جعفر تكبیری- انتخابات دهم ریاست جمهوری را شاید بتوان نقطه عطفی در تاریخ رسانههای داخلی و رسانههای فارسی زبان خارج از كشور قلمداد كرد. این نقطه عطف از آن جهت است كه قبل و پس از انتخابات، رسانههای خارجی با بهرهگیری از تمامی دانش ارتباطی به روز خود كه در لابراتوارهای رسانهای غرب قوام پیدا كرده بود، به جنگ نظام و مردم ایران آمدند تا بدون بوی باروت، انفجار و آتش، تنها با بهكارگیری سلاح رسانه، نظام را از پای درآورده و كشور را به تسخیر خود دربیاورند. سلاحی كه پس از دوران جنگ سرد ارزش آن، بیش از پیش نزد سیاسیون غربی ارتقا یافته است. بنابراین غربیها با بهرهگیری از فرصت انتخابات كه عرصه باز شدن كلاف سیاست، نقطه عطف تحولات سیاسی در یك كشور و زمینه ساز نقد و گفتوگو میان شهروندان و سیاستمداران در گستره حوزه عمومی است، میكوشند به خواستهای خود در قبال یك نظام سیاسی و یك سرزمین برسند. چراكه در چنین وضعی فرصت مناسبی فراروی رسانهها قرار میگیرد تا با بهرهگیری از عطش و شوق شهروندان و مخاطبان خود براى آگاهی از مسیر تحولات در عرصه انتخابات، به القاى خواستهها و شكل دادن ذهنیت و بینش مطلوب خود بپردازند و در نهایت نتیجه كوشش طولانی مدت خود را در رفتار انتخاباتی شهروندان نظاره كنند؛ چیزی كه به زبان سادهتر به آن «عملیات روانی» میگویند. شاید یكی از بزرگترین و مهم ترین رسانههایی كه در طول انتخابات و به هنگام بروز وقایع پس از آن، نقش بی بدیل و غیرقابل انكاری در شكلگیری درگیریها و سازماندهی نیروهای مختلف بر عهده داشت، شبكه بی بی سی فارسی بود؛ شبكهای كه اگرچه در زمان انتخابات كمتر از 6ماه از تولدش میگذشت اما چنان اثرگذاری و فعالیتی از خود نشان داد كه كمتر خانواده ایرانی پیدا میشد كه به اخبار این رسانه انگلیسی در خصوص انتخابات استناد نكند. بنابراین همین اقبال عمومی به شبكه بی بی سی فارسی بود كه این شبكه توانست نقش اصلی را در سازماندهی و هدایت وقایع انتخاباتی و حوادث پس از آن ایفا كند. در این گزارش، نگارنده میكوشد ابعاد مختلف كاركردهای این شبكه در انتخابات و حربههای رسانهای به كار گرفته شده توسط آنها را مورد بررسی و موشكافی قرار دهد.
سرویس جاسوسی بی بی سی؛ از سنت تا مدرنیتهانتشار اخبار توسط بی بی سی فارسی در ایران سابقهای طولانی دارد. به گونهای كه اسناد بسیار معتبری در خصوص نقش این رسانه فارسی زبان در كودتای 28 مرداد 1332 به چشم میخورد. نقشی كه 56 سال بعد این رسانه در كودتای نرم علیه جمهوری اسلامی مجدداً ایفا كرد. «حالا دقیقاً نیمه شب 24 مرداد 1332 است»؛ این رمز عملیات آژاكس خطاب به شاه بود كه آغاز عملیات منجر به كودتای 28 مرداد را در ایران كلید میزد. رادیو فارسی بی. بی. سی در 8 دی ماه سال 1319 و در روزهای نخستی كه آتش جنگ دوم جهانی در حال درنوردیدن اروپا بود، راهاندازی شد. دلیل اصلی راهاندازی این رادیو برای رقابت با رادیو فارسی برلن بود و برنامههای خود را به سود پادشاهی بریتانیا و ضد حکومت نازی آلمان قرار داده بود. اولین گوینده رادیوی بی.بی.