امید کاجیان | اسفندماه که میرسید هم دلهرهآور بود و هم لذتبخش، دلهرهاش به خاطر آغاز امتحانات ثلث دوم بود و لذتبخش برای آنکه بوی بهار و عیدنوروز را از همان روزها استشمام میکردیم. نمیدانم آن روزها نوروز فرق داشت یا ما؟ ولی هرچه که بود، تمام لذت ما میشد خانه به هم ریخته چند روز قبل از آمدن بهار. وای ! که چه صفایی داشت وقتی بابا و مامان خانه تکانی میکردند و ما به اسم کمک به پدر و مادر، بالا و پایین میپریدیم و با وسایل خاک خورده قدیمی که سالی یکبار، آن هم در خانه تکانی به آنها سرزده میشد، سرگرم میشدیم. اما این وسط، یک خاطره نوروزی برای خیلی از ما بچههای دیروز هنوز هم تازگی دارد. امتحاناتمان که تمام میشد، مدرسهها هم با تعطیلیشان به پیشواز نوروز میرفتند و به اسم تکلیف نوروزی به ما پیک شادی میدادند ! ما هم دو سه روز مانده به عید شروع میکردیم به رنگ کردن آن ! ولی حل کردنش موکول میشد به سیزده به در و روز قبل از مدرسه! البته بعضیها هم که زرنگتر بودند سعی میکردند همان چند روز اول نوروز همه پیک شادیها را حل کنند که خیالشان برای روزهای آینده راحت باشد.
تکلیف نوروزی یا رفع تکلیف شاید آن وقتها خیلیها، از تکلیف نوروزی خوشمان نمیآمد یکجورهایی برای خیلی از ما دلهره آور بود، خیلیها هم آن را دوست داشتیم و شده بود بخشی از طراوت نوروزمان، اما تا به حال به این فکر کردیم که این تکالیف نوروزی چه دردی از ما دوا کرد؟ از آن روزها تا به امروز تکالیف نوروزی به شکلهای مختلف بوده است، گاه این تکالیف به صورت یکسان بین سراسر کشور تحت عنوان پیک نوروزی پخش میشد، گاهی هم هر استان با توجه به ویژگیهای خاص منطقهایاش، پیکها را به چاپ میرساند، گاهی هم اصلاً پیکی در کار نیست و تکالیف نوروزی یا به صورت بخش نامههای جداگانه، بر عهده آموزگاران مدارس قرار میگیرد یا بعضی وقتها در مقاطع بالامثل دبیرستان هم، دانشآموزان با انبوهی از تکلیف نوروزی و حل مسائل ریاضی و فیزیک و...که از سوی دبیران بر عهده آنها گذاشته شده است باید نوروز را سر کنند.
نوروز دانشآموزان و چند سؤال اما تا چه میزان، این تکالیف نوروزی وسیله مناسبی برای پر کردن چندین روز تعطیلی عید با مدارس خواهند بود؟ تا چه میزان آموزش و پرورش شیوههای مناسبی برای این کار انتخاب کرده است و کدام یک از این شیوهها مناسبتر و بهتر است؟اصلاً اینکه تکالیف نوروزی همه دانشآموزان یکسان باشد بهتر است یا اینکه توجه به مناطق مختلف استانهای کشور هم باید داشت؟ پس تفاوتهای فردی دانشآموزان و علایق آنها چه میشود؟
تفاوتهای فرهنگی را باید در نظر بگیریم پرویز قاضی، مشاور فرهنگی و اجتماعی درگفتوگو با «جوان» میگوید: اینکه هر استانی با توجه به کارشناسانی که در اختیار دارد و با توجه به محیط اقلیمیخاص و در نظر گرفتن تفاوت فرهنگی، فکری و اجتماعی، جنگهای ویژه نوروزی را برای مقاطع ابتدایی لحاظ کند مطمئناً اثرگذارتر خواهد بود، این در حالی است که باید بپذیریم نمیتوانیم تمامی تفاوتهای فردی یک دانشآموز خاص را ملاک قرار دهیم، ولی شرایط اقلیمی و فرهنگی آن چیزی است که در برنامههای تدوین شده نوروزی که باید ویژگیهای غیر درسی زیادی در آنها لحاظ شود مدنظر داشت وی معتقد است: تفاوتهای فرهنگی در مناطق مختلف یک استان نیزمشهود است مطمئناً دانشآموزی که در تجریش تحصیل میکند با آنچه که در مناطقی مثل شوش تهران است متفاوت است و کارهای نوروزی که برای این دو دانشآموز در نظر گرفته شود بهتر است متفاوت باشند.
نیاز به کارشناسهای مجرب داریم این مدرس آموزش خانواده و محقق و نویسنده امور تربیتی میافزاید: در تعیین تکالیف نوروزی حتی باید جنسیتها را هم در نظرگرفت. اما در این میان یک مشکل ممکن است پیش بیاید و آن این موضوع است که در کنار این تفاوتهایی که برای تدوین کارهای نوروزی در نظر گرفته میشود نیاز به کارشناسهای زیاد علمیفرهنگی و زمان زیادی است که باید صرف این کار شود و اگر پیک نوروزی و اهداف آن به طور جدی از سوی آموزش و پرورش دنبال میشود، باید این هزینهها را هم بپذیرد.
