گزارش «جوان» از حوادث ناشي از گودبرداري غيراصولي

چه كسي مقصر است، مهندس ناظر يا مالك؟

بيژن تنها - اخباري از اين دست همچنان در شهر تهران در حال تكرار است. دادستان شهر تهران در اين زمينه دستور رسيدگي فوري به اين حادثه را صادر كرد تا مقصر يا مقصران حادثه مشخص شوند. اين در حالي است كه با رعايت اصول و قوانين فني مي‌توان به‌سادگي جلوي حوادث احتمالي از اين دست را گرفت.شهر به مثابه يك موجود زنده همواره نيازمند احيا و نوسازي سلول‌هاي خود است تا بتواند به حيات خود ادامه دهد. در اين ميان با افزايش ساخت و ساز، كوچه يا خياباني را در شهر تهران نمي‌توان يافت كه در آن ساخت و ساز در حال انجام نباشد و از آنجايي كه بافت شهري تهران به گونه‌اي است كه اكثر خانه‌ها قديمي‌ساز و بدون فاصله در مجاورت يكديگر ساخته شده‌اند و هر گونه تخريب يا گودبرداري غيراصولي سبب مي‌شود هم سازنده ساختمان و هم همسايگان‌ در معرض تهديد و خطر قرار گيرند و از آنجايي كه بيش از 50 درصد برخي مناطق شهري در تهران، بافت فرسوده است و خانه‌ها در قطعات و فضاهاي بسيار كوچك ساخته شده‌اند و عمر زيادي از ساخت آنها مي‌گذرد همواره خطر گودبرداري و تخريب غيراصولي در كمين اين سازه‌هاست.آمار حوادث گودبرداري و تخريب سير صعودي داشته استداود براتي، معاون حفاظت و پيشگيري سازمان آتش‌نشاني و خدمات ايمني تهران به خبرنگار «جوان» مي‌گويد: براساس آمار استخراج شده در سال 84 بيش از 125 مأموريت و عمليات در اين زمينه به انجام رسيده است و اين آمار در سال‌هاي 85 و 86 به ترتيب به 130 و 338 حادثه افزايش يافته و در سال 87 نيز 350 عمليات در اين زمينه انجام شده است كه اين آمار نشان از افزايش حوادث در اين زمينه دارد.وي مي‌افزايد: در سه سال اخير اقدامات مؤثري از سوي سازمان آتش‌نشاني صورت گرفته است كه در برخي مورد در زمان تأييد نقشه‌هاي معماري براي ساختمان‌هاي بيش از پنج طبقه و حتي كمتر از آن و نيز براي ساختمان‌هاي غيرمسكوني بايد تأييد آتش‌نشاني از سوي مالك اخذ شود و پيش‌بيني‌هاي ايمني براساس دستور‌العمل‌هايي صورت گيرد كه دراين زمينه از مالك تعهدات قانوني اخذ مي‌شود تا با رعايت اصول ايمني و تحت نظر مهندس ناظر كارها را انجام دهد.اين كارشناس مسائل ايمني در سازمان آتش‌نشاني همچنين مي‌گويد: اطلاعات و آمار و تحليل‌هاي صورت گرفته به شهرداري، سازمان نظام مهندسي و وزارت مسكن جهت بهره‌برداري ارائه مي‌شود و با اقدامات صورت گرفته از سوي سازمان آمار حوادث از اين دست تا حدود 30‌درصد كاهش يافته است.مقصر كيست؟در حالي كه شهرداري مسئوليت صدور پروانه را دارد، مهندسان ناظر و مالكان براساس وظايف خود قانوناً‌ پاسخگوي هرگونه حوادث احتمالي هستند. در اين زمينه مهندسان ناظر بايد در تمام مراحل تخريب و گود‌برداري بر انجام عمليات صورت گرفته نظارت كامل داشته باشند و در صورت مشاهده كوتاهي يا قصور از سوي عوامل انجام كار بايد در اسرع وقت ضمن ايمن‌سازي محل، مراتب را به شهرداري جهت توقف كار گزارش دهند تا تمهيدات و اقدامات لازم صورت گيرد. به واقع مهندسان ناظر با توجه به تخصص، بيشترين مسئوليت را بر عهده دارند، چرا كه اين افراد مي‌توانند با رعايت اصول ايمني همچون استفاده از سازه‌هاي نگهبان، استفاده از گزارش مكانيك خاك و ديگر اقدامات ايمني ضريب خطر و آسيب را به حداقل برسانند.