سی فارسی نیز، حسن موقر بالیوزی بود. اما پایان جنگ در اروپا هرگز موجب توقف فعالیتهای این رادیو نشد، چراكه از دید سیاستمداران استعمارگر پیر، این رادیو فتح بابی جدید برای رسیدن به دروازههای سرزمینهای فارسی زبانی بود كه از موقعیتی بسیار استراتژیك در قلب خاورمیانه و آسیای میانه برخوردار بودند. از این رو تولید برنامههای آنها در تمامی این سالها ادامه پیدا كرد و مدیران بیبیسی تمامی تلاش خود را برای هرچه نزدیك كردن فرستندههای خود به مرزهای ایران برای نفوذ هرچه بیشتر در میان ایرانیان به كار بستند. با جهشهای تكنولوژیكی كه در عرصه ارتباطات جهانی در حال روی دادن بود، مسئولان بی بی سی وجود تنها یك رادیو با صدای غیرشفاف را برای تأثیرگذاری بر فارسی زبانان كافی نمیدانستند، بنابراین در سال 1379 اقدام به تأسیس سایت بیبیسی فارسی كردند تا از این طریق، بتوانند عملیات روانی خود را به صورت لحظه به لحظه علیه كاربران ایرانی ادامه دهند. اما راهاندازی این سایت نیز نتوانست فعالیتهای این رسانه ضد ایرانی را متوقف كند چراكه در سال 2007 صحبتهای نهایی برای راهاندازی شبكه تلویزیونی فارسی زبان این رسانه نیز مطرح و مسئولان سرویس جهانی بی بی سی و دولتمردان انگلیسی در این خصوص به توافق نهایی رسیدند و 22 میلیون دلار از سوی وزیر خزانه داری انگلیس برای این امر اختصاص یافت. سرانجام شبكه تلویزیونی «بی. بی. سی» فارسی در روز چهارشنبه پانزدهم دی ماه سال 87، شصت و هشت سال پس از تأسیس رادیو بی بی سی فارسی و درست شش ماه مانده به انتخابات ریاست جمهوری ایران، پس از یك دوره طولانی تبلیغ و ایجاد انتظار برای مخاطبان (از سال 2007 تا 2009) پخش برنامههای خود را روی ماهواره «هاتبرد» برای مخاطبان فارسی زبان (ایران، افغانستان و تاجیكستان) آغاز كرد تا اغلب تكنولوژیهای رسانهای برای رساندن پیام لندن به مردم ایران در اختیار این رسانه قرار بگیرد. در نهایت شبكهای كه به دلیل كسر بودجه، بی بی سی رومانی را تعطیل كرد و رایگان به مخاطبان داخل انگلیس سرویس نمیدهد و اسپانسر و آگهی ندارد و مشخصاً اغلب خبرنگاران آن از طیفهای اصلاح طلب و مشاور آن یكی از سردبیران نشریات زنجیرهای توقیف شده است، راهاندازی شد تا به صورت رایگان پروژه براندازی نرم در ایران را پیگیری كند.
شكلگیری محتوایی برنامههای تلویزیون «بی. بی. سی» فارسیهماكنون شبكه «بی. بی. سی» برنامهریزی خود را برای 170 میلیون مخاطب فارسی زبان با بهرهگیری از 150 خبرنگار، 150 نیروی فنی و 50 نیروی اداری و با تمركز بر بیش از صد دفتر خبری در دنیا طراحی نموده است تا راهبردهای تاكتیكی دولت انگلیس برای استعمار نو در ایران را ادامه دهد. این رسانه فارسی زبان برای آنكه بتواند تأثیر گذاری خود را بیش از پیش نزد ایرانیان حفظ كرده و بر آن بیفزاید حربهها و رفتارهای مختلفی را سرلوحه كار خود قرار داده است كه عبارتند از:
اطلاع رسانی غیر مستقیمبر خلاف شبكه فارسی صدای امریكا (VOA) كه پیامهای خود را مستقیم به بیننده القا میكند، تهیه كنندگان وبه ویژه سردبیران شبكه «بی. بی. سی» از هوشمندی وافری برخوردارند و خبرها را به گونهای طراحی میكنند كه بیننده، غیر مستقیم مورد هدف قرار گیرد.
