حرفه تخصصی بازاریابی در پیشبرد امور اقتصادی در شرکتهای بزرگ دنیا بسیار مؤثر است و این در حالی است که در کشور ما از این اهرم به نحو ناصحیح استفاده میشود و جوانان بدون آگاهی در مسیری اشتباه برای کسب درآمد وارد این شغل میشوند.
به گزارش فارس، بازاریابی (MARKETING) شامل شناخت نظام بازار و نیازها و خواستهها و رفع آنها از طریق مبادلات مطلوب است.
در پدید آوردن شگردهای بازاریابی دانشهایی مانند روانشناسی، جامعهشناسی و اقتصاد نقش بازی میکند و این مطلب بیانگر قائل شدن جایگاه علمی و تخصصی برای شغل بازاریابی است.
در این میان شرکتهای تجاری معمولاً هزینههای سنگینی به منظور بازاریابی سنتی متحمل میشوند بنابراین امروزه تمام تکنیکهای بازاریابی به صورت الکترونیکی نیز مورد استفاده قرار میگیرد که با نام بازاریابی الکترونیکی شناخته میشود.
با وجود اینکه دنیا به سمت بازاریابی تخصصی و الکترونیکی پیش میرود، این شغل در کشور ما هنوز به شیوه سنتی مرسوم است و در این بین، بیکاری که خود معضلی برای همه جوامع است موجب شده است تعدادی از جوانان ما به سوی شغل بازاریابی گرایش پیدا کنند.
با نگاه کردن به بخش استخدام در صفحات نیازمندی روزنامههای مختلف یک جوان با خود میگوید: این بازاریابی عجب شغل پرطرفدار و مورد نیازی است ولی واقعیت موجود این چنین نیست و تقریباً نوع تنظیم آگهیها در این خصوص یک نوع عوامفریبی است و با وعده و وعیدهایی که در آن داده شده است از جمله حقوق ثابت، بیمه و پورسانت بالا نظر جوانان و دانشجویان جویای کار را به خود جلب میکند.
رفتار نامناسب با خانمهای بازاریاب
برای بیشتر جویندگان کار، انتخاب شغل بازاریابی در رتبه «یکی مانده به آخر» قرار دارد؛ علت اصلی این رخداد بیشتر مرتبط با ذهنیت عمومی جامعه نسبت به این شغل است که منجر به یک رفتار ناپسند با بازاریابان به ویژه خانمهای بازاریاب در سطح جامعه شده است؛ واقعیت این است که بیشتر افراد در جامعه ما بازاریابان را با دلالان سنتی هم رتبه میدانند.
تحقیقات نشان میدهد از هر 20 نفری که برای شغل بازاریابی اقدام میکنند، تنها 3 نفر مدتی را در آن شغل میماند و از این سه نفر، یک نفر شغل بازاریابی را ادامه میدهد.
فرد بازاریاب که از سر ناچاری به این حرفه دعوت شده است، بدون آموزش مجبور به یادگیری از طریق تجربه است و این چیزی است که کارفرمایان نمیپسندند؛ کارفرمایان نمیتوانند 10 تا 100 مشتری خود را هزینه کنند تا بازاریابشان چیزی بیاموزد بنابراین بیشتر کارفرماها خودشان آستینها را بالا میزنند و به آموزش میپردازند.
بازاریابان با دانش و انرژی و چشم اندازی حرفهای وارد بازار نمیشوند و با چند تا نه شنیدن پای خود را از کل ماجرا بیرون میکشند و میروند، در بین راه، وقتی خسته شده و با مشکل مواجه میشوند، کسی نیست که دستشان را بگیرد.
یکی از علل عدم نتیجهگیری در بازاریابان که موجب سرخوردگی و دلسردی آنها میشود، کمبود اطلاعات فنی و تجربی بازاریابی است این در حالی است که بعضی از شرکتها یک خانم را با یک تیپ و شکل نامناسب برای شغل بازاریابی انتخاب میکنند و به آن به دید یک ابزار برای فروش محصولاتشان مینگرند.