استعدادیابی فراموش نشود قاضی به این نکته نیز اشاره میکند که آنچه باعث میشود تا جوانان ما در آسمان علم و فرهنگ و نوآوری دنیا صاحبنظر باشند توجه به همین تفاوتهای فرهنگی و استعدادیابیهای اقشار مختلف دانش آموزی در کشور و از همان مقاطع ابتدایی است و باید در همه طرحریزیهای آموزشی، جهشهای فکری آینده دانشآموزان را شکل دهیم و در شکلگیری پیکهای نوروزی هم باید به این موضوع توجه داشت.
نقش شوراهای دانشآموزی در تهیه تکالیف نوروزی وی در ادامه به نقش شوراهای دانشآموزی و کمکی که آنها میتوانند در طرح تکالیف ویژه نوروزی داشته باشند نیز اشاره میکند؛ چرا که شوراهای دانش آموزی مدارس میتوانند خیلی از ضرورتها و کمیت و کیفیتهای تکالیف نوروزی رابازگو کنند.
حساسترین گروه، دبستانیها هستند اما اصلاً لزومی برای ایجاد یک پیک نوروزی از سوی آموزش و پرورش وجود دارد و آیا نمیشود تکالیف نوروزی از سوی معلمان به دانشآموزان داده شود؟ آیا مقاطع تحصیلی خاصی باید در تکالیف نوروزی دانشآموزان مورد توجه قرار گیرند؟دکتر هما بهمنیان پزشک کودکان و مدرس امور تربیتی دبستان و پیش دبستان میگوید آنچه که مسلم است اهمیت سنین 7 تا 12 سال و شکلگیری ذهن این گروه سنی و تفکر آنهاست که نیاز به توجه بیشتری هم از سوی خانوادهها و هم از سوی مربیان یا آموزگاران این گروه دارد وی با اشاره به این موضوع که در مقطع دبستان نیازهای آموزشی متفاوت است بر اینکه تکالیف نوروزی باید به شکل جذاب و غیر درسی گرد آوری شوند تأکید دارد و این گفته لزوم وجود پیکهای نوروزی که در آن سلایق مختلف گردآوری شود را تأیید میکند. بهمنیان با بر شمردن این موضوع که آنچه در تکالیف نوروزی به دانشآموزان داده میشود، نباید تنها دربرگیرنده مطالب درسی باشد و از اینکه بخشها و مناطق مختلف کشور، تکالیف نوروزی جداگانه اما جذابی داشته باشند استقبال میکند.
آنچه لازم است به آن توجه داشته باشیم چنین از این گفتهها استنباط میشود که اگرچه نقش تکالیف نوروزی به عنوان یک پل مناسب برای ارتباط با مدارس در ایام تعطیلی نوروز لازم است اما چند نکته در اینباره را باید در نظر داشته باشیم. 1. تکالیف نوروزی در مقطع دبستان نباید به معنای حل مسائل و سؤالات درسی که در ایام مدرسه نیز دانشآموز با آن مواجه است باشد و برای همین پیکهای نوروزی که از سوی آموزش و پرورش منتشر میشوند مناسبتر ازتکالیفی خواهد بود که از سوی معلمان به دانشآموزان داده میشود. 2. به آن دلیل که این تکالیف نوروزی، از مطالب غیردرسی جذاب باید بهره ببرند، در تهیه آنها ، توجه به ساختارهای فرهنگی استانها یا مناطق مختلفی که دانشآموزان در آن تحصیل میکنند نیز لازم است ولی این موضوع منوط به آن است که برای انجام این کار، از کارشناسان فرهنگی و علمیکافی نیز بهره ببریم. 3. دوره دبستان یکی از حساس ترین دورانی است که باید در بحث تکالیف و تهیه دفترچههای نوروزی به طور ویژهای به آن توجه داشت. 4. نکته پایانی اینکه کشف استعداد دانشآموزان باید از سنین پایین مثل دبستان شکل بگیرد و متأسفانه شاید در شیوههای آموزشی موجود، این استعداد یابی مهیا نمیشود به همین رو باید با برنامههایی فراتر از برنامههای آموزشی مدارس به دنبال کشف این استعدادها بود، طرح پیکهای نوروزی میتواند یکی از همان برنامههای فرا آموزشی باشد؛ چرا که در محتویات یک پیک نوروزی میتوان به بررسی هر یک از فعالیتهای ویژه هنری علمیو. . . با عناوین مختلف پرداخت و سپس میزان سنجش علاقه یک دانشآموز به هر یک از این فعالیتها نشانی خواهد بود از یافتن علاقه یا استعداد آن دانشآموز به موضوعی خاص و شاید این امر راهگشایی برای آینده او باشد.
