امید کاجیان-هر ساله به این روزها که نزدیک میشویم، خودمان را آماده میکنیم برای حضور در یک نمایشگاه،به نام نمایشگاه کتاب؛ نمایشگاهی که فرصت خوبی برای بسیاری از ما خواهد بود تا کتابهای زیادی که دنبالش بودیم با قیمتی پایینتر بخریم.
در روزهای برپایی نمایشگاه کتاب خیلیها میآیند، از گروههای مختلف، از شهرهای مختلف و شاید هم از کشورهای مختلف.
در میان این همه رفت و آمدها خیلیها کتاب میخرند، خیلیها کتاب نگاه میکنند، خیلیها هم بیشتر برای گشت و گذار میروند تا نگاه کردن و خریدن کتاب.
تا به حال در میان این رفت و امدهایی که در نمایشگاه کتاب داشتیم چند بار به این فکر کردهایم که بازار نشر کتابهای داخلی ما چگونه است، بازار فروششان چطور و اینکه انتشاراتیهای کشور اوضاع و احوالشان بسامان است یا جدی حال و روز خوشی ندارند؟ اصلاً در کشور چه نوع کتابهایی بیشتر منتشر میشوند، چه نوع کتابهایی کمتر، کدام کتابها خوانندگان بیشتری دارند و کدام یک کمتر مورد توجه قرار میگیرند؟
کتابهای مظلوم
دکتر فاطمه کاتب نویسنده و ناشردر اینباره میگوید: «برای بیان این موضوع باید به تاریخ برگردیم و آمارهایی از آن ارائه کنیم، در طول تاریخ بشریت 800 نسل زندگی کردهاند و در این بین 650 نسل غارنشین بودهاند! و بنابراین در طول این 650 نسل تحول مهمی به وجود نیامده است، اولین تحول بزرگ بشریت کتابت و خط بود که تا 70 نسل بعد از آن وجهه غالب بر جوامع بوده است، بنابراین خود این موضوع از اهمیت نشر و کتاب سخن میگوید. امروزه هم رشد فرهنگی و توسعه انسانی در هر کشور و مقایسه آن با کشورهای دیگر با توجه به چاپ کتاب، نشریات و رسانههای الکترونیکی و چاپی دیگر بررسی میشود.» وی با انتقاد از اینکه میزان مطالعه کتاب در ایران بسیار پایین است و برخی آن را دو دقیقه در سال اعلام میکنند، میافزاید: «در هرسال 43 هزار کتاب در کشور منتشر میشود که کتابهای با موضوع هنر همیشه پایینترین میزان چاپ را داشته و تنها چهار درصد از کل این مجموعه کتابهای منتشر شده را شامل میشوند و کتابهای با موضوعات ادبی و دینی بیشترین میزان چاپ و نشر را به خود اختصاص میدهند.»
200 هزار نفر و یک کتابخانه
وی با بیان اینکه در کشور به ازای هر 200 هزار نفر یک کتابخانه وجود دارد، این میزان را با کشور آلمان که به ازای هر17 نفر یک کتابخانه موجود است، مقایسه کرد و گفت: «در کشورهای توسعه یافته برای هر 100 هزار نفر 188 جلد کتاب چاپ میشود، این در حالی است که در کشورهای در حال توسعه این رقم به 17 کتاب و در ایران به 1/3 کتاب میرسد.»
ناگفتههای یک ناشر
اما در این بین حرفهای کسی که 40 سال در نشر و چاپ کتاب مشغول به کار بوده هم شنیدنی است.اسماعیل جنیتی مدیر نشر یوشیج میگوید: «به یاد دارم آن وقتهایی که جمعیت ایران 25 میلیون بیشتر نبود، متوسط تعداد تیراژ کتابها کمتر از 2000 نمیشد، اما امروز با جمعیتی بالغ بر 70 میلیون ایرانی این رقم بیشتر نشده است.» جنیتی با ذکر اینکه امروز اگر به هر ساندویچفروشی سر بزنید، جمعیتی به مراتب بیشتر از افراد در یک کتابفروشی را خواهید دید، گفت: «متأسفانه باید بگویم که این روزها خبرهای خوشی از بازار نشر و کتاب نداریم و این حرفی است که مدتها در سینهام مانده است.»
شاید بهتر شود
به نظر میآید این روزها حال و هوای کتاب و انتشارات آن در کشور بسان یک غروب پاییزی، غمانگیز است و دوران افول خود را پشت سر میگذارد. شاید نمایشگاه کتاب روز خوبی برای آشتی مردم با کتاب برای مطالعه بیشترشان و انگیزهای برای ناشران و نویسندگان برای چاپ بیشتر کتاب در کشور باشد.
