ون جیابائو نخست وزیر چین در سفری دورهای از هند و پاکستان دیدار داشته . این سفر از آن جهت دارای اهمیت است که هند و پاکستان همچنان به عنوان دو رقیب به یکدیگر مینگرند و خواستار برتری منطقهای میباشند. با توجه به روند تحولات منطقه میتوان گفت که چین طرحی استراتژیک و دو جانبه را در قبال شبه قاره آغاز کرده و تلاش دارد از ظرفیتهای هر کدام از کشورهای پاکستان و افغانستان برای رسیدن به مقاصد خویش برخوردار شود.
الف) نگاه به هند
هر چند که هند و چین به عنوان دو رقیب منطقهای به ویژه در حوزه اقتصادی میباشند که در نهایت نیز در مقابل یکدیگر قرار میگیرند اما طرفین در شرایط کنونی تلاش دارند از ظرفیتهای یکدیگر برای تقویت توان اقتصادی و مقابله با غرب برخوردار شوند. البته هند همچنین امید دارد با توسعه روابط با چین ضمن تحریک غرب برای سرمایه گذاری در این کشور، رضایت چین برای حمایت از عضویت دائم هند در شورای امنیت را کسب کند.
در نقطه مقابله چین، از یک سو از توسعه مناسبات میان هند و کشورهای غربی و امریکا ابزار نارضایتی میکند و از سوی دیگر تحریکات مرزی هند را مغایر با امنیت ملی خویش میداند. در شرایطی که امریکا با حضور در شبه جزیره کره و شرق آسیا به دنبال افزایش فشارها بر چین است در مقابل پکن تلاش دارد با حفظ و توسعه روابط با کشورهایی مانند هند ضمن کاهش تهدیدات امنیتی خویش مانع از توسعه مناسبات این کشورها با غرب گردد. به عبارتی چین با ابزار مذاکره و توافق به دنبال مهار هند میباشد. هند در ماههای اخیر تحتتأثیر تحریکات غرب مواضعی بعضاً تند در برابر چین اتخاذ کرده و اتهاماتی در مورد حمایت پکن از مائوئیستها مطرح کرده که سفر نخست وزیر چین به هند میتواند تلاشی برای کاهش این اختلافات باشد.
به هر تقدیر میتوان گفت که سفر جیابائو به هند تلاشی از سوی پکن برای حضور فعالتر در معادلات منطقهای است که البته با رضایت هند نیز همراه است چراکه ضمن برخورداری از ظرفیتهای چین در عرصه اقتصادی از این روابط برای تحریک اروپا و امریکا و حتی روسیه برای توسعه روابط با هند جهت کاهش نفوذ چین بهرهبرداری کند.
البته مسائل امنیتی در منطقه به ویژه فعال شدن گروههای جداییطلب از نقاط مشترک هند و چین است که طرفین را به توسعه روابط وادار میسازد.
ب) نگاه به پاکستان
محور دیگر سفر نخست وزیر چین را پاکستان تشکیل میدهد. دو کشور دارای روابط گسترده و عمیقی میباشند به گونهای که بسیاری از روابط استراتژیک میان دو کشور نام میبرند. این روابط در سطح سیاسی، اقتصادی، نظامی و حتی هستهای میباشد. با توجه به حضور امریکا و ناتو در افغانستان و تلاش آنها برای محاصره چین از طریق روابط با هند و کشورهای حوزه قفقاز و همسایگانی همچون ژاپن و کره جنوبی، دولتمردان چین تلاش دارند با توسعه مناسبات با پاکستان ضمن ایجاد شکاف در زنجیره منطقهای امریکا، از ظرفیتهای آن برای مقابله با زیاده خواهیهای واشنگتن برخوردار شود. نگاه منفی مردم پاکستان به امریکا، مولفهای مهم برای تحقق خواست چین در این کشور میباشد.
دولتمردان پاکستان نیز که تقویت منطقهای هند و نیز تحرکات نظامی امریکا در منطقه را مغایر با اهداف خود میدانند با گرایش به چین برآنند تا ضمن تقویت توان خود در برابر هند از این مسئله برای امتیازگیری از امریکا بهرهبرداری کنند.
این مولفهها موجب شده تا چین و پاکستان در اندیشه توسعه مناسبات در ابعاد گسترده تری باشند که نتیجه آن را در رایزنیهای همه جانبه مقامات دو کشور میتوان مشاهده کرد. به هر تقدیر در باب سفر ون جیابائو به هند و پاکستان میتوان گفت که چین تعاملی همه جانبه با این کشورها را در پیش گرفته است هر چند که به دلیل ملاحظات منطقهای سنگینی وزنه آن به سمت پاکستان بیشتر میباشد هر چند که پکن بر تعامل گسترده با هند نیز تأکید دارد.
در مجموع چین تلاش دارد از طریق دیپلماتیک ضمن حفظ منافع منطقهای به مقابله با تحرکات امریکا در منطقه بپردازد تا در سایه آن اهدافش بویژه در حوزه اجتماعی را اجرایی سازد. در این میان رویکرد مردم هند و پاکستان به همگرایی با چین و دوری از غرب مولفهای مهم برای پکن است که برتری نسبی آن در برابر اروپا و امریکا را به همراه دارد.
