خدیجه امیری/ پیرمرد مدام خاطرات گذشته را ورق می زد و با شور و شوقی وصف ناپذیر از دوران های نه چندان دور می گفت. از حقوق روزی 2 تومان تا اجاره یک خانه حوالی میدان راه آهن به بهای ماهیانه 20 تومان. شاید باور این خاطرات برای نسل امروز کمی دشوار یا حتی غیر ممکن باشد اما اخبار جسته و گریخته حکایت از عزم راسخ مسئولان اقتصادی کشور در حذف صفرهای پول ملی دارد . تصمیمی که اتخاذش مدافعان و منتقدان فراوانی را به عرصه مباحث اقتصادی کشور کشانده است . آغاز ماجرااز حذف 14 صفر پول ملی آلمانها در سال 1923 که ارزش برابری یک دلار آمریکا را به یک میلیارد و 700 میلیون مارک آلمان در روزهای پس از جنگ اول جهانی رسانده بود و یا حذف 6 صفر از واحد پول ملی فرانسه سالها گذشته است . اما قدمت اندیشه حذف صفرهای پول ملی در ایران چندان دور نیست و به سال 1372 باز می گردد. آن زمانی که بانک مرکزی شرط تحقق این برنامه را تک رقمی شدن نرخ تورم اعلام کرده بود . خواسته ای که 14 سال محقق نشد تا در سال 86 طهماسب مظاهر رئیس کل بانک مرکزی وقت بر خلاف نظر ابراهیم شیبانی ، رئیس پیشین بانک مرکزی تصمیم به احیای پروژه حذف صفرهای پول ملی گرفت . مظاهری در توجیح تصمیم خود به سرانه اسکناس در گردش کشورهای پیشرفته گریزی زد و از اختلاف 12 تا 14 برگ آنها و 114 برگ سرانه اسکناس هر فرد ایرانی به عنوان دلیلی بر ضرورت پذیرش حذف صفر از پول ملی یاد می کرد .اما حجم گسترده انتقادات و عدم وجود اراده سیاسی طرح رئیس اسبق بانک مرکزی را مسکوت گذاشت تا شمس الدین حسینی وزیر اقتصاد دولت دهم ، 13 فروردین ماه 1390 در گفتگو با ایرنا خبر از اجرایی شدن برنامه حذف 3 صفر از پول ملی کشور در سال جاری بدهد . خبری که البته سه روز بعد با تعریض محمود بهمنی رئیس کل بانک مرکزی بر سخنان وزیر اقتصاد کابینه ، به حذف 4 صفر از پول ملی ختم شد .بیم و امید نمایندگان ملت14 ماه پس از وعده محمود احمدی نژاد رئیس جمهوری ایران اسلامی در خصوص واقعی کردن ارزش ریال با حذف صفرهای آن ، به نظر می رسد زمان اجرایی شدن این وعده دولت سال جاری باشد .اما اینکه آیا شرائط فعلی نظام اقتصادی کشور فرصت مناسبی برای اجرای این برنامه است یا خیر سوالیست که نمایندگان مجلس نظارت متفاوتی پیرامون آن دارند .فخرالدین حیدری نماینده مردم سقز و بانه در مجلس شورای اسلامی نحوه و زمان اجرای حذف صفرهای پول ملی را مهمتر از اصل اجرای این برنامه می داند و همزمانی آن با (( هدفمندی یارانه ها )) و (( اعمال تحریم های غربی بر علیه ایران )) را مهمترین چالشهای پیش روی این طرح معرفی می کند . وی موفقیت این طرح را تنها در سایه (( تعادل و ثبات نظام اقتصادی کشور )) می داند و اجرای آن را در کوتاه مدت (( به نفع افزایش قیمت ها )) تعبیر می کند .شکور اکبر نژاد نماینده مردم تبریز ، اسکو و آذر شهر حذف 4 صفر از پول ملی را همزمان با هدفمند سازی یارانه ها مثبت ارزیابی کرده و از تاثیر روانی مطلوب آن بر جامعه ابراز خرسندی می کند . اما وی نیز قائل به تاثیر مثبت این طرح بر وضعیت اقتصادی کشور نیست .اما عبدالرضا ترابی نماینده مردم گرمسار در مجلس شورای اسلامی با اشاره به (( توانمند کردن پول ملی به عنوان یکی از محورهای هفت گانه طرح تحول اقتصادی )) معتقد است شرائط حذف صفر از پول ملی در کشور فراهم نشده است . وی قائل به ضرورت بروز تورم های مداوم و بالای 60 درصد در کشور برای حذف صفر از پول ملی است ، در حالیکه (( تورم در کشور ما چند ماهه است )). ترابی شاهد مدعای خود را تجربه کشور ترکیه و شرائط حذف صفرهای پول ملی این کشور در سال 2005 میلادی معرفی می کند.جمشید انصاری نماینده مردم زنجان و طارم در مجلس شورای اسلامی حذف صفر از پول ملی را گامی در مسیر صرفه جویی اقتصادی دولت می داند و با اشاره به میانگین مصرف سرانه 20 قطعه اسکناس در کشور می گوید (( چاپ و توزیع اسکناس در کشور هزینه های فراوانی را در پی دارد و دولت با اجرای این طرح می تواند در هزینه های خود صرفه جویی کند ))