در این گزارش جایگاه این شغل را در کشورهای غربی و کشور خودمان بررسی میکنیم و نظر کارشناسان را در این زمینه جویا میشویم؛ ضمن اینکه بررسی میشود که وعده وعیدهای داده شده به بازاریابان در دل آگهیها تا چه حد به حقیقت نزدیک است؟
بازاریابان بعد از 8 میلیون تومان فروش بیمه میشوند
مدیر عامل یکی از شرکتها در خصوص آگهی استخدامی با شرح «استخدام بازاریاب تبلیغاتی حرفهای خانم و آقا در یکی از بزرگترین شرکتهای تبلیغاتی با درآمد عالی + بیمه + پاداش به همراه آموزش تخصصی رایگان» که در روزنامه همشهری منتشر کرده است در پاسخ به خبرنگار اجتماعی باشگاه خبری فارس «توانا» که به عنوان بازاریاب با آنها تماس گرفته است، میگوید: اینجا پیک... است، یک رسانه جدیدی را شروع کردهایم که منحصر به فرد است.
وی در ادامه میافزاید: این رسانه فوقالعاده درآمدزاست و برای نخستین بار فعالیت کرده است؛ باید بیایید کار را از نزدیک ببینید.
آقای «ع . م» درباره نحوه بیمه کردن بازاریابان میگوید: بازاریابان وقتی 8 میلیون تومان فروش برای ما داشته باشند بیمه میشوند البته درآمد آنان آن قدر بالا خواهد بود که میتوانند خودشان را بیمه کنند و دیگر نیازی نخواهد بود که ما آنها را بیمه کنیم.
مدیر عامل این شرکت تصریح میکند: ما به آنها حقوق ثابت پرداخت نمیکنیم ولی بازاریابان پورسانتهای خوبی دریافت میکنند؛ به عنوان مثال درآمد معمولی آنها از ماهی یک میلیون تومان شروع میشود.
بعضی جاها بازاریابان خانم محجبه را نمیپسندند
وی درباره نوع فعالیت مجموعهاش اظهار میدارد: مجله ما نصف راه را خودش رفته و معرف خیلیها است؛ در بین بازاریابهای ما کسی بوده که 4 میلیون تومان نیز پاداش گرفته است یا اینکه بعضی از آنها سکه جایزه میگیرند که بستگی به نوع فعالیت و کارایی آنها دارد.
منشی این شرکت در پاسخ به خبرنگار اجتماعی باشگاه خبری فارس «توانا» میگوید: یک نفر که به عنوان بازاریاب مبتدی بود پس از استخدام در همان ماه اول یک میلیون تومان پاداش و پورسانت داشت.
وی درباره تیپ ظاهر بازاریاب خانم میگوید: در حال حاضر همه تیپ بازاریابی داریم ولی تیپ معمولی بهتر است و مهم فن بیان بازاریاب است که باید متناسب باشد البته بهتر است خانمها خیلی محجبه نباشند چون بعضی جاها نمیپسندند و با آنها کار نمیکنند
حقوق ثابت هر بازاریاب 150 هزار تومان است
مدیر عامل یکی از شرکتهای توزیع تجهیزات آرایشگاهی در گفتوگو با خبرنگار اجتماعی باشگاه خبری فارس «توانا» نسبت به درج آگهی استخدام بازاریاب با شرح «بازاریاب خانم حقوق ثابت و پورسانت عالی در زمینه تجهیزات و ابزار آرایشگاهی» اظهار میدارد: شرکت ما بازرگانی است و در زمینه تجهیزات وسایل سالن آرایشگاههای زنانه فعالیت داریم همچنین بزرگترین وارد کننده این محصول در کشور هستیم و همکاران دیگر محصولات را از ما تهیه میکنند.
وی در ادامه میافزاید: در حال حاضر با پخش مویرگی کار را راهاندازی کردیم بنابراین به بازاریاب نیاز داریم که حقوق ثابت برای پرداخت به آنها 150 هزار تومان در نظر گرفته شده است و پورسانت هم از 5 درصد تا 8 درصد پرداخت میشود.
آقای (ح.ر) میگوید: اگر سقف فروش تا 5 میلیون تومان باشد 5 درصد سود، تا 10 میلیون تومان 6 درصد و بالای 15 میلیون 8 درصد پرداخت میشود.
وی در خصوص تیپ ظاهری بازاریاب مورد استخدام شرکت تصریح میکند: معمولاً یک فروشنده خوب باید ظاهر مرتبی داشته باشد حالا اینکه با مانتو باشد یا چادر فرق نمیکند از طرفی محیط کاری ما به لحاظی که با خانمها سرو کار دارد محیطی سالم است.
