نگاهی به معضلات موجود در تزریق آمپول بوتاکس در گفت‌وگوی «جوان»‌ با دکتر حمید علمی‌راد

زیبایی و لیزر اصلاً تخصص ندارد

شاهین نیرومند | در دهکده جهانی سکان هدایت افکار عمومی بر دوش رسانه‌هاست. حال اگر این ناخدایان کشتی افکار عمومی با شانه خالی کردن از رسالت واقعی خود، یعنی اطلاع رسانی دقیق و صحیح به مردم، به سوداگری و منفعت طلبی بپردازند، با آماری همچون مرگ 16 نفر در جهان براثر تزریق بوتاکس و خبرهایی در مورد عوارض مختلف استفاده از لیزر روبه‌رو می‌شویم. بر اساس وظیفه حقیقی خود یعنی اطلاع رسانی صحیح به آحاد جامعه در گفت‌وگویی با دکتر حمید علمی راد فوق تخصص جراحی پلاستیک، ترمیمی و سوختگی این معضلات را مورد بررسی قرار دادیم.هدف اصلی از تولید آمپول بوتاکس چه بوده؟برای برطرف کردن چین و چروک‌های صورت اقدامات مختلفی انجام می‌گیرد که این اقدامات به دو دسته غیر جراحی و جراحی تقسیم می‌شوند. اقدامات غیر جراحی مانند تجویز کرم‌های مختلف، یکسری توصیه‌های پیشگیرانه، استفاده از لیزر یا تزریقاتی است که ممکن است تحت عنوان حجم دهنده‌ها و همچنین تزریق بوتاکس توسط متخصصین پوست و مو انجام ‌گیرد. بخش دیگر، اقداماتی هستند که با اقدام به انجام عمل جراحی صورت می‌گیرند و تکنیک‌های مخصوص به خود را دارند.بوتاکس کاربرد درمانی هم دارد؟بوتاکس در ابتدا با هدف درمان برخی از بیماری‌ها مانند درمان بیماری‌های قسمت انتهایی دستگاه گوارش و مقعد(شقاق) و یکسری کاربردهای چشم پزشکی تولید شد ولی در حال حاضر عمده ترین کاربرد بوتاکس ایجاد زیبایی است که به کاربردهای درمانی آن چیره شده است. البته اخیراً بوتاکس در درمان برخی سردردهای میگرنی هم مؤثر شناخته شده است.دلیل چیره شدن کاربرد زیبایی بوتاکس بر درمانی آن چیست؟بازار زیبایی نه تنها در ایران بلکه در تمام دنیا به دلیل آنکه بیمه‌ها در آن دخیل نیستند و پزشک با بیمارانش به طور مستقیم یک رابطه مالی برقرار می‌کند، جذابیت‌های خاص خودش را دارد و طبیعی است که بتوان در این عرصه درآمد زیادی کسب کرد بنابراین مورد علاقه پزشکان و حتی غیر پزشکان قرار گرفته است.آیا تبلیغات رسانه‌ها تأثیرگذار نبوده است؟اصولاً تبلیغات نه تنها در ایران، بلکه در تمامی دنیا بسیار تأثیر گذار است و شاید بتوان گفت که جراحی زیبایی در کشور ما همه‌گیر شده است. البته زیبایی فی نفسه بد نیست و نفس زیبا بودن بسیار خوب است و نمی‌توان به آن ایرادی گرفت. ولی آنچه مهم است جراحی زیبایی باید توسط پزشک متخصص، مجرب، در شرایط مناسب و توجه به همه جهات انجام بگیرد.چرا تزریق آمپول بوتاکس همه‌گیر شده است؟این را باید از کسانی که در رشته جامعه شناسی صاحبنظرند پرسید، اما امروزه به هر حال بحث زیبایی ظاهری بسیار مهم است و به جرأت می‌توان گفت به یک نوع چشم و همچشمی و شاید تبلیغات تبدیل شده است.کدام پزشکان می‌توانند جراحی پلاستیک را انجام دهند؟