پیچیدگی در محتوا و پرهیز از رفتار كلیشهایشبكه «بی. بی. سی» تلاش میكند با بهرهگیری از كارشناسان گوناگون و حتی از درون ایران، محتوای پیامها را به گونهای در هم تنیده و دقیق طراحی كند كه بیننده بی محابا در معرض پیامهای گوناگون قرار گیرد؛ و در این راه، از روانشناسی رنگها، شیوه دقیق اجرا، تقدم و تأخر هدفمند اخبار، شیوه بدیع مصاحبهها و پرهیز از اظهارنظرهای صریح و دور از هر گونه رفتار كلیشهای مرسوم، بهره میگیرد.
كیفیت حرفهای و فریبنده ارائه برنامههایكی از نواقص بزرگی كه در تلویزیونهای لسآنجلس هست، كیفیت پایین برنامهها و رعایت نكردن ابتداییترین اصول حرفهای رسانه است. شبكه «بی. بی. سی» با بهرهگیری از استودیوهای مجهز، دكورهای زیبا و حرفهای، تولید برنامههای مستند قوی و گزارشهای متنوع و نیز تولید برنامههای تركیبی خاص، متناسب با ذائقه ایرانی ضمن اینكه تلویزیونهای لس آنجلسی و صدای امریكا را دچار افت مخاطب كرده است، باب جدیدی از جنگ روانی علیه ایران اسلامی را باز نموده و این میطلبد كه سیاستگذاران رسانه ملی، هوشمندانهتر نسبت به رسالت خود بیندیشند.
رویكرد تعاملی با مخاطب یكی از رویكردهای اصلی شبكه «بی. بی. سی»، تولید برنامههای اجتماعی از متن و بطن جامعه ایران البته با اهداف خاص است، به گونهای كه مخاطب ناخودآگاه احساس راحتی و تفاهم با این شبكه میكند. ساخت برنامههای مستند گزارشی ویژه، مصاحبه با افراد گوناگون از طبقات گوناگون و نیز انتخاب سوژههای به روز، از مصادیق این شیوه است.
تلاش برای ایجاد نگرش مثبت مخاطب نسبت به دولت بریتانیا دولت بریتانیا در طول تاریخ، ردپای زشتی از خود در مسائل سیاسی- اجتماعی ایران بر جای نهاده است. دخالت در جنبش مشروطه، رویكرد استعماری دوران قاجار، تأثیر مستقیم در بر سر كار آوردن محمدرضا پهلوی، همداستانی با عراق در جریان هشت سال دفاع مقدس، اشغال ایران به همراه متفقین در جریان جنگ دوم جهانی ، مخالفت با ملی شدن صنعت نفت، تلاش برای كودتاهای گوناگون و... تنها گوشهای از این پرونده سیاه را به نمایش میگذارد. از استراتژیهای مهم شبكه
«بی.بی. سی» تلاش برای پاك كردن این لكههاست. شاید ساخت مستند دایی جان ناپلئون و پخش آن در نخستین روزهای راهاندازی شبكه در همین راستا بود.
تلاش برای بیطرف نشان دادن شبكهاین شبكه، نهایت تلاش خود را میكند تا با تولید برنامههای گوناگون كه در آن صدای هر دو گروه موافق و مخالف شنیده شود، بی طرفی خود را برای مخاطب به اثبات برساند؛ نمونه این رویكرد را در هر شب در برنامهای مثل «نوبت شما» میبینیم. در این برنامه، هر شب تعدادی تماس تلفنی برقرار میشود كه تقریباً 80درصد آنها از مخالفان و 20 درصد آنها از موافقان سیاستهای ایران اسلامی هستند. همچنین از حدود شش وبلاگ مورد بررسی قرار میگیرد كه یك تا دو وبلاگ موافق و چهار تا پنج وبلاگ مخالف سیاستهای نظام هستند، لیكن با ترفندهای خاص، بهرهگیری از مجریان حرفهای و آموزش دیده، تحلیلهای ظریف، اما جانبدارانه و نیز انتقادهایی هدفمند، تلاش میشود اهداف پنهان شبكه به خوبی تأمین شود.
