بازسازی اندام‌های کلنگی با سلول‌های بنیادی

سلول‌های بنیادی، سلول‌هایی از بدن هستند که هنوز برای عملکرد خاصی تمایز نیافته‌اند و تحت بعضی شرایط می‌توانند به سلول‌هایی همچون سلول‌های قلب، پوست، سلول‌های عصبی، سلول‌های کبدی، لوله گوارش و... تبدیل شوند. خوب است بدانیم این سلول‌های بنیادی پر مصرف خودشان چند نوع هستند، چگونه تولید می‌شوند و مورد استفاده قرار می‌گیرند. در واقع سلول‌های بنیادی به دو نوع جنینی و بالغ تقسیم می‌شوند.سلول‌های بنیادی جنینی از جنین‌های 4 یا 5 روزه که از تخم‌های آزمایشگاهی بارور می‌شوند به دست می‌آید. سلول‌های بنیادی بالغ، سلول‌های تمایز نیافته‌ای هستند که در بین سلول‌های تمایز یافته بافت‌ها یافت می‌شوند. بنابراین این سلول‌ها را پس از تولد از بخش‌های مختلف بدن فرد مانند مغز، قلب، مغز استخوان یا بافت‌های اصلی دیگر می‌گیرند و مورد استفاده قرار می‌دهند. علم بررسی و تولید سلول‌های بنیادی، علمی جوان است که برای اولین بار محققان در سال 1981 با استفاده از سلول‌های بنیادی جنینی در موش‌های آزمایشگاهی کار را شروع کردند. آنها سعی بر این داشتند که این سلول‌های بنیادی را به سلول‌های اختصاصی تبدیل کنند و آنها را پیوند بزنند که موفق هم شدند، تا اینکه در سال 1998 دانشمندان موقعیت خود را در تکثیر و تمایز سلول‌های بنیادی جنین انسان اعلام کردند، هر چند آ‌نها در این علم محدودیت‌هایی نیز داشتند ولی تلاش پی در پی آنها برای رفع این مسائل قطع نشد و بررسی‌های گسترده‌ای را به ویژه در سال‌های اخیر انجام دادند که همچنان ادامه دارد.ترمیم جراحات پوستی بدون استفاده از بخش‌های سالمنحوه عملکرد محققان اینگونه است که سلول‌های بنیادی جنینی یا بالغ را تهیه می‌کنند و با استفاده از آنها سلول‌های مختلف را می‌سازند که این سلول‌ها تا حدی شبیه بافت هستند ولی تصور اینکه این سلول‌ها را می‌توان جایگزینی برای اندام‌هایی مثل قلب، کلیه، معده، کبد و... قرار داد، تصوری اشتباه است، زیرا تولید اندام ها احتیاج به فناوری پیچیده و گسترده‌ای دارد که در حال حاضر در دسترس محققان نیست ولی از این سلول‌ها می‌توان به خوبی در ترمیم اندام‌های آسیب دیده مثل کبد، غضروف، کلیه و... استفاده کرد که امروزه از جمله کارهایی که در این علم انجام می‌دهند ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده است. مثلاً‌ ترمیم بافت‌های استخوانی در افرادی که دچار شکستگی‌های وخیم استخوان شده‌اند یا در اثر جراحی مغز، کاسه سر آنها برداشته شده یا افرادی که استخوان‌هایشان دیرجوش است، امکان‌پذیر است، به این صورت که سلول‌های بنیادی بالغ از خود فرد گرفته می‌شود و در آزمایشگاه به سلول‌های استخوانی تبدیل می‌شود سپس این سلول‌ها را در کنار بافت‌های آسیب دیده قرار می‌دهند و باعث جوش خوردن سریع این بافت می‌شوند. باید توجه داشت که چون سلول‌های بنیادی از بدن خود شخص گرفته شده است، مشکل پس زدگی وجود ندارد. از دیگر مواردی که در ترمیم بافت‌ها استفاده می‌شود ترمیم سوختگی و مشکلات پوستی است. جراحات پوستی که در اثر سانحه یا مسائل شبیه به آن در بیمار ایجاد می‌شود تعداد زیادی از افراد را گریبانگیر می‌کند. پزشکان از روی اجبار از پوست بخش‌های سالم بدن برای ترمیم قسمت‌های صدمه دیده استفاده می‌کنند که خود این مسأله برای بیمار مشکل تازه‌ای را به وجود می‌آورد. بنابراین محققان در تلاشند تا از سلول‌های بنیادی برای ترمیم بخش‌های آسیب دیده استفاده کنند که امروزه این روش در یکی از کشورهای پیشرفته مورد استفاده قرار می‌گیرد.علاوه بر فعالیت‌هایی که امروزه انجام می‌پذیرد، دانشمندان در تلاشند این علم را روز به روز گسترده‌تر نمایند.بیماران قلبی به زندگی عادی خود ادامه می‌دهندترمیم بافت‌های آسیب دیده قلب از مهم‌ترین برنامه‌های این علم است. امروزه تعداد زیادی از مردم دنیا از بیماری‌های قلبی رنج می‌برند و در نهایت جان خود را در اثر آن از دست می‌دهند. دانشمندان سعی دارند تا سلول‌های بنیادی را از مغز استخوان بیمار بگیرند و آنها را به سلول‌های اختصاصی قلب تبدیل کنند و با تزریق آن به بدن فرد، بافت آسیب دیده قلب را ترمیم کنند، بنابراین بیماران درمان می‌شوند و به زندگی عادی‌ خود ادامه می‌دهند. امروزه این مراحل روی حیوانات آزمایشگاهی با موفقیت انجام شده است. بنابراین احتمال مثبت بودن این آزمایش در انسان‌ها از درصد بالایی برخوردار است. مطمئناً این موفقیت‌ها در آینده‌ای بسیار نزدیک به دست خواهد آمد. هر چند مواردی که ذکر شد بخش کوچکی از تلاش محققان در علم سلول‌های بنیادی است و در حین اینکه علمی تازه و جدید است ولی پیشرفت چشمگیری داشته است. دانشمندان همچنان در تلاشند تا در این زمینه اکتشافات و اختراعات بیشتری را به دست آورند و جامعه علمی را روز به روز غنی‌تر سازند.