واژه پلاستیک فقط در عنوان پزشکان فوق تخصص جراحی پلاستیک ترمیمی سوختگی گنجانده شده است. حتی به یاد دارم که برخی از مقامات وزارت بهداشت اعلام کردند‌، استفاده از واژه پلاستیک در تابلوی دیگر متخصصان غیر قانونی است ولی امروزه همه پزشکان به انجام جراحی‌های پلاستیک روی آورده‌اند، از جراحان فوق تخصص پلاستیک و ترمیمی و سوختگی گرفته که در حیطه وظایفشان می‌باشد تا بقیه پزشکان که بعضاً صلاحیت انجام جراحی پلاستیک را ندارند.کدام پزشکان می‌توانند جراحی پلاستیک را انجام دهند؟همکاران گوش و حلق و بینی، دندانپزشکانی که تحت عنوان جراح فک و صورت، جراحی پلاستیک را انجام می‌دهند و حتی پزشکان عمومی که در روزنامه‌ها و مجلات با نام آنها آشنا هستیم. من گمان می‌کنم که اولین دلیل گرایش دیگر پزشکان متخصص و حتی غیر متخصص، جذابیت‌های مالی است که در این زمینه وجود دارد البته عدم نظارت صحیح باعث رشد و گسترش این معضل شده است.کدام ارگان‌ها باید بر این معضلات نظارت داشته باشند؟نظام پزشکی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و انجمن‌های خاصی که در اکثر رشته‌ها فعالیت دارند می‌توانند نقش نظارتی خود را در این زمینه ایفا کنند. ولی متأسفانه به نظر می‌رسد که اقداماتی صورت نمی‌گیرد.چرا نظارتی صورت نمی‌گیرد؟دلیل آن باید از خود مسئولان سؤال شود. من شخصاً به عنوان یک فوق تخصص جراحی پلاستیک، ترمیم و سوختگی خیلی علاقه دارم که این نظارت‌ها بیشتر باشد. البته گمان می‌کنم پرداختن به امور زیبایی توسط افراد غیر صالح در درازمدت می‌تواند آینده بسیار بدی را برای این رشته جراحی به همراه داشته باشد.چرا؟خیلی از مواقع عوارضی که توسط پزشکان دیگر در سایر رشته‌ها برای مردم ایجاد می‌شود، گریبانگیر جراحان رشته‌های فوق تخصصی پلاستیک، ترمیمی سوختگی شده است. در حال حاضر خیلی از جراحان عمومی و سایر رشته‌های مختلف تخصصی و غیر تخصصی در تبلیغات خود برای زیباسازی قسمت‌های مختلف بدن از عنوان پلاستیک و «بدون جراحی» استفاده می‌کنند که هیچ کدام از این تبلیغات پایه علمی ندارد. این روزها خیلی از مردم به دلیل تأثیرپذیری از تبلیغات وسیع شبکه‌های ماهواره‌ای و حتی رسانه‌های داخلی اشتیاق زیادی به خرید کالاهای کاملاً غیر استاندارد آنها پیدا کرده‌اند. این در حالی انجام می‌گیرد که هیچ ارگان صالحی بر واردات کالاهای تقلبی نظارت ندارد و از طرف دیگر هیچگاه، مسئولان رسانه‌ها به فکر افزایش سطح آگاهی جامعه نبوده‌اند.پس چرا ارگان‌های ذی ربط نظارتی ندارند؟ متأسفانه نظارت بر این تبلیغات بی اساس در اولویت ارگان‌های ذی ربط نیست، اما به هر حال در کشور بازار بسیار خوبی برای این کالاهای غیر استاندارد که خدا می‌داند در کجا تولید می‌شوند به وجود آمده است.آیا این تبلیغات قانونی است؟همانطور که می‌دانید شبکه‌های ماهواره‌ای و به تبع آن تبلیغاتی که در آن پخش می‌شوند غیر قانونی هستند و بالا بردن سطح آگاهی مردم مهم‌ترین کاری است که مسئولان مربوطه می‌توانند انجام دهند.