استفاده از كارشناسان و مشاوران گوناگون داخلی برعكس بسیاری از شبكههای لس آنجلسی و به ویژه صدای امریكا كه از كارشناسان ثابت و عموماً از مخالفان سرشناس نظام جمهوری اسلامی ایران برای برنامههای خود استفاده میكنند، شبكه «بی. بی. سی» تلاش میكند از كارشناسان متنوع یا حتی از افراد میانهرو كه به گونهای منسوب به نظام نیز هستند، بهره گیرد. این امر باعث بالا رفتن اعتماد مخاطبان میشود كه مورد نظر مدیران شبكه فارسی
«بی.بی. سی» نیز هست. صادق صبا كه به تازگی مدیر این شبكه شده، میگوید: «ما صدای همه كسانی هستیم كه باید صدا داشته باشند!»
توجه به رسانههای گوناگون به طور همزمان برعكس صدای امریكا كه در آن تفاوتی بین رادیو و تلویزیون شبكه وجود ندارد، برنامههای تولیدی رادیو «بی. بی. سی» و تلویزیون فارسی «بی.بی. سی» كاملاً متفاوت هستند. با وجود این، «بی. بی. سی» دریافته است برای اثرگذاری و جذب مخاطبان بیشتر، باید از هر سه رسانه رادیو، تلویزیون و وب سایت استفاده كند كه در این راه هم، نهایت تلاش خود را كرده است.
عوامل بی بی سی فارسی چه كسانی هستند؟مهدی پرپینچی: وی مجری و گوینده سابق رادیو بی بیسی فارسی است. پرپینجی سابقه سردبیری رادیو بی بی سی فارسی را هم دارد.
عنایتالله فانی: فانی مجری و سردبیر بخش فارسی بی بی سی و مقیم لندن میباشد. وی از اهالی شهر اوز از توابع لارستان در استان فارس است. وی هم اکنون مجری برنامه «به عبارت دیگر» می باشد.
نیما اکبرپور: وی متولد ششم اسفند ???? در شهرستان لاهیجان است. تحصیلاتش را در رشته مهندسی کامپیوتر و در گرایش نرمافزار در دانشگاه آزاد لاهیجان به اتمام رسانده است. نوشتن را به طور جدی با وبلاگ نویسی آغاز کرده و در هفتهنامه چلچراغ ادامه داده است. آخرین مسئولیتی که در این هفتهنامه داشته، معاونت سردبیری بود و در چند ماه آخر به عنوان جانشین سردبیر بوده است. وی در حال حاضر در شبکه تلویزیونی بیبیسی فارسی به عنوان برنامهساز و مجری برنامه کلیک با موضوع فناوری مشغول به کار است. وی در رسانههایی نظیر هفته نامه چلچراغ، ماهنامه دنیای کامپیوتر و ارتباط، خبرگزاری ایسنا، نشریه الکترونیک زیگزاگ، روزنامه قیام و رادیو جوان مشغول بوده است.
پونه قدوسی: قدوسی در خانواده ای مذهبی متولد شد، اما شكل و شمایل و نوع پوشش وی در تلویزیون بی بی سی بیانگر این حقیقت است كه به هیچ عنوان پایبند این تربیت مذهبی نیست. او هم اکنون مجری برنامه نوبت شما است.
ناجیه غلامی: در افغانستان از پدری کابلی و مادری هراتی به دنیا آمد. وقتی سه ساله بود پدر و مادرش به ایران مهاجرت کردند. ناجیه کار رسانهای خود را در سال ???? به عنوان خبرنگار بی بی سی فارسی در مشهد شروع کرد. او اولین کسی بود که موفق شد مجوز رسمی خبرنگاری را از دولت ایران برای کار در بی بی سی اخذ کند.
نادر سلطانپور: حرفه خبرنگاری را در سال ???? در برنامههای هفتگی رادیویی کانادایی به نام «Persian Voice » به عنوان تهیه کننده و گوینده آغاز کرد. در سال ????وی تهیه کننده و نویسنده شبکه Canadian Broadcasting Corporation) CBC) بود و در برنامه «گزارش جهان» كه یکی از پرشنونده ترین برنامههای صبحگاهی بود؛ مشغول به فعالیت شد. وی در سال ???? به سرویس خبری بیبیسی فارسی پیوست.
