در بیان احساسات و فعل و انفعالات یک جامعه، گاه حرفهایی هست که هیچ الفبایی نمی تواند آنها را به تصویر بکشد. حرفهایی که به جای آنکه تو بخواهی آنها را برای دیگران روایت کنی، آنها برای تو به روایت میپردازند، با تو حرف میزنند و از تو جواب میخواهند، حرفهایی نه از جنس کلمات که از جنس تصویر. کتاب«Inside IRAN» اثری است از این دست که توسط مارک ادوارد هریس، عکاس مشهور امریکایی و با موضوع ایران منتشر شده است. هریس در مجموعه عکس خود هزاران عکس از مردمان نواحی مختلف ایران را به ثبت رسانده است و در لوای کلام تصاویر به آداب و رسوم فرهنگ شیعی مردم ایران توجه ویژه نشان داده است.
هریس در این کتاب بیشتر از آنکه به سبک سایر آثار منتشر شده در این سیاق، به اماکن و تاریخ کهن ایران توجه نشان دهد، به سراغ آداب و رسوم مردم مسلمان کشورمان رفته است و با تصاویر دقیق و عمیق خود، گوشههای از مراسم و نحوه ادای فرایض و اعتقادات دینی مردم ایران را به جهانیان نشان داده است تا جایی که بیش از سی تصویر از مجموعه تصاویر این کتاب به آداب ادای نماز، قرائت قرآن کریم، حجاب بانوان و نیز تأثیر این فرایض بر هنر اصیل ایرانی اختصاص یافته است.
کتاب«درباره ایران» با تصویر در یک کامیون آغاز میشود. تصویری که روی در آن وسیله نقلیه نشانی از عبارت «لا اللهالاالله» در میان تصویر نقشه ایران با سه رنگ حک شده است که به اعتقاد هریس نشان دهنده عمق اعتقاد اسلامی مردم ایران است.
هریس در ادامه بیش از هر چیز به نماز و نیز حجاب اسلامی توجه نشان داده است و تصاویر او در قالب جملاتی بدون الفبا حتی موضوع جشن تکلیف در میان دختران محصل ایرانی که با چادرهایی سفید و توأم با شادی آنها در حال انجام است توجه نشان میدهد. وی با این تصاویر به روشنی به این موضوع در ذهن مخاطبان خود تلنگر زده است که حضور حجاب در میان طبقات گوناگون زنان ایرانی به هیچ عنوان عامل ایجاد محدودیت به شمار نمیرود. وی در ادامه نظر خود را با نمایش تصاویری از زنان ایرانی که با حجاب اسلامی در اماکن عمومی مانند پارکها، رستورانها و نیز ورزش کردن زنان ایرانی از بولینگ تا صخره نوردی و کاناپلو(قایق سواری) به اثبات میرساند.
این عکاس برجسته امریکایی در ادامه اثر خود به معرفی تصاویری از جلسات قرائت قرآن در مساجد و اماکن متبرکه توسط جوانان ایرانی و نیز تصاویر ادای نماز در جادهها و مناطق غیر شهری اشاره میکند که یکی از زیباترین و تأثیرگذارترین آنها تصویر زنی است محجبه که در کنار اتومبیل خانواده خود و در حاشیه جادهای به ادای نماز مشغول است.
در نگاه هریس نوع برخورد ایرانیان با پدیدههایی غیر بومی همانند وسایل نشان دادن لباس در ویترین مغازههاو میزان تأثیرگذاری فرهنگ شیعی ایرانیان در آن نیز قابل توجه بوده است و در کنار آن فروش تصاویر اماکن مقدسه و تصاویر مشاهیر دینی ایران در قالب پوستر نیز جالب توجه نشان داده شده است و به نوعی مبین این موضوع است که اعتقادات مذهبی ایرانیان تا چهاندازه بر هنر اصیل آنها تأثیرگذار بوده است.
از نگاه هریس حتی پدیدهای مانند ورزش باستانی ایرانیان نیز موضوعی است که به شدت از اعتقادات مذهبی ایرانیان تأثیر پذیرفته است و در کنار نوع استفاده از آیات و روایات در قالب تابلوهایی برای نمایش عمومی در شهر و مراکز تجاری عمومی از دید تصاویر او پنهان نمانده است.
هریس در یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین تصاویر خود در این کتاب، پیرزنی تصویر به دست را در تربت جام نشان میدهد که در کنار همسر پیر خود به ذکر گفتن مشغول است و به این ترتیب در قالب الفبای تصویری خود میزان پیوند میان دین و زندگی ایرانی را به تصویر میکشد.
وی در بخش پایانی این کتاب نیز به مناطق جنوبی کشور به ویژه خرمشهر و آبادان توجه نشان داده و دفاع مقدس را در قالب تصاویر خود از منظر فرهنگ دینی جامعه ایرانی به تصویر میکشد.
هریس در گفتوگویی که پیش از انتشار این اثر انجام داده بود، سفر خود به ایران و تهیه این تصاویر را موجب تغییر یافتن نگاه خود به ایران دانست و میگوید:«هر چند تصاویر من از مردم ایران و آداب رسوم آنها بود اما میزان خونگرمی و مهمان نوازی ایرانیان که در ذیل جامعهای دینی روزگار میگذرانند با آنچه پیش از این در ارتباط با آنها به گوشم خورده بود بسیار متفاوتتر است. . . کتاب درباره ایران و خالق آن حرفهایی زیادی درباره ایران برای جهانیان دارند که این کتاب تنها گوشهای از آن را به مخاطب خود معرفی میکند. کتابی که بدون هیچ کلامی زیباترین جملات را در ارتباط با امروز ایران به قاب کاغذ کشیده است.
