸ به بعد به دليل كمبود توليد و افزايش مصرف سرانه، نيازمند واردات شد و اين وابستگي هر سال افزايش يافت و در برخي سالها مجبور بوديم بيش از يك ميليارد دلار براي واردات گندم هزينه كنيم. تا اينكه با سياست افزايش قيمت خريد تضميني، كشاورزان به افزايش كشت اين محصول و تداوم آن ترغيب شدند و از سال ۸۳ پس از حدود ۴۵ سال وابستگي به واردات گندم خارجي، به خودكفايي رسيديم و ۲۶ آبانماه هر سال به عنوان روز ملي خودكفايي گندم در تقويم ايران ثبت شد. کاهش حجم بارشها در پاییز سال گذشته ذخیره آبی پشت سدها را به میزان ۲میلیاردو۷۰۰میلیون مترمکعب کاهش داد، به طوری که نگرانیهایی را در وزارت نیرو برای تأمين آب بخش کشاورزی ایجاد کرد و بار دیگر خودکفایی ایران در برخی از محصولات کشاورزی از جمله گندم مورد تهدید قرار گرفت.
امروز روز خودکفایی گندم نام دارد و وزارت جهاد کشاورزی در حالی این روز را جشن میگیرد که پیش بینیها از کاهش حجم تولید گندم محقق شده، به طوری که میزان تولید گندم در سال زراعی ۹۰-۸۹ از ۵/۱۳ میلیون تن به ۱۱ میلیون تن کاهش یافته است. دکتر خلیلیان ، وزیر جهاد کشاورزی در دولت نهم در جایگاه معاونت برنامهریزی و اقتصادی وزارت جهاد قرار داشت و در شرایطی که تیشه خشکسالی ریشه بخش کشاورزی کشور را نشانه گرفته بود، از عملکرد مسئولان انتقاد میکرد و معتقد بود که در دهههای گذشته اهمیتی به مسئله خشکسالی داده نشده است . وی در آن زمان ریاست ستاد خشکسالی وزارت جهاد را بر عهده داشت . اما اکنون که سکاندار وزارت جهاد شده است بار دیگر خشکسالی گریبان کشور را گرفته و خودکفایی گندم دوباره به مخاطره افتاده است. كارشناسان و دستاندركاران توليد تأكيد دارند با توجه به كاهش ۵/۵ ميليون تني خريد تضميني گندم و با احتساب ميزان خودمصرفي كشاورزان از محصول خريداري شده امسال، مجموع گندم توليدي كشور به ۱۱ ميليون تن نميرسد كه اين رقم در مقايسه با پيشبيني توليد ۱۵ ميليون و ۸۸۰ هزار تني گندم در پايان برنامه چهارم توسعه كشور (سال ۱۳۸۸) نزديك به ۵ميليون تن كمتر است. همچنین ، شركت بازرگاني دولتي ايران نیز از كاهش ۵۰ درصدي خريد تضميني گندم در سال جاري خبر داده و گفته است: ميزان خريد تضميني گندم از سوي دولت از ۱۱ ميليون تن سال گذشته به ۵/۴ ميليون تن در سال جاري كاهش يافته است .
از سوي ديگر باتوجه به خريد ۳۶۰ توماني هر كيلو گندم در خريد تضميني و كمتر بودن نرخ آن در بازار آزاد، كشاورزان رغبت بيشتري براي فروش محصول به صورت تضميني دارند لذا عمده گندم توليدي به شركت بازرگاني دولتي فروخته شده است كه با احتساب ۵/۵ ميليون تن گندم فروخته شده به اين شركت و احتساب ميزان خود مصرفي كشاورزان و همچنين فروش ناچاري بخشي از توليد در بازار آزاد، ميزان توليد ۱۰ تا ۱۱ ميليون تن است؛ نه بيشتر.
اما با توجه به اينكه امسال اغلب كشاورزان از دير پرداخت شدن بهاي محصول در خريدهاي تضميني و عرضه آن در بازار آزاد به قيمت ارزانتر گلايه داشتهاند، مصمم شدند براي سال آينده جو را جايگزين گندم كنند چراكه اگر قرار باشد محصول را در بازار آزاد بفروشند بازار آزاد جو از گندم بهتر است. درحالي كه اگر محصول كشاورزان بهموقع خريداري و كشاورز منتفع شود، براي افزايش توليد انگيزه پيدا ميكند، نه اينكه از كشت محصول استراتژيك به كشت محصولات درجه دوم روي آورد.
به عبارت دیگر بی برنامگی دولت برای حفظ تولید، تشویق نكردن کشاورز برای کشت بیشتر گندم، تمركز بر كاهش مصرف نان از طريق حذف يارانهها و کاهش نزولات آسمانی در سال گذشته دست به دست هم دادند تا بار دیگر تولید این کالای استراتژیک به خطر بیفتد. آیا خلیلیان و وزارتخانه متبوعش برنامهای برای مقابله با این بحران و چگونگی تأمين مورد نیاز گندم اندیشیدهاند.
