علیرضا محمدی
31 سالی میشود که به برکت انقلاب اسلامی، همان شجره طیبهای که با خون پاک امثال شهید چمران آبیاری و استحکام یافت، تمامی مراسمهای رسمی با تلاوت قرآن و پخش سرود ملی آغاز میشود. اما برای مردمی که به بهانه بیست و نهمین سالگرد شهادت دکتر مصطفی چمران، در مسجد امام صادق(ع) جمع شده بودند، این مراسم با احساس مظلومیت بزرگمردی آغاز شد که در طول حیاتش شاهد جفاهای بسیاری بود و اینک نیز آیین بزرگداشتش در نهایت سادگی برگزار میشد. البته قرائت قرآن جای خود را داشت، اما در صحن مسجد جاهای خالی متعددی دیده میشد که این احساس غربت را بیشتر نمایان میساخت. به هرحال در حالی که روند حضور تدریجی مردم و مسئولان، به صورت متوالی و تا انتهای مراسم ادامه داشت، عادل عون، نماینده جنبش امل لبنان در ایران، به عنوان اولین سخنران پشت تریبون قرارگرفت.
نماینده جنبش امل با قرائت آیهای از قرآن کریم مبنی بر عهد و پیمان مؤمنان با خدای خویش، با معرفی شهید چمران به عنوان مومنی مخلص، چهار صفت: تواضع، علم و تقوا، هجرت به خاطر خدا و احساس مسئولیت را از جمله بارزترین صفات دکتر چمران برشمرد و در توضیح گفت: تواضع از مهمترین صفات پیامبران در جهت جذب قلوب مردم بود، در مقابل غرور و نخوت موجود در نزد ابلیس و یاوران آن است. شهید چمران نیز متصف به این صفت بود و در مدت حضورش در لبنان، با کارگران، کشاورزان و فقرا مینشست و با وجود داشتن مراتب بالای علمی ملاک برتری انسانها را اخلاص و حق طلبیهایشان قرار میداد. دکتر چمران برخلاف عرف جامعه رفتار میکرد. همپایان او لباسهای فاخر میپوشیدند و با اتومبیلهای گرانقیمت رفت و آمد میکردند، اما چمران یک اتومبیل قدیمی داشت که آن را هم عدهای از دوستانش برای او خریداری کرده بودند. خودش رانندگی میکرد و به دلیل فرسودگی اتومبیل، مرتب مجبور به تعمیر آن میشد. در اتاق دکتر، در همه حال روی مردم عادی باز بود.
عادل عون در ادامه با اشاره به تقوای شهید چمران در کنار دانش آکادمیک او، بیان داشت: دکتر چمران با وجود آنکه در چندین رشته مهندسی تحصیل کرده بود، هیچگاه علم بدون تقوا را نمیپذیرفت و با چنین طرز فکری الهی، جایگاه مرفه خود در امریکا را رها کرد و به لبنان رفت. او خوب میدانست که با قرار دادن اطلاعات علمیاش به جوامع علمی امریکا، سبب سوءاستفاده صهیونیستها قرار خواهد گرفت، لذا به خاطر خدا هجرت کرد و ابتدا به لبنان و سپس به ایران بازگشت. او به گفته امام موسی صدر اعتقاد داشت که خدمت به انسان بعد زمینی صفات خداست و با این بینش تمامی هوش و علم خود را در خدمت مردم و مستضعفین قرار داد.
همرزم شهید چمران در پایان با تعریف خاطرهای از او، به تشریح احساس مسئولیت پذیری همرزمش پرداخت:
هنگامی که در سال 1979 همراه دکتر در مقر جنبش امل بودیم، نیروهای اسراییلی وارد خاک لبنان شده و کم مانده بود محاصرهمان کنند. در چنین شرایطی از او پرسیدم آیا قصد ترک مقر را ندارد؟ در پاسخ گفت که هرگز این کار را نخواهد کرد و اگر همه ما برویم او به تنهایی ایستادگی خواهد کرد. به شوخی گفتم اگر اسیرت کنند چه اتفاقی میافتد، گفت: به احتمال قوی مرا به شاه ایران تحویل میدهند و او هم اعدامم میکند. وقتی پرسیدم با وجود این آگاهی چرا میمانی؟ پاسخ داد من مسئولم و باید به مسئولیت خود عمل کنم. سلام بر حمزه زمان، آن طور که امام(ره) نامید و سلام بر سرباز گمنام آن طور که امام موسی صدر گفت.
بعد از عادل عون، باز نوبت به یک لبنانی دیگر و اینبار از گروه حزبالله این کشور بود که به سخنرانی بپردازد. سید عبدالله صفیالدین، نماینده حزبالله لبنان در ایران نیز به همراه عادل عون و چند نفر از شخصیتهای برخی سفارتهای عربی در کنار اشخاصی چون سردار وحیدی، وزیر دفاع، مهندس مهدی چمران و تنی چند از مسئولان کشوری و عمدتاً لشکری و انتظامی در مراسم حضور یافته بودند.
سیدعبدالله صفیالدین که مبنای صحبتهای کوتاه خود را بر دو هجرت شهید چمران، یکی از امریکا به لبنان و دیگری ایران قرار داده بود، گفت: شهید چمران با احساس وظیفه و تکلیفی که احساس میکرد، زندگی راحت خود در امریکا را رها کرد و به جنوب لبنان رفت. در حالی که خوب میدانست در شرایط آن روز، چه سختیهایی در جبل عامل انتظارش را میکشد.