ابتدا قرارداد 5 روزه میبندیم
خانم (ص. د) منشی یکی از شرکتهای پخش کننده جعبههای شانسی درباره آگهی درج شده شرکتش با شرح «بازاریاب خانم و آقا 450 هزار تومان حقوق ثابت + پورسانت + بیمه+ پاداش تهران و شهرستان» است در گفتوگو با خبرنگار اجتماعی باشگاه خبری فارس «توانا» که به عنوان بازاریاب تماس گرفته است، میگوید: این شرکت نیاز به ویزیتور دارد که بتواند در سوپرمارکتها محصولات را عرضه کند؛شرکت ما وارد کننده جعبههای شانسی برای بچهها است.
وی میافزاید: 450 هزار تومان حقوق ثابت به بازاریابهامان میدهیم البته این میزان حقوق بدون سقف فروش است و اگر شما در طول یک ماه حتی فروش هم نداشته باشید میتوانید این حقوق را به طور ثابت دریافت کنید همین که شما بتوانید سوپرمارکتها را ویزیت کنند این حقوق را دریافت میکنید و ساعت کار مشخصی هم نمیخواهد.
خانم(ص.د) در پاسخ به این پرسش که چگونه ممکن است اگر در طول ماه بازاریاب فروش نداشته باشد بتواند حقوق دریافت کند یا اینکه آیا با آنها قرارداد بسته میشود یا خیر، میافزاید: ما ابتدا یک قرارداد 5 روزه با آنها منعقد میکنیم اگر از کار راضی بودند یا ما از آنها رضایت داشتیم آن وقت یک قرارداد یک ساله تنظیم میشود و بعد از سه ماه هم بازاریابهامان را بیمه میکنیم.
وی در خصوص تیپ ظاهر بازاریابان استخدام شده در شرکت اظهار میدارد: فرقی نمیکند که چه تیپی باشند برای ما انجام کار ملاک است.
بازاریابان بیرون از اینجا کار میکنند و میتوانند هر تیپی بزنند
آقای (الف.ش) مدیر یک شرکت بیمه نسبت به درج آگهی شرکتش که با شرح «به تعدادی بازاریاب با روابط عمومی قوی و پورسانت عالی نیازمندیم» به خبرنگار اجتماعی باشگاه خبری فارس «توانا» میگوید: کار در این شرکت، حقوق ثابت ندارد و ابتدا باید بیایید و خودتان را در کار محک بزنید و نسبت به کار و فعالیتتان پورسانت دریافت خواهید کرد.
وی در پاسخ به این پرسش که تیپ ظاهری خانم بازاریاب باید چه باشد، میگوید: به هر صورت باید تیپی باشد که به ما ایراد وارد نشود البته افراد بیرون از اینجا برای ما کار انجام میدهند و میتوانند هر تیپی که دوست دارند بزنند و این به خود آنها مربوط است نه به ما.
مقایسه جایگاه شغلی بازاریابی در جوامع سرمایهداری و جامعه ایران
مجید ابهری، روانشناس و متخصص علوم رفتاری و آسیبشناسی اجتماعی در گفتوگو با خبرنگار اجتماعی باشگاه خبری فارس «توانا» در تعریف شغل بازاریابی اظهار میدارد: بازاریابی یکی از علوم وابسته به رشته بازرگانی است که در راستای تبلیغات و معرفی کالا و ارتباط چهره به چهره با خریداران فعالیت میکند.
وی جایگاه این شغل را در دنیای غرب به عنوان اصلیترین محور تجارت و بخشی از هزینههای تولید و فروش عنوان میکند و میافزاید: در کشورهای سرمایهداری به ویژه ژاپن و حتی کشورهای آسیایی بازاریابی به عنوان یک رشته علمی و محوری در امور بازرگانی شناخته شده و دارای جایگاه ویژهای از منظر اجتماعی و اقتصادی است.
نگاه شرکتهای سرمایهداری در دنیا به شغل بازاریابی علمی است
ابهری استفاده کشورهای سرمایهداری از زن به عنون ابزار تبلیغاتی را جای هیچ شک و شبههای نمیداند و میگوید: با این حال نگاه شرکتهای سرمایهداری در دنیا به این شغل علمی است و بیشتر به تخصص، تحصیلات و تجربه فرد توجه میشود.
وی 70 درصد هزینههای تولید در دنیای غرب را مربوط به هزینههای بازاریابی و تبلیغات میداند و اظهار میدارد: این در حالی است که بعضی از تولیدکنندگان و پخشکنندگان کالاها در کشور ما از نیاز بسیاری از جوانان به کار سوءاستفاده کرده و از این خلاء با پرداخت درصد ناچیزی از انرژی و فکر جوانان بهره میگیرند.