در اين مورد، مهندس سعيد منتظر القائم، مشاور تنها سازمان پيشگيري و مديريت بحران شهر تهران نشانه‌هاي خطرناك بودن گود‌برداري را ضعف يا حساس بودن ساختمان مجاور، ضعيف بودن خاك، عميق بودن گود، مدت بازماندن گود و آب‌هاي سطحي و زير سطحي عنوان كرد و رعايت نكات زير را براي انجام گودبرداري و كاهش خطرات گودبرداري ضروري مي‌داند.بررسي‌هاي مكانيك خاك را حتماً بايد از طريق شركت‌هاي معتبر و به صورت كامل و دقيق انجام داد. جدي نگرفتن اين موضوع علاوه بر اينكه احتمال ايجاد حوادث ريزش گود ساختمان را افزايش مي‌دهد، ساختمان ساخته شده را با عواقبي نظير وقوع نشست‌هاي زياد يا حتي تخريب مواجه مي‌كند. نکات ديگري که بايد به آنها توجه داشت: - از مهندس محاسب خود بخواهيد که طرح گودبرداري و حفاظت گود را با استفاده از اطلاعات گزارش مکانيک خاک و با دقت زياد انجام دهد.- از مهندس‌ناظر و مجري خود بخواهيد که حتماً گزارش مکانيک خاک و نقشه‌هاي اجرايي طراحي گود را کنترل كند. - نقشه‌ها و طراحي‌هاي گود بايد براساس گزارش بررسي‌هاي مکانيک خاک و توصيه‌هاي مشاور ژئوتکنيک تهيه شده باشند و مراحل کار، روش انجام گودبرداري (دستي، ماشيني) و مشخصات سازه‌هاي نگهبان و ديگر اقدامات حفاظتي شيب را به خوبي نشان دهند.-‌ گود و محل‌هاي اطراف آن و نيز سيستم‌هاي حفاظتي بايد هر روزه توسط فردي مجرب از نظر وجود هرگونه شواهد خطرناك نظير گسيختگي گود، گسيختگي سيستم‌هاي حفاظتي و سازه نگهبان و جريان آب، بازرسي شوند. بازرسي بايد پيش از شروع شيفت كا و در صورت نياز در تمام ساعات كار انجام شود. همچنين، بعد از هر بارندگي يا شرايط خطرناك ديگر نيز انجام بازرسي الزامي است.‌ نکات مهم در حين‌ گودبرداري - در جريان انجام کار گودبرداري سعي کنيد همه چيز را به خوبي زير نظر داشته باشيد و به ويژه با در نظر داشتن وضعيت ساختمان خود ايجاد هرگونه ترک، صداي غيرعادي ساختمان،‌ نشست و... را بررسي كنيد و در صورت بروز اينگونه موارد اقدامات لازم را فوري انجام بدهيد. اين اقدامات حسب شرايط مي‌تواند به صورت تخليه فوري ساختمان، انعکاس موضوع به مسئولان پروژه و شهرداري جهت انجام اقدامات اصلاحي باشد. - در صورتي که عمليات گودبرداري تأسيسات و لوله‌هاي شهري گاز، آب، برق و...را به خطر انداخته مراتب را به مراجع مربوطه اطلاع دهيد. - مراقب باشيد که گودبرداري قبل از اجراي سازه‌هاي نگهبان بيش از حد مجاز به سوي ساختمان شما پيشروي نكند. گاه بعضي با بي‌دقتي يا به خاطر سهولت کار خود، زير ملک شما را نيز خالي مي‌کنند. - در صورتي که نقصي در انجام کارها مشاهده کرديد، ابتدا از طريق مراجعه به مسئولان اجراي ساختمان نظير مهندس ناظر، مجري يا مالک موضوع را در ميان بگذاريد. در صورت نياز مي‌توانيد به ناحيه و منطقه شهرداري يا ديگر مراجع ذيصلاح مراجعه كنيد. - به ياد داشته باشيد که يکي از عوامل افزايش کاهش خطرات گودبرداري طولاني شدن زمان بازماندن گود است بنابراين مراقب باشيد دخالت‌هاي شما موجب توقف يا طولاني شدن زياد و بيهوده کار نشود.