ایمان مطهریمنش- چند روز مانده به آغاز هجدهمین هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، کنارهگیری معاونت فرهنگی وزارت ارشاد از خبرنگاران مانع اطلاعرسانی درست و شفاف فعالیتهای حوزه کتاب کشور شده است؛ اتفاقی که در مدت تصدی معاون فرهنگی جدید موجب جوسازیها و ایجاد و تولید خبرهای نه چندان موثق نیز گردیده است.
بیش از پنج ماه از نشستن «بهمن دری اخوی» پشت میز معاونت فرهنگی وزارت ارشاد گذشت تا جایگزین محسن پرویز، خبر اولین نشست خبریاش را از طریق روابطعمومی به رسانهها بدهد. این در حالی است که پس از انتصاب دری، سؤالات بسیاری درباره شیوه جدید در حوزه کتاب در ذهن ناشران، مؤلفان و خبرنگاران شکل گرفت. اما پاسخ این سؤالات را به جای «دری»، بدخواهان و شایعهسازان ساختند و توزیع کردند.
طبق این خبر، بناست بهمن دریاخوی روز دوشنبه پاسخگوی سؤالات خبرنگاران باشد. با توجه به عنوان این نشست، به نظر میرسد سؤال و جوابها منحصر به برنامههای هفته کتاب باشد؛ هفتهای که دری درباره آن گفته است: «برنامههای این دوره از هفته کتاب، حداقل 20 میلیون نفر مخاطب خواهند داشت.» البته مشخص نیست این مخاطبان دقیقاً چه گروهی هستند و آیا منظور دری از این تعداد، افراد کتابخوان بوده یا افراد دور از مطالعه نیز در نظر معاون فرهنگی وزیر مخاطب هفته کتاب محسوب میشوند، البته با توجه به شمارگان اندک کتابها، بعید به نظر میرسد 20 میلیون کتابخوان جدی در کشور داشته باشیم.
«جوان» علاقهمند بود درباره کیفیت این 20 میلیون از معاون فرهنگی وزیر سؤالاتی بپرسد کهمتأسفانه وی به تلفنهای ما پاسخ نداد. پیشتر نیز برخی خبرنگاران از پاسخگو نبودن دری اخوی گله کرده بودند.
فقدان شفافیت محصول فقدان تعامل رسانهای
در دسترس نبودن معاون وزیر که مهمترین مسئول در حوزه کتاب کشور است، در حالی است که مخاطبان کتاب و فعالان این حوزه، در آستانه هدفمندی یارانهها و آغاز هفته کتاب با ابهامهای بسیاری مواجهند. از جمله این ابهامها نحوه هدفمندی یارانهها در حوزه کتاب است. از طرفی مشاور دریاخوی از طریق ستادخبری نمایشگاه کتب تخصصی دانشگاهی گفته است: «دولت یارانه کتاب را به کتابخوانها اختصاص میدهد.» اما مشخص نیست منظور دولت از «مخاطبان» چیست و شیوه اختصاص یارانهها به این گروه چگونه است. این همه در حالی است که وزیر پیشین فرهنگ و ارشاد اسلامی مدعی بود با ارائه بنهای الکترونیکی کتاب، هدفمندی یارانهها انجام شده است، اما فروش غیرقانونی و قاچاق این بنها در خیابان انقلاب، شکست این «هدفمندی» را در پله اول نمایان کرد.
از طرف دیگر، تغییرات در حوزه مجوز کتاب که با عنوان «اهداف، سیاستها و ضوابط نشر کتاب» از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی در فروردین امسال آغاز شد، همچنان با ابهامهایی روبهرو است. طبق گفته وزیر ارشاد در تیرماه 89، یکی از وظایف معاون فعلی فرهنگی پیشنهاد افراد هیئت پنج نفره نظارت بر اجرای ضوابط نشر کتاب است که تاکنون خبری در این باره منتشر نشده است. این در حالی است که سیدمحمد حسینی با یادآوری این وظیفه معاون فرهنگی خود گفته بود: «اگر فردی احساس کند حقش تضییع شده میتواند بیاید و آن هیئت نظارت پاسخگو خواهد بود». که البته با نامعلوم بودن این هیئت، مراجعه به آن هم منتفی است.
فقدان شفافیت بستر بروز شایعات
حوزه کتاب همواره حوزهای پرحاشیه و مشحون به شایعه بوده است. در این حال و با توجه به اینکه معاون فرهنگی وزیر ارشاد، مخاطبان برنامههای خود را بیش از 20 میلیون نفر عنوان میکند، پاسخگو بودن به افکار عمومی این تعداد از طریق رسانهها که نمایندگان عامه مردم محسوب میشوند، جدیتی بیشتر میطلبد.
پاسخگو نبودن و فقدان شفافیت درباره مسائل مختلف حوزه کتاب، بیش از هر چیز محمل و بستر مناسبی برای ترویج شایعات است؛ شایعاتی که خود ارشاد بیشتر از دیگران از آن لطمه میخورد. قطعاً رواج شایعات منجر به شکوفایی فرهنگ مطالعه نخواهد بود. عایدی فرهنگ کشور از رواج شایعات و فقدان پاسخگوییها، احساس ناامنی، بلاتکلیفی و سردرگمی است که قطعاً لطمهای بزرگ به حوزه کتاب است. کمترین اثر این لطمه، سوءاستفادههایی است که این بار سوءاستفادهگران در لباس ناشر و فروشنده از تغییر در وضعیت یارانهها خواهند کرد.