به نظر شما از چه راه‌هایی می‌توان سطح آگاهی جامعه را افزایش داد؟مراجع ذی‌ربط از طریق تبلیغات در صدا و سیما، زیرنویس، میزگردهای متعدد و درج گزارش‌های مختلف در روزنامه‌ها به راحتی می‌توانند این محصولات و دیگر تبلیغات بی اساس خیلی از پزشکان را زیر سؤال ببرند. آنچه مسلم است عوارض این داروها و جراحی‌هاست که توسط افراد فاقد صلاحیت انجام شده و در تمامی مراکز درمانی دیده شده و به اثبات رسیده است.آیا وجود بوتاکس‌های چینی و تقلبی در بازار صحت دارد؟ بله، صحت دارد، چون شرکت‌های زیادی وجود دارند که بوتاکس‌های تقلبی را وارد بازار می‌کنند. از طرف دیگر خیلی از ویزیتورهای این شرکت‌ها برای کسب درآمد با مراجعه به مطب پزشکان انواع و اقسام بوتاکس‌هایی را معرفی می‌کنند که هیچگونه استاندارد لازم را ندارند و گاهی قیمت این بوتاکس‌ها آنقدر نازل است که پزشکان راغب به استفاده از این محصولات تقلبی می‌شوند.بر واردات آمپول‌های بوتاکس نظارتی وجود ندارد؟تا جایی که من اطلاع دارم، گمان نمی‌کنم که نظارتی وجود داشته باشد و دلیل این امر را باید از مراجع ذی صلاح پرسید. خیلی از مواقع این شرکت‌ها بوتاکس‌هایی را معرفی می‌کنند که استاندارد نیستند و تا زمانی که وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بر این معضل نظارت نداشته باشند، شاهد ادامه وضع موجود خواهیم بود.چرا ارگان‌های ذیربط به این امر رسیدگی نمی‌کنند؟احتمالاً گرفتاری‌های این ارگان‌ها بسیار بیشتر از این است که به این بازار بسیار بزرگ همراه با جذابیت‌های مختلف آن بپردازند و اینجا از مسئولان درخواست می‌کنم که نظارت خود را بر این نابسامانی‌ها شدت بخشند.لطفاً یک مقایسه‌ای از آمار تزریق بوتاکس در ایران و سایر کشورها داشته باشید.از آنجایی که در ایران تزریق آمپول بوتاکس توسط پزشکان مختلف یا حتی آرایشگران انجام می‌شود و از طرف دیگر آمار دقیقی از واردات این نوع دارو در دسترس نیست، آمار دقیقی از مصرف بوتاکس در ایران وجود ندارد. اما آنچه در مشاهده عینی خود تجربه کرده ام افراد خیلی زیادی در سنین میانسالی و جوانی تجربه تزریق آمپول بوتاکس را داشته‌اند یا در اطرافیانشان اشخاص زیادی هستند که این کار را انجام داده‌اند.تزریق بوتاکس و سایر اقدامات زیبایی توسط پزشکان عمومی منعی ندارد؟طبق قوانین کشور ما پزشکان مختلف حتی پزشکان عمومی هم قادر هستند هر اقدامی را که می‌خواهند برای بیمارشان انجام دهند تا زمانی که هیچ مشکلی پیش نیاید. پزشکان عمومی هم به دلیل اینکه هنگام تحصیل در دانشگاه بخش‌های مختلف آموزشی را گذرانده‌اند تا زمانی که مشکلی برای بیمار‌شان پیش ‌نیاید قادر به انجام هر کاری می‌باشند. ولی امروزه با وجود تخصص‌ها و فوق تخصص‌های مختلف در کشور ما و خوشبختانه عدم کمبود در این زمینه دلیلی وجود ندارد که کارهای زیبایی توسط افرادی که با این اقدامات آشنایی کمتری دارند، انجام شود. مجدداً تأکید می‌کنم که جذابیت‌ها و منابع مالی در جراحی‌های زیبایی باعث شده است که این کار توسط همه انجام شود. متأسفانه در قانون هم نوشته نشده که کدام پزشکان می‌توانند آمپول بوتاکس را تزریق کنند.