فرناز قاضی زاده: در ایران در روزنامههای نشاط، یاس نو و زن فعالیت کرد. او در سال ???? به عنوان مجری در تلویزیون ایران در یک برنامه علمی فعالیت میکرد. در سال ???? وی همراه با خانواده اش به هلند مهاجرت کرد و در آنجا به فعالیت در سایت روزآنلاین مشغول شد. او در سال ???? به عنوان خبرنگار رادیو بی بی سی مشغول شد و همچنین به تولید برنامههایی مانند صدای شما و روز هفتم دست زد.
جمال الدین موسوی: متولد ولایت بامیان افغانستان است. او کار خود را در سال ???? در بی بی سی به عنوان روزنامه نگار و در مجله آسیای مرکزی بی بی سی شروع کرد. او قبل از اینکه در بی بی سی مشغول به کار شود، در هفته نامه ای که برای مهاجرین افغان مقیم مشهد چاپ میشد کار میکرد. جمال الدین همچنین پروژه ای به نام UNHCR را مدیریت میکرد که به تربیت و تعلیم جوانان افغان برای خبرنگار شدن میپرداخت.
سیما علی نژاد : حرفه خبرنگاری را در سال ???? با فعالیت در چندین روزنامه و مجله آغاز کرد. او در سال ???? به عنوان خبرنگار و مجری به رادیو فارسی بی بی سی پیوست. او همچنین به عنوان ویراستار در ساخت برنامههای مستند در رادیو بی بی سی مشغول به کار شد. او بعدها مسئولیت ادیتوری سایت بی بی سی فارسی bbcpersian. com را بر عهده گرفت. در سال ???? سیما از طرف BBC به افغانستان برده شد تا به تربیت خبرنگاران افغان بپردازد. او بعد از دو سال مجدداً به لندن برگشت.
مسعود بهنود: مسعود بهنود، زاده ??مردادماه ????درتهران، نویسنده، روزنامهنگار و فیلمساز ایرانی است. وی کارش را به عنوان روزنامهنگار از سال 1349شروع کرد. وی آثاری در زمینه سیاست و تاریخ معاصر ایران نگاشتهاست. بهنود به عنوان یک روزنامهنگار در روزنامههای متفاوتی از جمله آیندگان وتهران مصورکار کردهاست. او بیش از بیست روزنامه و مجله را بنیان نهاده است که هیچ یک از آنها در حال حاضر منتشر نمیشوند. بهنود در سال ???? به انگلستان مهاجرت کرد. او از سال ???? تاکنون در لندن زندگی میکند و پس از راهاندازی شبکه تلویزیونی بی بی سی بخش فارسی با این شبکه مشغول همکاری است. حدود هزار گزارش و دویست برنامه رادیویی تهیه کردهاست و حدود صد برنامه تلویزیونی و چهل فیلم مستند تلویزیونی هم ساختهاست. وی نقش بسیار فعال و موثری در راهاندازی شبكه فارسی بی بی سی و جذب نیروهای این رسانه داشت، اما پس از گشایش این تلویزیون به حاشیه رفت و تنها یك برنامه 5 دقیقهای مرور روزنامههای تهران را اجرا میكند.
