بیگانه شدن فرزندان با حضور پدران در خانه

وقتی پول جای پدر را می‌گیرد!

آزاده غلامی | امروزه به دلیل مشکلات مالی و هزینه‌های مختلفی که سر به فلک می‌زند، بسیاری از خانواده‌ها با مشکل رو به رو هستند. همین موضوع که در گذشته به صورت دو‌شغله بودن پدران بروز پیدا کرده بود، اکنون پا را فراتر گذاشته و در قالب چند شغله بودن پدران ظهور پیدا کرده است. در جهان کنونی و حتی در جامعه‌های سنتی از جمله ایران اسلامی، حتی حضور مادران در بیرون از خانه و کار کردن آنها موضوعی است که شاید برای همگان امری طبیعی به نظر برسد. مادران در ایام قدیم به گونه‌ای زندگی می‌کردند که وقتشان را در منزل و صرف‌تربیت فرزندان و البته نه به شکل امروزی می‌کردند. از سوی دیگر پدران هم با توجه به اینکه امکانات و تجهیزات در سطح محدود موجود بود و هنوز فناوری ارتباطات و اطلاعات در جهان و به تبع آن در ایران بروز نیافته بود، درآمدی را که به دست می‌آوردند، صرف رفع مشکلات و هزینه‌های معمولی خانواده‌شان که خورد و خوراک و پوشاک اهم آنها را شامل می‌شد می‌کردند. در دوران قدیم کمتر پیش می‌آمد که فرزندان خواهان وسایل روزآمد که البته به شکل امروزی از چنین وسعتی برخوردار نبود باشند. زندگی مردم به سادگی و با چوپانی و کشاورزی می‌گذشت و همین سبب می‌شد که پدران پس از پایان کار، بدون اینکه دغدغه مشکلات معیشتی را داشته باشند به خانه برگردند. درآمدی که در دوران قدیم به دست می‌آمد، با توجه به سطح توقعات پایین اعضای خانواده در آن دوران، سبب حضور بیشتر پدران در خانه می‌شد و همین موضوع تاثیر بسیاری روی‌تربیت فرزندان می‌گذاشت. موضوعی که امروزه کمتر به چشم می‌خورد. در این رابطه گفت و‌گویی با دکتر حسین باهر، روانشناس و عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی را از نظرتان می‌گذرانیم. دکتر باهر، کمرنگ بودن حضور پدران در خانه را سبب کمبود اقتدار مرد برای اعضای خانواده و سرپرستی فرزندان عنوان می‌کند و می‌گوید: گاهی اوقات پیش می‌آید که رتق و فتق امور باید به دست مرد خانواده انجام شود که با نبود پدران در خانه سبب بروز مشکلاتی در این حوزه می‌شود. گاه فرزندان در ساعاتی که پدرشان حضور ندارد، به فرد دیگری مراجعه می‌کنند تا به همصحبتی و چاره‌جویی از او بپردازند که این موضوع امر مطلوب و مناسبی نیست. وی با بیان این مطلب ادامه می‌دهد: فرزندان همانطور که به حضور مادر نیاز دارند، حضور پدر در خانواده نیز برایشان ضرورت دارد و حضور پدر می‌تواند مشکلات بسیاری را از سر راه آنان بردارد و سبب گرم‌تر شدن کانون خانواده شود. دکتر باهر در ادامه این مطلب اظهار می‌کند: تأمین معیشت یک اضطرار است. اکنون مشکلات اقتصادی و سطح توقعات خانواده‌ها به ویژه فرزندان به گونه‌ای شده است که گاه هم پدر و هم مادر برای رفع این نیازها با هم کار می‌کنند یا پدران مجبور می‌شوند به چند شغله شدن رو بیاورند. در این صورت وضعیتی پیش می‌آید که پدران از عملکرد اعضای خانواده غفلت می‌کنند و شاید همین موضوع سبب خدشه وارد شدن به خانواده شود. عدم حضور پدر در خانواده می‌تواند سبب ایجاد مشکلات روحی برای فرزند و همسر شود. این روانشناس در ادامه می‌افزاید: نبود پدران در خانواده نه تنها برای فرزندان مشکلی مهم به شمار می‌رود، بلکه برای همسر نیز ممکن است مشکلاتی را به