حالا به نظر شما کدام پزشکان می‌توانند بوتاکس را تزریق کنند؟در قانون کشور ما عبارت پلاستیک (زیبایی) تنها در عنوان جراحان فوق تخصص پلاستیک،‌ترمیمی و سوختگی قرار دارد اما همکاران متخصص پوست و مو هم می‌توانند تزریق بوتاکس را انجام دهند. این روزها در تبلیغات، مجلات و روزنامه‌ها به تخصص‌های جالبی بر می‌خوریم که یک نمونه آن تخصص زیبایی و لیزر است. ما چنین عنوانی در هیچ کشوری نداریم. شما در بسیاری از مجلات پر طرفدار و گرانقیمت با جراحان عمومی آشنا می‌شوید که خود را متخصص زیبایی و لیزر معرفی می‌کنند و متأسفانه هیچ نظارتی بر کارهای این افراد وجود ندارد. چه ارگانی باید بر تبلیغات پزشکان نظارت داشته باشد؟اصولاً تبلیغات پزشکان در مجلات باید تحت نظارت نظام پزشکی باشد ولی اخیراً مرسوم شده است که بعضی از پزشکان با معرفی خود تحت عناوین و تخصص‌های عجیب در قالب یک صفحه پاسخگویی یا مشاوره به منافع زیادی دست پیدا می‌کنند. باز هم عرض می‌کنم عنوان تخصص زیبایی و لیزر در سیستم آموزشی کشور ما وجود ندارد و باید دید مجلاتی که این عناوین را چاپ می‌کنند باید به چه ارگانی پاسخگو باشند و چه کسی باید بر آنها نظارت کند؟چندی است لیزر به عنوان محور اصلی تبلیغات پزشکان تبدیل شده است. آیا لیزر واقعاً در امور زیبایی تأثیر گذار است؟آنچه را که اشاره کردید بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد، برای مثال استفاده از عباراتی مانند : بدون درد،‌بدون خونریزی، سرپایی، بدون برش فقط جنبه تبلیغاتی دارند و هیچگونه توجیه علمی ندارند. لیزر در پزشکی می‌تواند مؤثر باشد ولی به طور قطع و یقین این نوع آشنایی که مردم کشور ما با لیزر دارند نتیجه سوء استفاده و تبلیغات پزشکان و رسانه‌هاست. کاربرد لیزر بسیار کمتر از آن چیزی است که این روزها تبلیغ می‌شود.در طول چند سال اخیر جراحی‌های زیبایی بدون جنجال نبوده‌اند و این جنجال تنها به بوتاکس و لیزر معطوف نمی‌شود و در حال حاضر انجام جراحی لیپوساکشن با روش‌های مختلف در صدر تبلیغات پزشکان قرار دارد. دلیل این پدیده را چه می‌دانید؟ به منظور رفع چاقی و اصلاح شکل بدن از لیپوساکشن که همان تکنیک کشیدن چربی‌های زیر جلدی است، استفاده می‌شود. مردم باید خوب به یاد داشته باشند که ساکشن روشی برای کاهش وزن بدن نیست، بلکه صرفاً شکل دهی به بدن را به عهده دارد. اگر پزشکی بخواهد فردی را ساکشن کند باید در درجه اول با بررسی معیارهای قد و وزن بیمار متوجه شود که آیا بیمارش اضافه وزن دارد یا خیر؟ اگر واقعاً نیاز به کاهش وزن دارد خود باید با مجموعه‌ای از عوامل مختلف مانند رژیم غذایی و تغییر نحوه زندگی، عمل و افزایش فعالیت‌های بدنی به وزن مورد نظر برسد. حال اگر قسمت‌هایی از بدن فرد به این تغییرات جواب نداد باید این قسمت‌ها را با جراحی و لیپوساکشن برطرف کرد. اینکه مردم بدانند ساکشن روش کاهش وزن نیست و فقط روش تغییر بد فرمی‌ها و کاهش سایز بدن می‌باشد، بسیار مهم است. استاندارد این روش جراحی کماکان همان روش سنتی ساکشن به وسیله دست است و تمام تبلیغات مختلف مانند لیپولیز، اولتاراسونیک (با استفاده از امواج ماورای صوت) و ... اگر هم سودی داشته باشد فقط برای جراح است و کار جراح را راحت می‌کند و هیچ نفعی را به بیمار نمی‌رساند. حال با وجود این دستگاه‌ها که بعضاً می‌تواند خطرناک باشد دیگر پزشک نیازی به صرف حوصله و دقت زیاد در کار خود را ندارد. برای مثال در روش اولتراسونیک فقط امواج ماورای صوت زحمت پزشک برای کشیدن چربی کمتر می‌شود و هیچ منفعت ویژه‌ای برای بیمار ندارد و صرفاً راحتی جراح است و بعضاً می‌توانند عوارض بیشتری نسبت به روش استاندارد داشته باشد. چرا خود جراحان در آگاهی بخشی به جامعه نقشی ایفا نمی‌کنند؟در این باب مسائل زیادی دخیل هستند. خیلی از پزشکان با پورسانت‌هایی که توسط شرکت‌ها به آنها داده می‌شود یا حمایت از طریق تبلیغات وسیع توسط همین شرکت‌ها به سردرگمی مردم دامن می‌زنند. هنوزهمه افراد مطرح و اساتیدی که در ساکشن چربی از روش‌های سنتی استفاده می‌کنند اگر دقت کرده باشید تبلیغات عمده این دستگاه‌ها توسط متخصصین پلاستیک (که عنوانی جعلی است)و نه فوق تخصص جراحی پلاستیک، ترمیمی و سوختگی در مجلات تبلیغ می‌شود و این افراد اکثراً جراحان عمومی و حتی پزشکان عمومی هستند که سعی می‌کنند بگویند با استفاده از این دستگاه‌ها خدمات خیلی ویژه‌ای را به بیماران ارائه می‌دهند در حالی که اصلاً چنین چیزی نیست.آیا انجمن‌های جراحان فوق تخصص پلاستیک و ترمیمی و سوختگی برای رفع این معضل کاری را انجام نداده‌اند؟ به تازگی اقداماتی در حال انجام است ولی به نظر می‌رسد که لازم است اقدامات انجمن‌های ذی‌ربط خیلی بیشتر باشد و تبلیغات به منظور افزایش سطح آگاهی مردم خیلی افزایش یابد. نابسامانی‌ها از سوی وزارت بهداشت در حال تعریف است و مشخص می‌شود چه رشته‌ای حق ورود به چه زمینه‌ای را دارد. شما برای زمان جراحی زیبایی بینی اشاره خوبی کردید. انجام جراحی زیبایی بینی مشخصاً در رشته‌های فوق تخصص پلاستیک، ترمیمی و سوختگی و گوش و حلق و بینی تعریف شده است و هیچ جای بحثی هم ندارد. ولی اگر بخواهیم در مورد سایر اقدامات زیبایی مانند تزریق بوتاکس، لیزر، ساکشن و ... صحبت کنیم این تعاریف هنوز از لحاظ قانونی صورت نگرفته است و باید امیدوار باشیم که در آینده نزدیک با مشخص شدن نقاط مشترک، برای سوء استفاده افراد سودجو راهی باقی نماند.آیا جز جراحان فوق تخصص پلاستیک، ترمیمی و جراحان عمومی، پزشکان دیگری هم جراحی لیپوساکشن را انجام می‌دهد؟در حد شنیده‌ها تخصص‌های دیگری هم وجود دارد. شما می‌توانید با مراجعه به نظام پزشکی و بررسی شکایات مردم از پزشکان متخلف آمار دقیق‌تری از این شکایات داشته باشد.