شبكه بی بی سی و آتش بیاری معركهشبكه فارسی بی بی سی، بدون تردید یكی از اصلی ترین آتشبیاران و طراحان آشوبهای پس از انتخابات بوده است. این شبكه تلویزیونی كه 6 ماه قبل از انتخابات دهم ریاست جمهوری و با هدف تأثیرگذاری بر روند انتخابات ایران تأسیس شده بود، با ادعای اطلاع رسانی لحظه به لحظه از انتخابات دهم ریاست جمهوری عملاً به پایگاه انتشار تحلیلهای ساختگی و برانگیختگی اجتماعی در ایران تبدیل شده است. آنچه كارشناسان در ماههای اخیر ابراز میداشتند مبنی بر اینكه شبكه فارسی بی بی سی به منظور ایجاد شبكه براندازی نرم و با حمایت نیروی انسانی جریانی در داخل راهاندازی شده است طی روزهای منتهی به انتخابات و پس از آن عملاً به اثبات رسید. بی بی سی كه در طول دوره فعالیت خود همواره از تنظیم و پخش خبر به شیوه شبه خبر (فیچرنیوز) و تلفیق سخت خبر(هارد نیوز) و نرم خبر (سافت نیوز) پیروی كرده است، در آستانه انتخابات و پس از آن دقیقاً و دائماً با سوئیچ كردن این شیوههای خبری به یكدیگر، اهداف شبههسازی، بحران افكنی و هدایت افكار عمومی، انگیختگی و نبض آشوب را هدایت كرد. این شبكه متعلق به استعمارگر پیر كه از روزهای قبل، خود را آماده بحرانسازی اجتماعی كرده بود، پیشاپیش در اخبار و تحلیلهای به اصطلاح كارشناسان سیاسی مسائل ایران، بحث تقلب را تئوریزه و قاطعانه بر آن پای میفشرد؛ چنانچه احمدی نژاد رأی بیاورد شكی در تقلب وجود ندارد. بی بی سی در چارچوب سناریوی خود، جمعه شب 22 خرداد در قالب برنامههای زنده، بلافاصله پس از اعلام آمارهای غیر رسمی از منابع داخل ایران پروژه تقلب در انتخابات را با حضور فرخ نگهدار، رئیس سازمان فدائیان خلق و صادق صبا تحلیلگر سیاسی كلید زد و پس از این به تناوب انتشار خبرهایی از ایران، ارتباط مستقیم و. . . كارشناسانی مانند جمشید برزگر، هاشم احمد زاده، احمد سلامتیان، سعید برزین، مسعود بهنود و. . . در استودیو و آدمهایی از احزاب و گروهكهای داخل ایران هر لحظه به موازات اعلام آرای احمدی نژاد، بر حملات و تثبیت و تلقین تقلب در انتخابات افزودند، به صورتی كه نزدیك صبح و تا ظهر شنبه جملگی گزارش پراكنی این شبكه دستور حمله، اغتشاش و افزایش نارضایتی بود.
بی بی سی فارسی؛ تخته موج سواری انگلیس با سبزهااما به راستی سؤال این است كه شبكه بی بی سی فارسی چه رفتاری را در قبال انتخابات ایران و حامیان سبزها پیش گرفت تا بتواند با این افراد موج سواری كند؟ پاسخ سؤال را شاید بتوان در تكنیكهای به كار گرفته شده توسط این رسانه یافت. بی بی سی براى افزایش توان تأثیر گذارى پیامهاى تبلیغى خود، از تاكتیكها و شگردهاى جنگ روانى استفاده كرد تا به اهداف رسانهاى خود به نحو مطلوب جامه عمل بپوشاند؛ این رسانه با بهرهگیرى از تاكتیكهای مختلف كه همگی در دانشگاههای بزرگ رسانهای جهان تدریس میشود، درباره رویدادها و تحولات ایرانبه ویژه انتخابات، شبهه افكنى مىكند كه میتوان مهمترین تاكتیكهای به كارگرفته شده توسط این رسانه را اینگونه بر شمرد: تاكتیك برجسته سازی سیاسی، تاكتیك متهم كردن، انگ زدن و برچسب زدن (نام گذاری)، تاكتیك «پیوند زدن» كه در آن موضوع مورد نظر را به موضوع دیگرى مرتبط میكنند تا نتیجه مطلوب به دست آید، تاكتیك «تأكید و تكرار پیام» برای درونی كردن ارزش پیامها، تاكتیك «تحریف» كه واقعیت را به نفع خود تنظیم میكند، تاكتیك«نقل خبر از منابع ناشناخته یا مبهم»، تاكتیك «سانسور»، تاكتیك «تفرقه»، تاكتیك «شایعه»، تاكتیك «ایجاد ابهام و شبهه افكنى»، تاكتیك «جنجال آفرینى»، تاكتیك «القاى نتیجه» و تاكتیك «طنز، فكاهى و كاریكاتور».