مديرکل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان يزد گفت: آسياب دوسنگي محمدآباد با توجه به مصالح به کاررفته و نوع معماري مربوط به دوره متاخر اسلامي (صفويه) و وجه تسميه بنا نيز مربوط به محل قرارگيري آن ميباشد.
بهرام رضايي اظهار داشت: از ويژگيهاي اين اثرتاريخي عميقترين آسياب به شمار ميرود که در زيرزمين به صورت دستکند ساخته شده و نمونه آن تا به حال مشاهده نشده و همچنين آسياب در محل تقاطع دو رشته قنات در زيرمين واقع شده که از نظر هيدروليکي قابل مطالعه و داراي اهميت ميباشد.
وي افزود: اين مجموعه به واسطهي ايجاد يک شيب مناسب و متوازن که از مدخل تا انتهاي مجموعه وجود داشته است به راحتي نور خورشيد تا انتهاي آسياب قابل مشاهده بوده که متاسفانه بواسطه سيل عظيمي که حدود ۵۰ سال پيش مجموعه را در بر گرفته و نهشتهها و آبرفتهاي فراواني را در داخل مجموعه انباشت کرده اين شيببندي و ترازبندي هم دچار نقصان شده، که بعد از انجام خاکبرداري و تخليه اين نهشتهها ديگر آن شيب حقيقي و اوليه محقق نشد.
رضايي تصریح کرد: موضوع ديگر در خصوص اين مجموعه کارکردهاي مشخص هريک از حجرهها و ساختارهاي معماري است که در فواصل دالان ساخته شدهاند. احداث اين دالان در مناسبت تام و کامل نسبت به روند آرد کردن غله بويژه گندم و جو از زمان ورود به مجموعه تا پايان کار است. بدين مبنا اولين ساختار معماري که در محوطه دالان اصلي با آن برخورد ميکنيم اتاقک بازرسي و نظارت بر روند ورود و خروج غله است. اين اتاقک با ۵ پله چينهاي دست کند به فضاي دالان ارتباط پيدا ميکند.
بر اساس این گزارش از ويژگيهاي اين اتاقک و نمونههاي مشابه آن در طول مسير، نحوه احداث آن است که به شيوه ساخت بوکنها احداث شده و هيچگونه مزاحمتي براي عرصه دالان به وجود نميآورد. در خصوص ارتفاع اين اتاقکها و اينکه نحوه دسترسي به آن توسط چندين پله بوده، شايد بهترين استدلال از منظر بهداشتي و در تماس مستقيم نبودن با احشام و چهار پايان بوده باشد.
گفتني است آسياب دوسنگي محمدآباد ميبد به شماره ۲۹۹۸۵در فهرست آثار ملي کشور به ثبت رسيده است.