مزیت های حذف صفرهای پول ملیاکنون پس از گذشت 39 سال از انتشار نخستین اسکناس 1000 ریالی در سال 1351 زمان آن فرا رسیده تا با صفرهای دوست داشتنی آن خداحافظی کرد . موضوعی که بهاالدین حسینی هاشمی عضو کارگروه اصلاح ساختار بانکی کشور 7 مزیت مهم را برای آن بر می شمارد « حذف صفرهای پول ملی 7 مزیت عمده بدنبال دارد که مشتمل بر کاهش حجم اسکناس ، سادگی در مبادلات ،نگهداری ساده تر حسابها ، ارقام و ترازنامه ها ،اشغال فضای کمتر آمار و اطلاعات مالی در حافظه و هارد رایانه ها ، نقل و انتقال سهل تر پول ، کاهش آاثر روانی تورم و نیز صرفه جویی در وقت برای شمارش حجم زیاد اسکناس ها است »محمد رضا خاوری مدیر عامل سابق بانک سپه نیز معتقد است حذف صفر از پول ملی آثار و مواهب دیگری از جمله (( افزایش اعتماد مردم به پول ملی )) را در پی خواهد داشت که منجر به یک (( انقلاب اقتصادی )) در کشور می شودکارشناسان چه می گویند ؟محمد نهاوندیان ، رئیس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران موفقیت در اجرای طرح حذف صفر از پول ملی را نیازمند تحقق اصلاحات بنیادین در اقتصاد کلان کشور می داند که عدم توجه به آن سبب می شود (( هر چند سال یکبار چند صفر را پاک کنیم )) . نهاوندیان زندگی حسابداران را پس از کم کردن صفرهای پول ملی (( آرام تر )) ارزیابی می کند و هشدار می دهد که حذف صفر ها نمی تواند جایگزین اقدامات واقعی در مهار تورم شود (( اگر این توهم را داشته باشیم که این اقدام جانشین اقدامات واقعی درباره تورم است حذف سه صفر پر آسیب خواهد بود)).ا...وردی رجایی سلماسی مدیر عامل بانک سامان نظر دیگری در خصوص حل مشکل حجم اسکناس درگردش کشور دارد که شاید کم هزینه تر از کاهش صفرهای پول ملی باشد و آن جایگزینی و ترویج فرهنگ استفاده از کارتهای بانکی در جامعه است .تغییر واحد پول ملی یا حذف سه صفر؟حداقل 2 کشور همسایه با ایران تا کنون دو رویکرد متفاوت را در مسیر افزایش ارزش پول ملی خود انجام داده اند . کشور ترکیه از ابتدای ژانویه 2005 با حذف 6 صفر از پول ملی خود تجربه ای از حذف صفرهای پول ملی بشمار می رود که الگو گیری از آن برای مسئولان اقتصادی کشور می تواند موثر واقع شود .کشور آذربایجان نیز که در همسایگی شمال ایران قرار گرفته ، پس از کسب استقلال از جماهیر شوروی واحد پولی خود را تغییر داده است . راهکاری که برخی در مشابه سازی دلار و سنت آمریکا ، پوند و پنی انگلیس ، نسخه ی بومی آنرا در قالب تومان و ریال پیشنهاد کرده اند .موضوعی که پس از طرح با انتقاد کارشناسان اقتصادی مواجه شد (( واژه تومان توسط مردم باب شده است در حالی که دولت نباید دنباله روی مردم باشد و باید به ساماندهی در این بخش اقدام کند ))اکنون به نظر می رسد دولت تصمیم اول را برگزیده که بیشتر به یک تصمیم سیاسی در حوزه اقتصاد شباهت دارد تا یک اقدام اقتصادی موثر . اما مباحث پیرامون حذف صفرهای پول ملی در میان کارشناسان اقتصادی پایان نیافته و خبر از راهکار سومی طی ماههای اخیر در رسانه ها منتشر شده که توجه برخی را به خود جلب کرده است . محمد جواد صفار رئیس هیات ناظران بانک مرکزی طرح مذکور را در افزایش ارزش اسمی اسکناس خلاصه می کند و معتقد است (( حجم بالای نقدینگی انتشار اسکناس 100 هزار تومانی را کاملا قابل دفاع کرده )) و راهکار مناسب در این شرائط (( کاهش حجم تعداد برگه های اسکناس در دست مردم )) استصفرهای کمرنگ جایگزین حذف صفرهمزمان با بالا گرفتن بحث حذف صفرهای پول ملی اظهارات بدیع و گاها عجیبی از سوی برخی صاحب نظران حوزه اقتصاد مطرح شده که در نوع خود قابل توجه است . غلامرضا مصباحی مقدم عضو کمیسیون اقتصادی مجلس با دفاع از حذف صفرهای پول ملی ، طرحی را پیشنهاد کرده تا از آثار نا مطلوب و جوانب منفی طرح حذف صفرهای پول ملی تا حدی کاسته شود. بر اساس طرح پیشنهادی (( برای یک مدت یک یا دو ساله می توان دست به انتشار اسکناس هایی زد که سه یا چهار صفر آن به صورت کمرنگ چاپ شده اند و در گام بعدی صفرها را حذف کرد . این کار سبب می شود مردم با اسکناس های جدید آشنا شوند )) . هرچند این طرح هرگز از حد یک ایده خلاقانه فراتر نرفت اما مشخص نیست مبنای برآورد هزینه مادی و تحمیل دوگانگی روانی حاصل از اجرای چنین طرحهایی در جامعه توسط طراحان آن چگونه محاسبه شده است . منبع: ندای انقلاب