بنابراین بی بی سی در تمام طول مدت فعالیت خود در قبل و حین وقایع انتخاباتی تلاش خود را به كار بست تا با بهرهگیری از این تاكتیكها چهرهای دیگر از نظام جمهوری اسلامی را به تصویر بكشد. القاى شكاف و دوگانگى بین سران نظام، ارائه تصویرى ناكارآمد از عملكرد نظام، زیر سؤال بردن نظارت شورای نگهبان بر انتخابات، القاى تقلب در انتخابات، القاى غیررقابتى بودن و آزادنبودن انتخابات در ایران، القای دخالت بسیج و نظامیان در انتخابات و القاى ایجاد فرصت براى تغییر وضع موجود، تنها بخشی از عملكرد این رسانه انگلیسی برای به آشوب كشاندن انتخابات ایران بود. برای ملموس تر شدن موضوع، ذكر برخی پیامهای این شبكه در خصوص انتخابات ایران جالب به نظر میرسد. «به باور خیلیها، همه چیز ممكن است از صف حوزههای رأیگیری شروع شود». این شاید پیامی از سوی بی بی سی بود كه میتوان آن را همتراز با پیام «حالا دقیقاً نیمه شب 24 مرداد 1332 است» دانست. پیامی كه به بروز كودتای 28 مرداد منجر شد و پس از آن با گفتن این جمله اغتشاشات را به صندوقهای رأی و صفهای رأیگیری مرتبط كرد و رمزی شد برای آشوبهای روزهای پس از انتخابات. «تعیین و تأیید صلاحیت نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری حق انحصاری و اختیار مطلق شورای نگهبان است و این شورا، روزبه روز دایره تأیید صلاحیت را تنگتر مىكند. اصل 115 قانون ا ساسی درمورد تعیین شرایط رئیسجمهورعملاً شورای نگهبان را به مقنن، ناظر، مجری و قاضی بدل كرده است.» این اظهار نظر بی بی سی در خصوص شورای نگهبان را نیز میتوان حمله به یكی از اركان تأیید سلامت انتخابات قلمداد كرد. از سوی دیگر رسانههای انگلیسیبه ویژه بی بی سی انگلیسی و فارسی در طول ماههای پیش از انتخابات رویكردهایی كه همه در راستای استراتژی مقابله با دولت نهم بود را دنبال كردند. ابتدا فعالیتهای آنها در جهت فضاسازی متناسب با تحولات صحنه شكل گرفت، اما جهت اصلی سوق دادن مردم به سمت بی تفاوت سازی و عدم اهمیت برگزاری انتخابات سیرمی نمود. این روند تا گرم شدن فضای انتخاباتی در كشور ادامه داشت، اما رسانههای انگلیس كه به عنوان ابزار اجرایی سیاستهای مداخله جویانه دولت بریتانیا فعالیت مینمایند، ناچار به تغییر رویكرد و تلاش برای مصادره فضای سیاسی كشور در جهت اهداف خود شدند. در این مقطع، رویكرد آنها در نقش سخنگویی مشاركت مردمی و استقبال عمومی ظاهر شد و از طریق ستادهای دو نامزد، هماهنگی سیاسی - روانی بخشی از جامعه را برعهده گرفتند. جالب است كه اهمیت انتخابات ایران برای لندن تا آن حد بود كه مجموعاً 55 خبرنگار از رسانههای انگلیس تحت عنوان پوشش انتخابات به ایران سفر كردند. این گروه 55 نفره رسانهای بعد از پایان برگزاری انتخابات به دلیل اینكه نتیجه آنچه كه آنها انتظارش را میكشیدند نبود، سخنگویی جریان اعتراض و سپس اغتشاش را برعهده گرفتند. در این زمان بی بی سی فارسی با استفاده از تصاویر دوربینهای غیر حرفهای اغتشاشگران، دامنه تبلیغات آنها را به حوزههای بینالمللی كشاند و زمینه را برای