هشتمین نشست بینالمللی بازنگری معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای موسوم به NPT در حالی در نیویورک برگزار میشود که تاکنون بهرغم تلاشها برای تقویت این معاهده، به ویژه پس از تهدیدات این معاهده برای مدت نامحدود در سال 1995 عملاً حرکت روبه جلویی رخ نداده است.
در ناکامی بینالمللی برای افزایش کارآمد و اثرگذاری معاهده NPT بیش از همه کلوپ قدرتهای اتمی مقصر هستند که با وجود اعلام به پایبندی در اجرای 13 توافق سال 2000 در عمل هیچ گامی بر نداشتهاند.
از جمله تعهدات کلوپ هستهای بحث اجرایی کردن ماده شش معاهده NPT ناظر بر خلعسلاح بود که بهرغم شعارهای فراوان هنوز عملیاتی نشده است. به طوری که براساس برآوردهای موجود کلوپ هستهای دارای بیش از 27000 کلاهک هستهای از زرادخانههای خود هستند. این انباشت کلاهکهای هستهای در حالی است که قدرتهای اتمی به ویژه آمریکا همچنان سرگرم توسعه عمودی سلاحهای هستهای است و در توسعه افقی نیز با نادیده گرفتن مقررات NPT بسترهای یکهتازی اسراییل را فراهم آورده است. از طرف دیگر آمریکا علاوه بر تعامل هستهای با تلآویو در اقدامی مغایر با مقررات NPT قرار داد همکاری هستهای با هند را نیز امضاء کرد که این موضوع با توجه به عدم عضویت هند در NPT به منزله ضربهای به اعتبار این معاهده جهانی محسوب میشود. با چنین پیشینهای هفتمین نشست بازنگری NPT در سال 2005 به نتیجه نرسید چراکه این نشست به صحنه اعتراض کشورهای در حال توسعه عضو NPT بر علیه سیاستهای آمریکا و برخی کلوپ هستهای تبدیل شد و در همین چارچوب برخی کشورهای عضو جنبش عدم تعهد از تلاش آمریکا برای وضع محدودیتهای جدید بر ضد اعضای NPT از طریق بازنگری در مقررات آن با عنوان سیاست آپارتاید هستهای غرب یاد کردند. آمریکا و حامیانش که فقط اعضای اندک NPT را شامل میشود این بار در حرکتی برنامهریزی شده در صددند هشتمین نشست بازنگری NPT را به صحنه عملیاتی ساختن خواستهای خود بدل سازند. برای نیل به این هدف، دولت اوباما با برگزاری نشست بینالمللی امنیت هستهای در واشنگتن و به بهانه مبارزه با تروریسم هستهای تلاش کرد بسترهای لازم را برای اجرای نیات خود در نشست بازنگری NPT فراهم سازد. اما این بار نیز آمریکا با موانع جدید روبهرو شده است.
اوجگیری بیداری هستهای که مصادیق آن را جهانیان در جریان نشستهای مقدماتی بازنگری انپیدی در وین شاهد بودند در کنار برگزاری نشست بینالمللی خلعسلاح و عدم اشاعه در تهران شاخصهایی هستند که از وجود موانع بر سر راه زیادهخواهیهای برخی اعضای کلوپ هستهای حکایت دارد.
برخلاف نظر آمریکا و برخی اعضای کلوپ هستهای برای تبعیضآمیزتر ساختن مقررات NPT بسیاری از اعضای این معاهده بر این باورند تنها راه تقویت معاهده NPT و تبدیل ساختن آن به یکی از ستونهای اصلی رژیم امنیت بینالمللی اجرای عادلانه تمامی بندهای NPT به ویژه ماده شش آن است. در واقع با چنین رویکردی میتوان امیدوار بود که NPT پس از گذشت 40 سال از اجرایی شدن آن بتواند به افزایش ضریب امنیت جهانی و نهادینه شدن صلح در برابر تهدیدات و چالشهای فرارو به ویژه خطر سلاحهای هستهای کمک کند.
