با وجود آنکه روسها مشتاقانه به دنبال لغو روادید با اتحادیه اروپا هستند اما طرف اروپایی چنین اشتیاقی از خود نشان نداده و به نظر میرسد که در مورد مسافرت آزاد بین روسیه و اتحادیه اروپا بیم و نگرانیهای جدی دارند. سنگ بنای موضوع لغو روادید بین روسیه و اتحادیه اروپا در نشست اقتصادی سال 2003 سنت پترزبورگ گذاشته شد، اما طی هفت سال گذشته چندان پیشرفت قابل توجهی به دست نیامد. عدم پیشرفت در این زمینه از یک سو و لغو روادید اتحادیه اروپا با کشورهایی چون آلبانی و بوسنی از سوی دیگر، دلخوری مقامات روسی را از عملکرد اتحادیه در پی داشت و موجب شد تا مسکو در این زمینه تحرکی جدید را آغاز کند. دیمتری مدودف، رئیسجمهور روسیه، در نوامبر سال گذشته و طی نشست مشترک روسیه – اتحادیه اروپا در شهر استکهلم تحت موضوع «مشارکت برای مدرن سازی»، مسأله تحول در اقتصاد مبتنی بر نفت روسیه و انتقال فن آوری به روسیه را با مسافرت بدون روادید پیوند زد و این دو موضوع را به عنوان شرایط روابط بهتر روسیه با اتحادیه مطرح کرد. طرح مدودف سرآغازی بود برای پیشرفت در مسأله راکد هفت ساله که در نتیجه آن، فرانکو فراتینی، وزیر امور خارجه ایتالیا و میخاییل مارتینوس، وزیر امور خارجه اسپانیا، در ماههای دسامبر سال گذشته و ژانویه امسال از آن حمایت کردند.
تحرک روسیه در این زمینه روسها را امیدوار کرده بود که بتوانند در نشست مشترک روسیه با هیأت اتحادیه اروپا در شهر راستوف بر دن نتیجهای قطعی را به دست بیاورند. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، قبل از این نشست از جدیت روسیه در این زمینه سخن گفته بود و از آن مسأله کلیدی نشست مذکور یاد کرده بود. این نشست در 31 ماه می تا 1 ژوئن برگزار شد و در جریان آن، روسها دریافتند که نه تنها به نتیجهای سریع و قطعی دست نخواهند یافت، بلکه با طرحی طولانی مدت روبهرو شدند که از سوی طرف اروپایی به عنوان نقشه راه به آنها ارائه شد. نقشه راه هیأت اروپایی برای لغو روادید با روسیه شامل فهرستی از اصلاحاتی است که روسیه باید آنها را انجام دهد تا آنکه بعد از انجام این موارد، اتحادیه بتواند در مورد این موضوع تصمیم بگیرد. فهرست مورد نظر هیأت اروپایی مواردی از قبیل اصلاح عوارض گمرگی و برقراری امنیت اراضی مرزی را در بر میگیرد و گذشته از موارد دیگر، این هیأت اعمال گذرنامه بیومتریک و تصویب قانون امنیت اطلاعات را به عنوان اقدامات ضروری از سوی روسیه مطرح کرده است. مایکل وب، معاون هیأت اروپایی در نشست راستوف بر دن، در مورد موارد پیشنهادی نقشه راه اتحادیه اروپا گفت« «موضوعاتی وجود دارد که پیش از الغای سیستم روادید، شفاف سازی در مورد آنها ضرورت دارد. یکی از این موضوعات به آمادگی شهروندان روس برای اقامت قانونی در اتحادیه اروپا مربوط میشود». وب در اظهارات خود به روشنی معضل گروههای مافیایی را بیان کرده که پایگاههای قابل توجهی در روسیه دارند. او در مصاحبهای با بی بیسی با وضوح تمام این مسأله را بیان کرد و گفت: «فرایند کامل سیستم روادید ممکن است سالها طول بکشد، زیرا بسیاری از کشورهای اتحادیه اروپا موانع زیادی در راه مسافرت آزاد بین اروپا و روسیه میبینند. مهمترین موضوع مورد توجه گذرنامههای جعلی و ترس از گروههای جنایی سازمان یافته است که میتوانند از روسیه به عنوان معبری به کشورهای اتحادیه استفاده کنند». از مجموع اظهارات این مقام اروپایی پیداست که اتحادیه به طور کلی از مسافرت آزاد بین شهروندان خود و روسیه نگرانیهای اساسی دارد، چرا که بدون تضمینهای امنیتی جدی از سوی روسیه نمیتوان به عدم رسوخ گروههای جنایی روسی به خاک کشورهای عضو اتحادیه اطمینان حاصل کرد. در واقع، اظهارات وب بیانگر و نگرانی اروپاییها در این زمینه چندان بی مورد نیست و متکی بر شواهد گستردهای مبنی بر رشد فعالیتهای سازمان یافته جنایی در روسیه در یکی دو دهه اخیر و نفوذ آنها به کشورهای عضو اتحادیه اروپاست. یقینی است که اتحادیه اروپا بدون اصلاحات اساسی از سوی روسیه در امور مرزی و گمرکی، لغو روادید با آن کشور را نخواهد پذیرفت و این امر حداقل منوط به چند سال فعالیت جدی روسیه در این زمینه است.
