کتاب فرهنگ اصلاحات روابط بینالملل، دیپلماسی عمومی را برنامههای مورد حمایت دولت تعریف کرده است که با هدف اطلاعرسانی یا تأثیرگذاری بر افکار عمومی در کشورهای دیگر انجام و شامل انتشارات، تصاویر متحرک، مبادلات فرهنگی و رادیو تلویزیون میشود. کارکرد این مؤلفه در عرصه روابط بینالملل و به عنوان یکی از اجزای اصلی قدرت نرم سبب شده است که در سالهای اخیر این عرصه به میدان اصلی مواجهه قدرتی تبدیل و سرمایهگذاری اصلی دولتها و به ویژه امریکاییها برای تأمین ابزار و تسهیل ارتباطات لازم برای آن معطوف و مراکز مطالعاتی و نظریهپردازی متعددی نیز برای عملیاتی کردن آن ایجاد شود. اغلب نظریهپردازان یکی از دلایل اصلی فروپاشی شوروی سابق و همچنین پیروزی انقلابهای مخملین در جمهوری های جدا شده از آن را محصول ابتکار عمل امریکاییها در این صحنه میدانند، اما به رغم آن در سالهای اخیر قدرت امریکاییها در این عرصه به دلایل متعددی کاهش یافته است که دلایل آن را میتوان بهرهگیری دیگر قدرتها و به ویژه نظام جمهوری اسلامی از ظرفیتهای آن برای گسترش تفکر انقلاب اسلامی یا به کارگیری ابزارهای مختلف برای خنثیسازی امریکاییها در این عرصه و گسترش نفرت و انزجار از امریکاییها در جهان به ویژه پس از تجاوز آنها به افغانستان و عراق و حمایت از رژیم صهیونیستی دانست.
مجموعه این روندها سبب گردیده است که امریکاییها در ماههای اخیر تلاش مضاعفی را برای جبران ضعفهای خود در این عرصه آغاز کنند که در این میان میتوان به اختصاص بودجه برای ایجاد شبکههای جدید دیجیتالی و مجازی، ایجاد تنوع در برنامهها و اعزام خوانندگان و نوازندگان امریکایی به کشورهای مختلف مسلمان و غیرمسلمان و همچنین تولید و به کارگیری سختافزارها و نرمافزارهای کنترلکننده پارازیتهای ارسالی روی برنامههای امریکایی اشاره کرد.
در این زمینه هفته گذشته روزنامه نیویورک تایمز از قول رئیس موزه هنری «برانکس» امریکا از رشد 40 درصدی بودجه دیپلماسی عمومی امریکا خبر داده و مینویسد: وزارت خارجه امریکا در برنامهای با هدف کاستن از احساس تنفر عمومی نسبت به سیاستهای امریکا و همچنین تسخیر قلبها و مغزها، گروهی از هنرمندان از جمله نوازندگان، رقاصان و مجسمهسازان و نقاشان را به قارههای مختلف اعزام میکند.
در سند راهبردی نقشه راه دیپلماسی عمومی امریکا برای قرن 21 نیز آمده است: رسانههای بینالمللی آزاد و پرانرژی را از طریق تبادل و تعامل حمایت کنید. تبادلات ژورنالیستی را افزایش دهید. نشستهای جهانی روزنامهنگاران و مقامات اجرایی رسانهای را برای ترغیب روزنامهنگاری مسئولانه و جریان نامحدود اطلاعات برای شهروندان سراسر جهان تشکیل دهید.
ریچارد اچ لوگار، سناتور با نفوذ امریکایی در مقالهای در نشریه امریکایی فارین سرویس ژورنال سخن پراکنی و استفاده از تبلیغات رسانهای را یکی از ابزارهای مهم و مؤثر دیپلماسی عمومی دانسته و تأکید کرد که با توجه به اقدام پیشگیرانه ایران، کمیته نظارت بر سخنپراکنی امریکا برای نفوذ در این کشور نیازمند توجه فوری از سوی دولت اوباماست.
اما توصیههای رابرت مک لوهان تحلیلگر شورای روابط خارجی امریکا در نشریه فارین سرویس ژورنال جهت عبور از بحران پیش روی امریکاییها در مواجهه با ایران قابل توجه است. او در این مقاله مینویسد: از آنجایی که اقدام نظامی علیه ایران هنوز بعید به نظر میرسد، گزینه قدرت نرم با استفاده از تشدید سخنپراکنی در اولویت است. در نبود روابط رسمی بین دو کشور ایران و امریکا برای ارتباط با مردم ایران، رسانههای جمعی بیش از همیشه مهم هستند. وی در ادامه با اشاره به بودجههای شبکه VOA و رادیو فردا و دیگر شبکههای امریکایی علیه ایران میگوید: برای ارسال اخبار به ایرانیان، باید میدان «نبرد اطلاعاتی» ایجاد کرد و در این زمینه سه پیشنهاد به سران کاخ سفید و کنگره برای غلبه بر ایران در جنگ نرم ارائه میدهد:
1- نظارت بر رویدادهای داخلی ایران و منطقه و بررسی گزارشها برای افزایش دقت گزارشهای خبری.
2- ادامه تلاش برای غلبه بر ارسال پارازیت روی سرویسهای رادیویی و تلویزیونی اصلی.
3- پیگیری یک تلاش سخت برای جمعآوری دادههای بیشتر و بهتر درباره دسترسی ایرانیان به اطلاعات.
همزمان با اعتراف به ناکامی در عرصه تقابل با ایران، اگرچه گزارشهای جدیدی از تولید و ارسال نرمافزار فیلترشکن به ایران واصل شده است، اما اظهارات «ری تکیه» عضو شورای روابط خارجی امریکا در روزنامه واشنگتن پست قابل توجه است، آنگاه که اعتراف میکند پس از شکست راههای دیپلماسی و تحریم در قبال ایران، امریکا به فکر راه تازهای برای دخالت در امور ایران بود. بهانهتراشی در خصوص حقوق بشر و ایجاد گروهی به نام «جنبش سبز» راه پیشنهادی امریکا بود که هنوز در حال دنبالهگیری آنهاست. «جنبش سبز» جریانی بودکه میتوانست به غرب کمک شایانی در جلوگیری از پیشرفتهای هستهای ایران بکند، ولی نتوانست. تقویت آنها (فتنه) هنوز از دستور کار امریکا خارج نشده است.