نماینده حزبالله لبنان در بخش دوم و پایانی سخنانش به هجرت دوم دکتر چمران پرداخت و اظهار داشت: هجرت دوم چمران با پیروزی انقلاب اسلامی ایران صورت پذیرفت و این سفر سختتر از هجرت اول بود، زیرا آن روزها افرادی وجود داشتند که سعی میکردند وجهه شهید چمران را خراب کنند و با دیدن چنین ناملایماتی، دکتر ترجیح میداد در جبههها حضور یابد تا اینکه مجبور باشد به دستهبندیهای سیاسی وارد شود. او با اخلاص در راه خدا حرکت میکرد و ما لبنانیها خوب میدانیم که یکی از دلایل پیروزیهای اکنون مقاومت لبنان، به برکت وجود و اقدامات شهید چمران است، یاد او برای همیشه در دل ما زنده خواهد ماند و همیشه از او به بزرگی یاد خواهیم کرد.
اما سخنران بعدی مهندس مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران بود که به عنوان برادر شهید، به نوعی صاحب مجلس به شمار میآمد و در آغاز مراسم مدتی را در ورودی مسجد ایستاد و به شرکتکنندگان خوشامد گفت. با حضور مهندس چمران در پشت تریبون که دیدن چهره و شنیدن صدایش تداعی کننده یاد و خاطره برادر شهیدش بود، عدهای از حضار شعار مرگ بر اسراییل سر دادند و برای لحظاتی جو مجلس دگرگون شد. سپس مهندس مهدی چمران سخنانش را با بیان چکیدهای از اقدامات علمی و مبارزاتی برادرش آغاز کرد.
وی گفت: دکتر چمران 16 سال خارج از ایران و در فضایی مثل غرب امریکا زندگی کرد و هرگز تحت تأثیر محیط قرار نگرفت. سپس به مصر رفت و با دعوت امام موسی صدر خود را به جنوب لبنان رساند. او در آنجا برای کمک به مردمی ستم دیده میرفت که در شرایطی اسفناک زندگی میکردند. با بیان پیش زمینهای از اوضاع آن دوران، چه خوب است ماهیت سخنانی را که او در برخورد با شعیعیان لبنان برگزیده بود را برایشان قرائت کنم.
رئیس شورای شهر تهران، بخش پایانی سخنان کوتاه خود را به قرائت دست نوشته سخنرانی دکتر چمران برای شیعیان لبنان اختصاص داد و حرفهای خود را به پایان رساند. بخشی از این دست نوشته به این ترتیب بود.
«ای شیعیان حسین(ع)، من برای شما بشارتی عظیم به ارمغان آوردهام؛ بشارتی که حلال مشکلات است و بشارتی که راه بسته ما را به سوی آسمانها میگشاید. بشارتی که مه ظلمت را برطرف میکند. بشارتی که معراج ما به آسمانهاست. بشارت خیر، پیروزی، وصل به معشوق و ... این بشارت شهادت است.»
سخنرانی احمد وحیدی، وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، اصلیترین و آخرین بخش مراسم بود که پس از صحبتهای مهندس چمران، ایراد شد.
احمد وحیدی مطلع صحبتهای خود را بر مبنای حدیثی از پیامبر اسلام(ص) قرار داد و گفت: به فرموده رسول گرامی اسلام افضل شهدا آنانی هستند که در صف اول مبارزه، جهاد میکنند. شهدا هرچند همگی عزیز و بزرگوارند، اما در میان خود افضل دارند و کسانی که در صفوف نخستین میجنگند، از خوبان به شمار میآیند. اینان هرگز به آرمانها پشت نمیکنند و از رویارویی با دشمن سر نمیتابند تا اینکه به شهادت برسند. شهید چمران نمونه بارز چنین افرادی است که اینک با وجود گذشت 29 سال از شهادتش هنوز اسوه و الگویی برای ما به شمار میآید تا با معیار او خود را بسنجیم و بدانیم در کجا قرار داریم.
چمران مردی بود که جبهههای مختلف را به هم پیوند داد. نبرد با ظلم و استکبار در لبنان و ایران را یکی کرد و حتی زمانها را نیز به هم نزدیک کرد، و در کسوت وزارت دفاع و فرماندهی ستاد جنگهای نامنظم، یکسان و مخلصانه خدمت کرد. وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در ادامه به مقایسه مراحل مختلف زندگی دکتر چمران در ابعاد علمی، سیاسی و نظامی پرداخت و گفت: شهید چمران چه در کسوت وزارت دفاع، چه نمایندگی مجلس و چه به عنوان یک رزمنده در خط مقدم نبرد، یک شیوه مشخص داشت و آن خدمت به مردم در راه خدا بود او همان عهدی را با خدا بسته بود که حتی ملائکه و آسمان و زمین نیز از قبول بار آن شانه خالی کردهاند. با چنین سیره و روشی است که چمران میتواند معیاری باشد برای همه ما تا اگر محذورات مسئولیت و کمی وقت خود را بهانهای قرار دادهایم برای عدم خدمت بیشتر، بدانیم که امثال چمرانها با وجود داشتن مراتب بالای علمی، حتی از اسلحه به دست گرفتن و نبرد در صفوف اول جبههها شانه خالی نکردند. سردار وحیدی در پایان وجود شهیدانی مانند دکتر چمران را نشانهای برای حقانیت انقلاب اسلامی دانست و بیان داشت: یکی از دلایل حقانیت انقلاب ما وجود افرادی مثل شهید چمران است که مثل یک سرباز در جهت اعتلای آن تلاش کردند. اما رمز حماسهای که امثال او کشف کردند، همان چیزی است که ما به آن احتیاج داریم و باید با رسیدن به بینش الهی امثال او، انقلاب اسلامی خود را حفظ کنیم.