وجود بیاورد. یکی از مشکلات به خستگی پدر از کار روزانه مربوط می‌شود، به گونه‌ای که بعد از انجام کار روزانه، وقتی پدر به منزل می‌رسد، آنقدر خسته است که نمی تواند به سخنان فرزندان و همسرش گوش دهد و مشکلات را بررسی کند تا به رفع آنها بپردازد و انتظارات همسر و فرزند را برآورده کند. عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی با بیان این مطلب ادامه می‌دهد: نبود بیش از ‌اندازه پدر در خانواده و نداشتن دلایل موجه برای همسر، سبب سوءظن و بدبینی همسران می‌شود که همین موضوع اغتشاش در حریم خانوادگی را سبب می‌شود. وی می‌گوید: حضور مادر در خانواده، به تنهایی نمی‌تواند کاستی ناشی از نبود پدر را جبران کند. در اثر همین موضوع است که گاهی فرزندان مطالبشان را با فرد دیگری به جز پدر در میان می‌گذارند که اقدام‌اشتباهی است. همچنین این موضوع می‌تواند سبب درگیری فرزندان با یکدیگر شود. گذران وقت فرزندان با شخص دیگری که ممکن است محرم اسرار نباشد، یکی دیگر از معضلات نبود پدر است. دکتر باهر با بیان اینکه در کودکان و خردسالان این موضوع به نسبت نوجوانان و جوانان کمتر اهمیت پیدا می‌کند، می‌افزاید: حضور مادر برای خردسالان و کودکان از حضور پدران مهم‌تر است، با این حال حضور و عدم حضور پدر در خانه به حدی است که فرزند می‌تواند کاستی نبود او را حس کند و به همین دلیل است که وقتی پدران به سفر می‌روند، کودکان پس از بازگشتش به سوی آنها می‌دوند، برای دیدن آنها ‌اشتیاق دارند، آنها را بغل می‌کنند و همین نشان دهنده نوعی اضطراب پنهانی است که در وجودشان رخنه کرده است. وی به پدرانی که چند شغله هستند توصیه می‌کند تا از این وضعیت بیرون آیند و اوضاع زندگی خود را سامان ببخشند. نیازی نیست که پدر در آن واحد برای چند شرکت مختلف کار کند. البته فرزندان باید با گرفتاری‌های اجتماعی به ویژه در دوران‌گذار آشنا شوند. از سوی دیگر، همکاری زن در منزل به منظور تنظیم بودجه خانوار و فرزندان و تنظیم هزینه‌های معیشتی به رفع مشکل کار و عدم حضور پدر کمک می‌کند تا پدر خانواده مجبور به تلاش مضاعف برای رفع نیازهای خانواده نباشد. دکتر باهر از فعالیت و‌ اشتغال جوانان در دوران دبیرستان و دانشگاه طی سالیان دراز گذشته یاد می‌کند و می‌گوید: جوانان در دوران قدیم با تلاش خود، هزینه‌شان را تأمین می‌کردند. ولی جوانان امروز حتی در سنین بالا نیز تحت کفالت خانواده هستند و هزینه‌های خود را از والدین دریافت می‌کنند. این موضوع بار سنگینی است که روی دوش پدر و البته مادر گذاشته شده است. وی صرفه‌جویی در هزینه‌ها، پایین آوردن سطح توقعات و افزایش توفیقات را از راه‌های رفع این موضوع معرفی می‌کند و ادامه می‌دهد: کاهش توقعات و بالا بردن توفیقات، برای همه اعضای خانواده سبب ایجاد شادی می‌شود. با حداقل کردن هزینه‌ها و درآمدزایی سایر اعضای خانواده در سنین جوانی، مشکل نبود پدران چند شغله در خانه رفع می‌شود. دکتر باهر با اظهار اینکه بیان این نکته می‌تواند تکراری و پیش پا افتاده به نظر آید، می‌گوید: متأسفانه برخی از فرزندان تصور می‌کنند که با کار کردن، شأن اجتماعی خود را پایین می‌آورند. به طوری که از انجام کار خانه نیز ابا می‌کنند و این موضوع نه به شرق و نه به غرب مربوط نمی‌شود و موضوعی است که بیشتر در خانواده‌های رفاه زده دیده می‌شود.