اسماعیل قدیری - اوایل هفته بود که خبر درگذشت یکی دیگر از هنرمندان مطرح کشور منتشر شد.«محمدعلی ترقیجاه» هنرمند نقاش، پنجشنبه شب 21 مردادماه در سن 67 سالگی در اثر سکته مغزی در منزل مسکونی خود درگذشت.
باز عرصه هنر و هنرهای تجسمی در غم از دستدادن یکی از پیشکسوتان خود سیاه پوش شد و حوزه خبر از تسلیتهایی که مسئولان یکی پس از دیگری میفرستادند لبریز گشت اما چه فایده!! «محمدعلی ترقیجاه» دیگر درمیان ما نیست.
وی متولد سال 1322 در تهران است و ازکودکی شیفته نقاشی بود. هرچند درآغاز در رشته مهندسی فعالیت میکرد. چرا که فارق التحصیل این رشته بود ولی پس از گذشت اندک زمانی محدود به نقاشی روی آورد و درسال 1346 برنده مدال طلای مسابقات هنری دانشگاههای ایران شد. بسیاری از هنرمندان این عرصه معتقدند که ترقیجاه، یکی از نقاشان نابغه ایران بود که از نظر سبک و اصول نقاشی به مهارتهای خاصی دست یافته بود و در این زمینه نوآوریهایی در آثارش دیده میشود.
غلامعلی طاهری هنرمند نقاش کشورمان درباره ترقی جاه میگوید: «بدون شک ترقی جاه یکی ازهنرمندان مطرح و تأثیرگذار در عرصه نقاشی کشور بود که روح نقاشی قدیم ایران را در فرمهای جدید به نمایش درآورد .وی در ابتدا آثارش را از طبیعت بی جان آغاز کرد و در سال 1355 اولین نمایشگاه انفرادی خود را در تهران گالری برگزار نمود و پس از آن در 1357 در نمایشگاه بین المللی هنر بازل سوئیس شرکت کرد.»
طاهری میافزاید: «ترقی جاه در ادامه کار حرفهای خود در اوایل دهه 60 روش ویژه خود را که مشخصه آن اسبهای ساده شده ایرانی است ،به عنوان نشان هنری خود پیریخت و میتوان گفت که ذوق و احساس هنری زلال او در خلق آثار هنری بدیع و زیبا قابل تحسین و قابل تقدیر است.»
وی در ادامه دربارهی خصوصیات روحی ترقی جاه میگوید: «او شخصیتی وارسته ،با اخلاق، با شخصیت داشت و درگذشت او فقدان بزرگی در عرصه هنری ایران به شمار میرود.»
طاهری در خصوص سبک خاص ترقی جاه میگوید: «او عناصر اصلی کار خود را از نقاشی ایرانی گرفته است و سبک بالی و پرواز و عروجی که در عناصر بصری آثار او میبینیم در ادامه عناصر ساده شده طبیعت هستند که از اسب آغاز شده است یعنی اسبهایی که به صورت سبک و رها در حرکت هستند.»
وی میافزاید: «چهرههای ساده شده زنان ایرانی،تصاویر خروس و نمادها و نشانه هایی که در فرهنگ تطبیقی ایران بسیار دیده میشود در آثار ترقی جاه بسیارند و میتوان گفت سیر تکاملی نقاشی ایرانی را از گذشته تا به امروز حفظ کرده است که در ابعاد بزرگ نقش بستهاند.»
طاهری در خصوص رنگها و عناصر بصری آثار ترقی جاه میگوید: «استفاده از رنگ سفید و قرارگیری این عناصر در این بوم به درخشندگی و جذابیت تابلوهای او را بیشتر میکرد و با نگاه کردن به نقاشیهای او بی اختیار به یاد فرهنگ ایرانی میافتیم، چراکه دربردارنده خاطرات ایرانی اعم از آداب و رسوم،فرهنگ و دید و آئینهای مذهبی، هنر باستانی ایران است.»
وی خاطر نشان میکند: «ترقی جاه از خط به عنوان یکی از عناصر تجسمی در آثارش بهره میجست و به عنوان نقاشی خط نمیتوان نام برد حال آنکه در برخی از مواقع برای بیان بعضی از موضوعات و مفاهیم از نوشته هم کمک میگرفت.»
صادق تبریزی نیز ترقی جاه را در زمره نقاشان نسل سوم میداند و میگوید: «او در ابتدا وابسته به حوزه هنری بود و تحت تأثیر عوامل مذهبی کار میکرد و پس از چندی خط فکری خاص خود را یافت و با الهام از مکتب سقاخانه آثار خود را خلق نمود.»
وی عناصر و نقاشیهای ترقی جاه را وام گرفته از عناصر سقاخانه ای میداند و میافزاید: «او به لحاظ فروش آثار بسیار موفق بود و در جوامع بین المللی نیز نامی نیکو از خود برجای گذاشته بود و از فوت او بسیار متأثر هستم.»
نقاشیهای ترقی جاه در اوایل انقلاب بیشتر موضوعات مردمی و اجتماعی را در بر میگرفت و با آبرنگ تابلوهای رئال را خلق میکرد و امروزه این آثار در حوزه هنری موجود هستند.در این میان تابلوهایی از کسبه ،نانوا،رهگذر و کوچه و بازار نیز دیده میشود که به صورت واقع گرایانه کار شدهاند. سپس این طبیعت را به انتزاع بسیار زیبایی رساند که شخصیت خاص او را داشت.»
محمدعلی ترقیجاه فعالیت نمایشگاهی وسیعی در ایران و دیگر کشورها داشته است که از آن جمله میتوان به گالری 8 در ایوردن سوئیس (65-1363) ، گالری تائی چی در توکیو(1367) ، گالری گالئوتک در اینسبروک(73-1367) ، نمایشگاه بینالمللی مکزیکو در مکزیک (1375) ، سه سالانه هنر در دهلی(1377) ، نمایشگاه کریستی درلندن(1381) ، موزه هنر و علم دایتو نابیچ در فلوریدا (1382) و ... اشاره کرد. بیش از هفت اثر از آثار این هنرمند فقید در گنجینه ایرانی موزه هنرهای معاصر تهران نگهداری میشود و در این میان «کنکاش 7» و «هارمونی 7» که دربردارنده اسب ها و صورتکهای ترقی جاه است و با تکنیک اکرلیک کار شده به چشم میخورد.
همچنین میتوان افزود که موزه بین المللی هنر قرن بیست و یکم امریکا، نقاشیهای وی را به عنوان نماینده هنر ایران انتخاب کرد.
