سايه ملاحظات امريكايي بر تعامل روسيه و اروپا

حسن قيامي | ديميتري مدودف رئيس جمهور روسيه و سران اروپا درحالي مذاكرات خويش براي بررسي روند مناسبات به ويژه در حوزه اقتصادي و انرژي را برگزار كردند كه طرفين پيش از اين نيز گام‌هايي براي توسعه مناسبات بيشتر برداشته بودند. دعوت اروپا از مدودف در نشست سران ناتو در پرتغال را مي‌توان از جمله مهم‌ترين اقدامات اروپا براي بهبود روابط با روسيه دانست. هر چند كه طرفين به ويژه در سال‌هاي اخير فعاليت‌هاي بسياري براي توسعه روابط داشته‌اند اما همچنان مناسبات آنها با چالش و ابهامات مواجه است به گونه‌اي كه برخي ناظران سياسي بهبود مناسبات اين كشورها را رؤيايي دست‌نيافتني مي‌دانند‌. از يك سو روسيه همچنان اروپا را سرباز كوچك امريكا مي‌داند كه به بهانه توسعه اتحاديه اروپا به دنبال حضور در مرزهاي روسيه و مهار آن در سايه اين توسعه‌طلبي است. اتحاديه اروپا هر چند كه ادعاي استقلال و فعاليت فراگير در چارچوب منافع خويش را دارد اما مواضع اتحاديه نشانگر استمرار وابستگي آن به امريكا است به گونه‌اي كه اين سياست را در مواضع اتحاديه اروپا در قبال چگونگي فعاليت ناتو در آسياي مركزي و قفقاز و اجراي طرح سپر موشكي در اروپاي شرقي مي‌توان مشاهده كرد.از سوي ديگر هر چند كه بسياري از كشورهاي اروپايي به دليل نياز به انرژي روسيه و نيز اجراي طرح كاهش نفوذ امريكا بر توسعه روابط با روسيه تأكيد دارند اما همچنان روابط ميان مسكو و برخي كشورهاي اروپايي تيره و تار است. اختلاف‌هاي ميان روسيه و انگليس به ويژه در اتهاماتي كه هر كدام از آنها به ديگري در زمينه جاسوسي وارد مي‌سازد، مشكلات موجود ميان روسيه و لهستان و چك پس از معرفي آنها به عنوان محور سپر موشكي امريكا و.. بر اين روابط تأثير منفي داشته است. البته كشورهايي مانند فرانسه و آلمان كه نياز بسياري به انرژي روسيه و همكاري آن در افغانستان دارند گرايشات بسياري به مسكو داشته و حتي براي بهبود روابط آن با اتحاديه اروپايي فعاليت كرده‌اند. با تمام اين تفاسير بايد در نظر داشت كه طرفين تحت هر شرايطي به توسعه مناسبات نياز دارند چرا كه هر كدام منافع خويش را در گرو اين تعاملات مي‌دانند. اولاً روسيه تلاش دارد براي حل بحران اقتصادي و نيز حضور در معادلات اقتصادي جهان از جمله عضويت در سازمان تجارت جهاني همكاري اروپا را كسب كند. مسكو گرايش به اروپا را راهكاري مي‌داند براي تقويت حضور منطقه‌اي و جهاني خويش كه مي‌تواند دوري اروپا از امريكا و مهار توسعه‌طلبي غرب در شوروي سابق را به همراه داشته باشد‌. روسيه با اين گرايشات به رقابت با كشورهايي مانند چين و ژاپن و.. در عرصه معادلات جهاني مي‌پردازد‌... نكته مهم آنكه مسكو با كاهش تنش‌ها با اروپا از ميزان هزينه‌هاي نظامي خود مي‌كاهد به ويژه اينكه در شرايط اقتصادي كنوني توانايي حضور در رقابت تسليحاتي ندارد، سفر مدودف به لهستان و تلاش براي بهبود مناسبات با اين كشور را مي‌توان نمونه بارزي از اين تلاش دانست‌. ثانياً اروپا نيز هر چند توسعه‌طلبي در اقمار شوروي سابق در قالب ناتو و اتحاديه اروپا و مبارزه با ‌تروريسم را پيگيري مي‌كند اما تلاش دارد با توسعه مناسبات با روسيه از ميزان حساسيت‌هاي مسكو در اين عرصه بكاهد. به هر تقدير اروپا تحت هر شرايطي نيازمند منابع انرژي روسيه است و بايد در مسير تعامل با آن قرار گيرد. هر چند اروپا نمي‌تواند خويش را از امريكا جدا سازد اما تلاش دارد به نوعي تعامل با روسيه و امريكا دست يابد تا ضمن حفظ استقلال خويش منافع دو جانبه‌اي را نيز كسب كند. اروپا دريافته است كه تقابل ميان امريكا و روسيه هزينه‌هاي سنگيني براي اروپا به همراه داشته است بنابراين بايد به ايجاد نوعي تعادل از ادامه اين روند جلوگيري كرد. تلاش‌هاي كشورهاي اروپايي براي تصويب پيمان استارت دو ميان روسيه و امريكا در نشست سران ناتو در پرتغال خود گواهي بر اين تحركات است. البته اروپا خواستار حل تمام اختلاف‌ها ميان روسيه و امريكا نيست بلكه صرفاً براي كاهش آن تلاش مي‌كند. اروپا روابط دو كشور را مغاير با اهداف و سياست‌هاي خود مي‌داند‌. لازم به ذكر است كه اروپا بهبود روابط منطقي دو كشور را عاملي براي ورود روسيه به جنگ افغانستان و كاهش هزينه‌هاي تحميلي امريكا به اروپا در لواي جنگ افغانستان مي‌داند.به هر تقدير مي‌توان گفت كه نشست اخير روسيه و اروپا براي بهبود مناسبات هر چند عاملي براي كاهش تنش‌ها ميان طرفين است اما در نهايت اختلافات ريشه‌اي ميان طرفين باقي مي‌ماند.