چرب زبانی، دلالی و راضی کردن خریدار به هر شکل ممکن
این متخصص علوم رفتاری و آسیبشناسی اجتماعی شغل بازاریابی را از منظر دید عموم در کشور ما، چربزبانی، دلالی و راضی کردن خریدار به هر شکل ممکن توصیف میکند و اظهار میدارد: از نظر رفتار سازمانی تعریف بازاریابی به معنی توسعه و گسترش بازار و معرفی کالا در جهت آشنا کردن خریدار یا مصرفکننده است و میتوان با مقایسه این تعریف علمی و کار اجرایی ویزیتور در کشور ما به فاصله عمیق فرهنگی این شغل پی برد.
ابهری تصریح میکند: در کشور ما این شغل به عنوان ویزیتور شناخته شده و اغلب بازاریابان تحصیلات عالی در این زمینه نداشته و تنها به اتکا تجربه و ظاهر خویش و برقرار کردن ارتباط در این زمینه به فعالیت میپردازند.
صدمات ناشی از شغل بازاریابی متوجه نیروی جوان است
ابهری با اشاره به اینکه حداکثر عمر بازاریابی در کشور ما بین 3 تا 6 ماه است بیان میدارد: شغل بازاریابی در کشور ما شغلی کاذب به حساب میآید و ثبات شغلی حتی برای مدت یک سال در آن وجود ندارد.
وی در ادامه میافزاید: 80 درصد از بازاریابان در سنین بین 18 تا 27 سال هستند که 65 درصد آنها از بین دختران جوان انتخاب میشوند و تمام آنها در وهله اول با وعدههای گوناگون و دروغین به این شغل گرایش پیدا میکنند و پس از مدتی کوتاه پی به این واقعیت برده و از این کار فاصله میگیرند.
بسیاری از شرکتها بازاریابان را از میان دختران جوان انتخاب میکنند
این کارشناس علوم رفتاری تصریح میکند: منش بازاریابی پس از مدتی در شخصیت و رفتار جوانان اثر مستقیم گذاشته و بسیاری از عوامل پخش از دختران جوان در این زمینه استفاده میکنند چرا که استفاده ابزاری از آنها در فروش بیشتر محصولاتشان میتواند مؤثر باشد.
وی هدف شرکتهایی که از بین دختران جوان بازاریاب انتخاب میکنند را ناپسند میپندارد و میافزاید: در برخورد اول این شرکتها به دختران جوان میگویند «پوشش شما مربوط به خودتان است اما هر چه تمیزتر و شیکتر باشید درآمدتان بیشتر میشود» در واقع منظورشان آرایش کامل و عدم پوشش مناسب است.
ابهری در ادامه تصریح میکند: این خود یک نوع دعوت به استفاده از فرهنگ غرب در کشور است و به لحاظ موانع قانونی این گونه مراکز در دفاتر خود لزوم رعایت حجاب را کتبی و شفاهی اظهار میدارند اما در اصل توقع آنان از بازاریابها مخصوصاً دختران جوان عدم رعایت حجاب اسلامی است.
در کشور ما نگاه رابطهای به شغل بازاریابی وجود دارد
این متخصص علوم رفتاری و آسیبشناسی اجتماعی در این خصوص می گوید: معضلات و مشکلات ناشی از عدم شناخت شغل بازاریابی در کشور، توجه عمیق مسئولان را در این زمینه میطلبد.
وی با اشاره به اینکه در حال حاضر در دانشگاه رشته مدیریت بازرگانی به عنوان یک رشته اصلی است که با گرایش بازاریابی اجرا میشود، اظهار میدارد: متأسفانه در کشور ما هنوز نگاه علمی به این شغل نشده است و بیشتر دیدگاه رابطهای در این خصوص وجود دارد.
ابهری با بیان اینکه تعدادی از جوانان هماکنون در این زمینه وقت و انرژی خود را به کار گرفتهاند، تصریح میکند: برای حذف آسیبهای اجتماعی ناشی از عدم شناخت شغل بازاریابی باید ستادی تشکیل شود تا بتوانیم آن را به صورت تخصصی سازماندهی کنیم.