موضوع دیگری که مقامات اتحادیه اروپا به آن توجه دارند به مسأله حقوق شهروندان روس و به طور کلی رعایت حقوق بشر از سوی دولتمردان این کشور باز میگردد. وان رامپوی، رئیس اتحادیه اروپا، طی کنفرانس مطبوعاتی مشترک با مدودف در نشست راستوف بر دن به صراحت این موضوع را مطرح کرد و گفت: «کشته شدن روزنامه نگاران و حقوق انسانی کارگران در روسیه از بزرگترین موضوعات مورد توجه جامعه اروپایی است». انتقاد رامپوی از عملکرد دولتمردان روس آنچنان روشن و واضح بود که مدودف در آن کنفرانس مجبور شد حداقل به مسأله «مصونیت از مجازات» برخی از مقامات محلی در چچن و قفقاز شمالی اعتراف کند. موضوع رعایت حقوق بشر از سوی کرملین پیش شرطی نیست که اتحادیه در این نشست برای سران روسیه مطرح کرده باشد، بلکه مقامات اتحادیه پیش از این و در نشست نوامبر دو طرف در استکهلم نیز بیان کرده بودند. اتحادیه در آن نشست تأکید کرده بود که فرایند دموکراسی سازی و حقوق بشر از اموری هستند که باید در دستور کار قرار بگیرند. در واقع، نگرانی سران اتحادیه اروپا در این زمینه از یک سو متوجه شهروندان روسی و از طرف دیگر متوجه شهروندان اتحادیه است که در صورت لغو روادید راهی روسیه خواهند شد. موارد متعدد قتل روزنامه نگاران در روسیه همانند قتل ناتالی استمیروا در 15 ژوئن 2009، قتل آنا پولیت کووسکایا در 2006 و همچنین مواردی چون دستگیری و زندانی کردن حدود 28 معدنچی معترض به شرایط به شدت سخت کاری خود در اوایل ماه می از موضوعاتی است که به نظر میرسد لغو روادید و مسافرت آزاد به آن کشور را تحت الشعاع خود قرار داده است.
با توجه به پیش شرطهای اتحادیه معلوم بود که نشست راستوف بر دن بر طبق میل مقامات کرملین پیش نخواهد رفت و آنان نمیتوانند در این نشست به نتیجهای سریع و مشخص برای لغو روادید دست یابند. از این رو، نشست مذکور به بحث در مورد امور کلی بدون دستیابی به نتیجهای مشخص به پایان رسید و مقامات کرملین را به این نتیجه رساند که به جای مذاکره و معاملهای با مقامات اتحادیه، بیشتر از در معامله با سران کشورهای پرنفوذ اروپایی و به خصوص آلمان وارد شوند تا به این وسیله بتوانند به اهداف خود دست یابند. از این رو، مدودف چند روز بعد از این نشست راهی آلمان شد، اما تأییدات لفظی مقامات برلین نشان داد که طرف اصلی مسکو، بروکسل و اتحادیه است و نگرانی از سفر آزاد به روسیه گرهی نیست که تنها با انگشتان خانم مرکل باز شود.
