مصطفی خدابخشی-آثار تاریخی شاکله اصلی تمدنی هستند که به عنوان شناسنامه هر کشور شناخته میشوند و مسئولان برای احیای آنها با توجه به موقعیت طبیعی و جغرافیایی اقداماتی را برای حفظ و مرمت تدبیر میکنند. اما در ایران این قائده مستثنی است و از آنجایی که آثار تاریخی بی شمار در گوشه گوشه آن به چشم میخورد ارگانی همچون سازمان میراث فرهنگی نمیتواند برای حفظ و نگهداری آنها اقدامی انجام دهد. نگاهی کوتاه به حوادث این حوزه همچون دزدیده شدن کتیبه مسجد جامع یزد، آب گرفتگی بازار تاریخی کرمان و ... نمونههای از این دست است که مثل قدیمی «مشت نشانه خروار است» را یادآوری مینماید.
اما امروز در کنار زخمهای قدیمی و کهنهای که بر صورت میراث کشور نقش بسته خبری دیگر را باید شنید و به حال زار بناهای تاریخی گریست چرا که زنگ خطر برای آثار تاریخی خاتم یکی از توابع استان یزد به صدا در آمده و باید چشم انتظار بود که در صورت عدم اتخاذ تدبیری مناسب میراث این مرز و بوم در این گوشه کشور نفسهای آخر را بکشد و چشم تاریخ در این بخش کور شود.در خبرها آمده 10 اثر تاریخی خاتم به علت عدم اختصاص بودجه در حال تبدیل شدن به مخروبه هستند که این نشان از مظلومیت تاریخ و عدم توجه به ارزش این بناها حداقل از لحاظ جذب توریست دارد.
نیازمند طرحهای مرمتی گسترده هستیم
قلعه مروست، کاروانسرای شعبه، بنای گنبدی، بنای چهار صفه محمد صالح، خانه مسکونی میرزا عبدالحسین دهقان و ... از جمله این بناهاست که کم کم مخروبه در حال ربودن سیمای تاریخی آنهاست.
در همین رابطه رئیس میراث فرهنگی شهرستان خاتم در جمع خبرنگاران با اشاره به لزوم توجه به آثار تاریخی و با اشاره به ضرورت بازسازی قلعه مروست میگوید: امروز قلعه مروست نیازمند طرحهای مرمتی گستردهای است که بخشی از آنها هم اکنون در حال اجراست.
علی اکبر دهقان در ادامه میافزاید: تاکنون این قلعه تاریخی چندین بار مورد مرمت قرار گرفته است، اما از آنجایی که این مرمتها اصولی نبودهاند، مرمتها بیاثر بوده و دوام چندانی نیاوردهاند.
وی خاطرنشان میکند: بر اساس برآوردهای انجام شده به نظر میرسد برای مرمت این بنا به بیش از 300 میلیون تومان نیاز باشد زیرا مرمت داخل بنا کاری ظریف و تخصصی است و هر معماری توانایی انجام آن را ندارد.
مهر بیمهری بر پیشانی چهار صفه محمد صالح
اما اسفبار تر از قلعه مروست حال و روز بنای چهار صفه محمد صالح است که دو سال پیش میزبان زباله هایی بود که مردم برای آن به ارمغان میآوردند. این بنا که دیگر شمایلی تخریب شده به خود گرفته و دیگر رنگ و بوی چندانی از تمدن و تاریخ صفوی در آن به چشم نمیخورد، امروز نیازمند توجه بیش از پیش مسئولان میباشد تا شاید این دم آخر قامتی راست کند و خاکهای نشسته بر پیشانیاش را که از سر بی مهری بوده پاک کند.
یقیناً در این ماجرا نمیتوان به طور کامل توپ را به زمین سازمان میراث فرهنگی انداخت و چشم روی مشکلات مالکیتی برخی از بناها بست. در همین رابطه علی اکبر دهقان اظهار میدارد: یکی از مشکلات اساسی در بخش مروست مشکلات مالکیتی است که سد عظیمی را در برابر فعالیتهای ما به وجود آورده است .برای مثال اقدام به مرمت بنایی میکنیم، اما مالک معترض به مرمت میشود. این خود یکی از معضلات است که باید برای آن چارهای اندیشید.
وی در ادامه بیان میکند: از آنجا که دو دانگ از شهرستان خاتم وقف است، با مرمت بناهای تاریخی نظیر کاروانسرای شعبه با شکایت آستان قدس رضوی مواجه شدیم و پس از شکایت نیز این بنا به همین شکل باقی مانده و قسمتهای مرمت نشده تقریباً تخریب شده است.
دهقان با اشاره به پتانسیلهای موجود در بناهای تاریخی منطقه میگوید: اگر کاروانسرا شعبه به ویژه بخش بازارچه آن به بخش خصوصی واگذار شود و مثلاً برای فروش صنایع دستی مورد استفاده قرار گیرد، نتایج خوبی حاصل میشود. که این پتانسیل در مابقی بناهای تاریخی وجود دارد و ما میتوانیم از توان خود آنها برای مرمتشان بهره برداری کنیم.
رئیس میراث فرهنگی خاتم در مورد مرمت این بنا خاطرنشان میکند: از آنجا که این بنا چند قدمی بیشتر تا تخریب کامل فاصله نداشت، به طور اضطراری از محل منابع داخلی برای آن حدود پنج میلیون تومان هزینه شده است که البته این مبلغ نیز امانی است.
و اما ...
غفلت مالکان در نگهداری بناها امروز نه تنها درشهرستان خاتم تبدیل به مشکلی بنیادی پیشروی سازمان میراث فرهنگی تبدیل نموده، بلکه در شهرهای دیگر نیز ریشه دوانده و خود به عنوان عاملی در تخریب آثار تارخی رخ نمایی میکند. به نظر میرسد مسئولان سازمان میراث فرهنگی و مالکان بناهای تاریخی باید براساس بندی قانونی به یک اجماع کلی برسند و حفاظت از تاریخی این مرز و بوم را بیش از هر چیز دیگر مد نظر داشته باشند. یقیناً خلأ قانونی در این زمینه مشاهده میشود که امروز سازمان میراث فرهنگی با دستان بسته در برابر تخریبها تنها نظاره گر ماجراست. بنابر این میطلبد مجلس شورای اسلامی برای این مهم چارهای بیندیشد و این مشکل را برای همیشه از پیش روی تاریخ بردارد.