اظهارنظر مقامات انگلیس كه همه امور رسانهای را پنهان مدیریت میكردند و سایر مقامات گستاخ اروپایی، هموار ساخت. اما با بررسی رویكرد شبکه خبری بی بی سی فارسی در ایام پس از انتخابات به این نكته خواهیم رسید كه مدیران این شبكه با بهرهگیری از شیوه الماس خبری، زمان کمتری را به خبر میدهند و بیشتر زمان پوشش خبری را صرف تحلیل و جریانسازی موضوع میکنند. بر اساس مدل الماس خبری رسانهها پس از طرح یک خبر به سرعت وارد مرحله تحلیل و بازخورد میشوند که این شیوه عموماً در رسانههای سایبر صورت میگیرد و شبکه خبری بی بی سی فارسی با توجه به تعریف برنامهای مانند نوبت شما سعی کرد طرح بازخورد رویدادها را نیز جزئی از مسیر اطلاع رسانی و جریان سازی خود کند. اما گفتن از حربهها و توانمندیهای شبكه بی بی سی فارسی دلیلی بر آن نمیشود كه این شبكه را قدرتی بزرگ در عرصه رسانههای فارسی زبان بدانیم كه صدا و سیمای ما توان مقابله با آن را ندارد. فتنه سال گذشته اگرچه صدمات زیادی را به عرصه سیاسی و اقتصادی كشور وارد كرد، اما یك دستاورد بزرگ نیز برای كشور داشت و این دستاورد چیزی نیست جز پیدا كردن راهكار مقابله با جنگ نرم در عرصههای مختلف. در همین راستا گفتن این واقعیت ضروری به نظر میرسد كه طی سال گذشته بهرهگیری از شیوههای اطلاع رسانی نوین كه با جلوههای بصری زیبا نیز همراه شده است در دستور كار رسانه ملی قرار گرفته است و توانسته از همین محل تا حد بسیار زیادی از جذب مخاطبان داخلی به رسانههای خارجی بكاهد، اما این موضوع به تنهایی كفایت نمیكند چراكه لازم است صدا و سیمای جمهوری اسلامی برای مقابله با جنگ نرم كه دقیقاً مورد تأكید رهبر معظم انقلاب نیز هست، برنامهریزیهای بیشتری انجام دهد، زیرا صدای توپ و تانك این جنگ خاموش شاید سالها بعد به گوش برسد؛ بنابراین، تعلل در اقدام ممكن است ضایعات جبران ناپذیری را به جامعه تحمیل كند. از این رو، برخی روشهای مقابله با جنگ نرم در حوزه رسانه را میتوان اینگونه نام برد: اطلاع رسانی مناسب و درست از برنامهها، تبیین ماهیت منابع و شبكههای خبری گوناگون برای مخاطب، ایجاد خلاقیت و نوآوری در تولید برنامههای متنوع و جذاب، تلاش برای اعتمادسازی عمومی، بهرهگیری از همه ظرفیتهای هنری برای رساندن پیام، پرهیز از جبههگیری مشخص و آشكار درباره موضوعات و ارائه غیر مستقیم پیام برای اثرگذاری بیشتر، توجه به نظریات گوناگون، به ویژه منتقدان در برنامهها در راستای افزایش اعتماد عمومی و غنای محتوایی برنامهها، استفاده از برنامهسازان هوشمند، فكور و آگاه به سیاستهای جامعه و در عین حال متخصص در امور برنامه سازی، تلاش برای ایجاد مصونیت روانی در جامعه، تلاش برای آموزش و ارتقای سطح توانایی هنرمندان و تولیدكنندگان آثار هنری در رسانه، بررسی و تلاش برای شناخت دقیق مخاطب و نیازهای او، پرهیز از تك بعدی نگری و رصد مداوم رسانههای غربی در راستای شناخت تاكتیكهای جاری برای مقابله با آن، تغییر و بازنگری در ساختارهای تولیدات رسانهای متناسب با نیاز روز، بازتعریف خطوط قرمز رسانهای و حذف خطوط پیچیده نامدونی كه بر پایه سلایق ترسیم شده است نه مصلحتها با هدف بالا بردن حس اعتماد عمومی نسبت به رسانه، بازنگری و كاهش بوروكراسی و سلسله مراتب طولانی تصمیمگیری در راستای انتشار سریع اخبار با هدف كنترل افكار عمومی.
