هفت مرد نمکي

هفت مرد نمکي گفت‌وگو: محمد مصطفي نژادمعدن نمک چهر آباد در استان زنجان يکي از پديده‌هاي خارق‌العاده‌ جهاني است که تا کنون توانسته است بر برهه‌هاي زماني مختلف، عجايب جالب توجه تاريخي را رقم زند که از جمله آنها مي توان به کشف اجساد 5 مرد اشاره کرد که قدمت برخي از آنها به 2300 سال پيش باز مي گردد و به مردان نمکي مشهور است. هفته گذشته نيز باستان‌شناسان آلماني حين کاوش در اين معدن توانستند جمجمه‌ ششمين مرد نمکي را کشف کنند، در اين راستا آنچه را مي خوانيد حاصل گفت‌وگويي است که با معاونت گردشگري اين استان صورت گرفته است. لطفاً در خصوص تاريخچه‌ کشفيات اين معدن توضيح بفرماييد؟ در سال 1372 به طور اتفاقي از معدن نمک چهر آباد زنجان که در دست بهره بردار و معدنکار بود، نيم تنه جسدي به دست آمد که ضمن اعلام به سازمان ميراث فرهنگي و انجام بررسي روي قيمت بالايي براي اين نيم تنه تخمين زده شد. پس از آن مجدداً در سال 1383 و بنا بر اعلام کشف مجدد جسدي ديگر از اين معدن نمکي بدين نتيجه رسيديم که معدن كاملاً تاريخي است و لذا عمليات بهره برداري از آن متوقف شد و ضمن آغاز به کار عمليات کاوش در اين معدن تاريخي، اجساد مردان نمکي 2، 3، 4 و 5 هم از آن به دست آمد که چهارمين جسد به دست آمده كاملاً سالم و مابقي به صورت اسکلت هستند. قدمت مردان نمکي چند سال است و آيا دليل مرگشان تخمين زده شده است؟ آزمايش‌هاي باستان شناسي و کربن 14 انجام شده روي اين اجساد حاکي از آن بود که قدمت اين مردان نمکي به ترتيب از 1700 سال آغاز مي شود و پنجمين مرد نمکي نيز داراي قدمتي 2300 ساله است و گمان مي رود که اين مردان حين کار در معدن نمک به صورت اتقافي و به احتمال زياد بر اثر زمين لرزه‌اي در زير آوار سقف معدن دفن شده باشند. دليل وجود اختلاف قدمت حدوداً 700 ساله مردان نمکي چيست؟ نمک از قديم الايام داراي ارزش بسيار بوده است و با توجه به اين امر، کاوش و بهره برداري از اين معدن بزرگ پيشينه اي بس طولاني دارد که از دوره پيش از هخامنشيان آغاز مي شود و حتي تا 50 سال پيش نيز همچنان ادامه مي يابد و لذا اين کارگران در دوره‌هاي مختلفي در زير آوار مدفون گشته اند. آيا کشف مردان نمکي ديگر نيز از اين معدن محتمل مي باشد؟ صد در صد. در ادامه کاوش‌هاي اين معدن که دومين معدن نمکي تاريخي دنياست باز هم به آثار ديگري هم خواهيم رسيد. چنانچه طي روزهاي اخير که کار کاوش را در اين منطقه شروع کرده ايم، توانستيم جمجمه‌ ششمين مرد نمکي را هم کشف کنيم. اکنون نيز هيأت متخصص آلماني به سرپرستي پروفسور اشتودلر براي مشارکت در حفاري اين معدن تاريخي به ايران آمده است و قرار بر آن شده است که حدود 80 درصد هزينه‌هاي کاوش را تقبل نمايد. در قبال پرداخت بخش اعظم هزينه‌ها و کاوش در معدن نمک، امتياز خاصي به محققان آلماني داده مي شود؟خير، اين گروه آلماني بيشتر پيگير مباحث علمي و پژوهشي اين پروژه هستند. اشتودلر، داراي تخصص در زمينه‌ معادن قديمي است و براي تکميل تحقيقات خود پس از کاوش در معادن اتريش به ايران آمده و قرار است که در درجه اول نتيجه تمام پژوهش‌ها و مطالعات انجام شده را در اختيار ما قرار دهد. سخن آخر؟ هم اکنون آثار کشف شده در بناي تاريخي ذوالفقاري و در وکيوم‌ها و ويترين‌هاي كاملاً تخصصي با بهره گيري از آخرين تکنولوژي روز دنيا نگهداري مي شوند که بازديد از آن بسيار جالب توجه است. ضمن آنکه ما نهايتاً در نظر داريم که در آينده پس از تکميل کاوش‌هاي باستان شناسي در اين معدن آن را به عنوان يک سايت باستان شناسي و گردشگري راه اندازي کنيم.