در کشور ما رسوم و اصطلاحات خاصی درباره فریضه حج و بیتالله الحرام وجود دارد که همزمان با حج رفتن هر یک از دوستان و آشنایان میتوان با آن برخورد کرد. برخی از این اصطلاحات که ریشه در رسوم اسلامی و ایرانی دارد به شرح زیر است:
حلالیت طلبی
مرسوم است که حاجی باید قبل از سفر حج، حلالیت بطلبد و بدهیهای خود را با مردم تسویه کند. در برخی از شهرها به همین منظور از مدتها قبل از سفر حج حاجی باید خانه به خانه به سراغ خویشان و آشنایان برود و کدورتهایش را کنار بگذارد، بدهیهایش را بپردازد و اگر خمس و زکاتی نداده باشد برود و با مجتهد مورد تقلید و نمایندهاش تکلیف آن را روشن کند.
حاجی و دختر و پسر دم بخت
در برخی از شهرهای کوچک و روستاهای مختلف از دیر باز مرسوم بوده کسی که عازم خانه خداست باید فرزندان آماده ازدواج خودش را به خانه بخت بفرستد و به نحوی به سر و سامان برساند و از این طریق هم با خیال راحتی به سفر معنوی حج برود. یکی از فلسفههای این کار راه دور و در واقع احتمال مرگ و میر حجاج در سفرهای طولانی زمان قدیم بوده است.
به همین منظور از یکسال قبل از سفر حج در این قصبات خانوادههای حجاجی که پسر داشتند به دنبال همسر مناسب برای فرزند خود میگشتند و خانوادههایی که دختر داشتند و نشان میدادند آماده شوهر دادن دختر آماده ازدواج خودشان هستند.
چاووشیخوانی
یک نوع سرود دسته جمعی در بدرقه حجاج است و در محلههای قدیمی هنوز هم متداول است که حاجی را با مدایحی در وصف پیامبر و امیر مومنان راهی حج میکنند.
ولیمه
از مستحبات و همچنین سنتهای برجسته حج بیت الله الحرام بزرگداشت بازگشت حاجی و میهمانی شکرانه حج است.
در این آیین قربانیهایی که جلوی حاجی ذبح میشود را برای میهمانان طبخ میکنند. ولیمه گرامیداشت حج و تشویق مومنین به انجام این مناسک است.
سوغاتی
گرچه در این سالها سوغاتی حج به امری تجملاتی تبدیل شده اما سوغات یکی از مستحبات حج و همه مسافرتها است. در روایات آمده حتی اگر یک ریگ از بیابان شهر مقصد، باید سوغاتی به شهر مبدا برد.
قربانی
حاجیهای سالهای قبل به یاد عید قربان خود احشام را ذبح و پخش میکنند. این سنت نوعی گرامیداشت و ترویج سنت الهی حج برای دیگران و نیت قربت برای حاجیانی است که آرزوی زیارت مجدد خانه خدا را در سر دارند.
