جاذبه ها و دافعه های "راز"

ایزد مهرآفرین- تصور رمضان بدون سریال‌هایش سخت است، ولی امسال تلویزیون از جعبه جادویی خود چیزی را بیرون آورد که برای خیلی‌ها یک غافلگیری خوب رسانه‌ای بود. این غافلگیری هم چیزی نیست جز یک برنامه خوب زنده تلویزیونی به نام «راز». این برنامه که اجرای آن برعهده نادر طالب‌زاده مستندساز شناخته شده تلویزیون است هر شب ساعت 23:15 به صورت زنده از شبکه چهارسیما پخش می‌شود و در آن به بررسی سینمای هالیوود و ایران و همچنین بحث پیرامون موضوعات مختلفی مثل آخر زمان، دوزخ، بهشت، روح و شیطان با حضور کارشناسان و صاحبنظران این عرصه‌ها می‌پردازد. محتوای برنامه برنامه «راز» جایگزین برنامه «دوقدم مانده به صبح» شده است؛ برنامه‌ای که با اجرای صالح‌علا و بینندگان جانش در این چند ساله توانسته بود هم مخاطبان خوبی برای خودش دست وپا کند و هم اینکه خلأ برنامه‌های خوب فرهنگی در سیما را پرکند. در ابتدا تصور اینکه برنامه‌ای بتواند جایگزین دو قدم مانده به صبح باشد کمی‌ سخت بود و خیلی‌ها با توجه به موفقیت این برنامه پیش‌بینی می‌کردند «راز» نتواند موفقیت و اقبال این برنامه را داشته باشد و با توجه به انتخاب مجری‌اش تصور بر این بود که در نهایت این برنامه چیزی خواهد بود مثل برنامه دیروز، امروز، فردا، فقط به شکل فرهنگی‌اش، اما با شروع و گذشت چند شب از این برنامه به ناگاه نگاه‌ها خود به خود به سوی این برنامه کشیده شد و «راز» نه اینکه موفقیت دو قدم مانده به صبح را تکرار کرد، بلکه توانست برخلاف آن برنامه هم مخاطبان بیشتری را پای صفحه تلویزیون بکشاند و هم اینکه بحث‌های چالشی‌تر و عمومی‌تری را برای تماشاگر مطرح کند. یکی از حسن‌های «راز» در این است که مخاطب همواره در طول بحث خود را جدا و ناشناخته و عنصری مطرود شده از بحث نمی‌بیند و به نوعی خودش را یکی از اشکال شکل‌دهنده این برنامه می‌داند. مثلاً برنامه‌ای که بحث حول محور دوزخ و بهشت است. تماشاگر با این مفاهیم و واژه‌ها به هیچ وجه بیگانه نیست. یکی دیگر از خوبی‌های برنامه در این است که بحث‌هایی در آن مطرح می‌شود که عموم مردم با آن در ارتباط هستند و بحث‌ها برایشان قابل لمس است. برخلاف چیزی که در دوقدم مانده به صبح بود که بحث‌ها فقط به درد گروه یا صنف خاصی مثل دانشجویان تئاتر یا نقاشی می‌خورد، ولی در اینجا بحث‌ها هم کلی است و هم جزئی و هم برای مردم ما ضروری، ‌یعنی وقتی در مورد سینما بحث می‌شود هم به مصادیق عمومی‌ و کارکرد رسانه‌ای این صنعت در زندگی روزمره توجه می‌شود هم به مصادیق خاص آن اشاره می‌شود. «راز» از همین رو و با توجه به این محتوای بیدارگرایانه و آگاه‌سازانه‌ای که در پیش گرفته به عنوان برنامه‌ای در راستای خودسازی جمعی به حساب می‌آید. نکته دیگر این است که مسائل مطرح شده در این برنامه با شرایط روز هماهنگ هستند. تهاجم رسانه‌ای علیه اسلام و ایران، یک مسأله حاشیه‌ای نیست، بلکه این جریان با زندگی روزمره همه هموطنان ما مربوط است و حتی ترکش‌های آن به زندگی و حریم خصوصی همه ما نیز خورده است. ساختار برنامه به لحاظ ساختاری اما کار ضعف‌هایی دارد، دکور برنامه برخلاف مباحث گرمی‌ که در آن صورت می‌گیرد سردی خاصی دارد و تا حدودی در نگاه اول مخاطب را پس می‌زند. جذابیت‌های بصری برنامه هم به شدت پایین است. زاویه‌های دوربین، ‌اندازه نما‌ها و کادربندی تصویر هم فاقد هرگونه خلاقیتی است. هر چقدر که بحث‌های مطرح شده در برنامه مخاطب را سر ذوق می‌آورد، کارگردانی کار کسالت‌آور و خسته‌کننده است. آیتم‌های پخش شده در برنامه هم کم‌تنوع است. نکته مهم دیگری هم که وجود دارد ساعت پخش نامناسب این کار است. همانطور که گفته شد چون مباحث مطرح شده در این کار برای عموم مردم جذاب است ضروری است که بازنگری در ساعت پخش آن هم بشود.