وی در ادامه میافزاید: نهادهای فرهنگی، علمی و بعضی از نهادها مانند وزارت کار، قوه قضاییه و نیروی انتظامی میتوانند در این امر سهیم شوند تا بلکه با تشکیل ستاد نظارتی بر این شغل نیروی جوان به صورت علمی و تخصصی تربیت شود.
کشور ما از اهرم اساسی بازاریابی به نحو مطلوب استفاده نمیکند
هادی مقدسی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس در گفتوگو با خبرنگار اجتماعی باشگاه خبری فارس «توانا» اظهار میدارد: حرفه تخصصی بازاریابی در پیشبرد امور اقتصادی در شرکتهای بزرگ دنیا بسیار مؤثر است؛ این درحالی است که کشور ما از این اهرم بسیار اساسی به نحو مطلوب استفاده نمیکند.
وی در ادامه میگوید: در واقع شرکتهای پخش کننده حرفه بازاریابی را به کار نمیگیرند بلکه برای بازار گرمی است که از توانمندیهای جوانان استفاده میکنند؛ به همین دلیل نیاز است یک واکاوی عمیق و دقیقی بر روی این موضوع داشته باشیم چرا که این نوع نگاه و بکارگیری افراد علاوه بر ضایع کردن علم بازاریابی، اهانت به کرامت انسان است.
از سوء استفادههای ناشی از شغل بازاریابی جلوگیری کنیم
مقدسی تصریح میکند: متولیان تنظیم و ساماندهی مشاغل از جمله وزارت کار و امور اجتماعی باید از سوءاستفادههای این شغل به صورت جدی جلوگیری کنیم چرا که امروزه بازاریابی یکی از ارکان مهم و اساسی بحث اقتصاد در هر رشتهای است؛ در حال حاضر شرکتهای بزرگی هستند که بر روی ستون مارکتینکها، فعالیتهایشان را متمرکز میکنند.
وی با بیان اینکه شرکتهایی وجود دارند که تقریباً معادل صادرات نفتی کشور ما، با استفاده از بازاریابهایشان سود مناسب در زمینه صادرات خود را دارند، اظهار میدارد: در کشورهای آسیای جنوب شرقی به ویژه ژاپن، چین و همچنین اروپا و آمریکا نقش بازاریابها درست به همان میزان مؤثر است که طراحان این شرکتها برای افزایش کیفیت محصولات خودشان فعالیت دارند.
باید بپذیریم به سمت یک بازار رقابتی در حال حرکت هستیم
وی در ادامه میافزاید: به عنوان مثال برای ارائه محصولات خودرو در کشور نیازی به امر بازاریابی در مجموعه خود احساس نمیکنیم در صورتی که شرکت بزرگی مانند تویوتا یکی از ارکان مهم فعالیت اقتصادیش بر دوش بازاریابان است.
مقدسی با بیان اینکه باید بپذیریم که به سمت یک بازار رقابتی در حال حرکت هستیم و اقتصاد و تصدیگریها را از دست دولت باید بیرون آوریم، خاطر نشان میکند: با توجه به اصل 44 ضرورتی ندارد دولت به امر تولید کالا بپردازد و باید به بخش خصوصی اطمینان داشته باشیم؛ آن هنگام است که با توجه به رقابتی که بین بنگاههای اقتصادی وجود دارد، خود به خود نیاز به امر بازاریابی در سطح داخلی و بینالمللی خواهیم داشت که در این بین باید به بازاریابی وسیع، گسترده و علمی روی آوریم.
خلاء علم بازاریابی در سطح محصولات داخلی و بینالمللی کشور
وی علم بازاریابی را یکی از درسهای مهم دانشگاهی بر میشمارد و میگوید: بازاریابی یک رشته علمی و تخصصی است و به خلاء آن در سطح محصولات داخلی و بینالمللی واقف هستیم ولی متأسفانه در کشور ما از این حرفه به این دلیل که نگاه سنتی در آن وجود دارد، سوء استفاده شده است.
عضو کمیسیون اجتماعی مجلس تصریح میکند: بازاریابی بحثی است که خود مجلس به خصوص کمیسیون اجتماعی روی آن حساس است چه در سطح کارهای خرد مانند مغازهها و فروشگاهها و چه در سطح کلان و ما این موضوع را به عنوان یک معضل در کمیسیون اجتماعی مطرح کردهایم البته در این خصوص یکسری تحقیقات میدانی در حال شکل گیری است تا بتوانیم با کمک نهادهای مربوطه این شغل را به ساماندهی برسانیم.
