بررسی تحولات خاورمیانه در سال گذشته حاکی از این است که در حوزه بحران فلسطین، سیاست حصر اقتصادی در غزه ادامه و حتی با احداث دیوار فولادی تشدید شد و فرایند مذاکرات سازش بهرغم تلاشهای آمریکا در رکود باقی ماند البته با تصویب گزارش گولدستون در شورای حقوق بشر و مجمع عمومی پیگرد جنایات جنگی اسراییل وارد فاز جدیدی شد. در حوزه عراق، ضریب ثبات و امنیت درپی واگذاری اختیارات امنیتی به دولت عراق افزایش یافت و در چارچوب موافقتنامه امنیتی فرآیند خروج نیروهای آمریکایی تسریع شد. در حوزه لبنان، دولت جدید این کشور تشکیل شد و ائتلاف 14 مارس از هم پاشید. اما شاید بتوان گفت جدیدترین تحولات خاورمیانه در سال گذشته به یمن مربوط میشد که چندماهی این کشور را وارد جنگ داخلی کرد اما با توافقنامه آتشبس پایان یافت. در ذیل به اختصار در هر یک از این حوزهها توضیحاتی ارائه میشود.
سال 88: سال تقویت محور مقاومت و رکود در مذاکرات سازش
با وجود اینکه باراک اوباما در ابتدای ورود به کاخ سفید، جرج میچل را به عنوان نماینده ویژه خود برای پیگیری مذاکرات حل بحران خاورمیانه و فلسطین انتخاب کرد و وی نیز بیش از 10 بار به خاورمیانه سفر کرد اما به علت مانعتراشیهای رژیم صهیونیستی نتوانست کاری از پیش برد. درپی به قدرت رسیدن احزاب و گروههای تندرو و ضدصلح که براساس یک برنامه از پیش طراحی شده صورت گرفت، همه ابعاد مذاکرات مربوط به حل بحران خاورمیانه در سال گذشته دچار رکود شد و هیچ مذاکره نتیجهبخشی صورت نگرفت و در چنین فضایی احتمال رویارویی نظامی بین طرفهای بحران افزایش یافت و اگرچه رژیم صهیونیستی به تحرکات و تهدیدات نظامی علیه سوریه و لبنان دست زد اما با پاسخ قاطعانهای که دریافت کرد مجبور به عقبنشینی شد. از اینرو تغییر مجدد موازنه قوا به نفع محور مقاومت در منطقه که درپی تحولاتی چون: پاسخ قاطعانه اعضای این محور شامل: سوریه، حزبالله و ایران به تهدیدات رژیم صهیونیستی و افزایش هماهنگیها و رایزنیها میان آنها و یا رسوایی ناشی استفاده از گذرنامههای اروپایی در ترور المبحوح روی داد، به موازاتی که باعث افزایش انسجام و هماهنگی میان اعضای محور مقاومت شد و جایگاه منطقهای آن را بیش از پیش تقویت کرد، در مقابل موجب از سرگیری و تشدید اختلافات داخلی در فلسطین اشغالی شده است بهگونهای که احزاب و گروههای سیاسی رقیب در فلسطین اشغالی، یکدیگر را به ایجاد وضعیت متزلزل این رژیم متهم کردند.
سال 88: سال تثبیت نظام سیاسی جدید عراق
عراق طی سال گذشته در هر دو عرصه سیاسی و امنیتی تحولات جدیدی را تجربه کرد. در عرصه امنیتی، ضریب ثبات و امنیت در این کشور درپی اجرای موافقتنامه خروج نیروهای اشغالگر و افزایش اختیارات امنیتی دولت عراق، افزایش یافت و جدا از حملات تروریستی که گاهوبیگاه توسط القاعده و بعثیها و با مدیریت دولتهای اشغالگر صورت گرفت، اتفاق خاص دیگری صورت نگرفت و لذا عمده تحولات خبرساز عراق در سال گذشته بر تحولات سیاسی و انتخاباتی این کشور متمرکز بود که در این جهت دو انتخابات مهم و سرنوشتساز یعنی انتخابات استانی و انتخابات پارلمانی برگزار شدند. البته اهمیت انتخابات استانی بیشتر از تأثیر آن بر انتخابات پارلمانی ناشی میشد و برهمین اساس میتوان از برگزاری انتخابات پارلمانی 16 اسفندماه عراق بهعنوان مهمترین تحول سیاسی این کشور در سال گذشته ارزیابی کرد و به همین علت همه بازیگران داخلی، منطقهای و بینالمللی دخیل در تحولات عراق از چندماه پیش از برگزاری انتخابات تمام تلاش خود را برای تأثیرگذاری برنتایج آن بسیج کرده بودند و در این جهت آمریکا و همپیمانان عرب خود میکوشیدند بعثیها را به داخل پارلمان نفوذ دهند اما از آنجا که این تلاش آنها با قانون اساسی این کشور مغایرت داشت و در عین حال دولت و مردم عراق تجربه تلخی از نفوذ بعثیها به ساختارهای امنیتی و نظامی جدید عراق داشتند لذا با قاطعیت در قبال این تلاشهای خزنده مقاومت کردند و از آن پس مسؤولان نظامی و سیاسی آمریکا در اظهاراتی از احتمال افزایش ناامنیها و پس از برگزاری انتخابات خبر دادند که به اعتقاد ناظران سیاسی این اظهارات پیشاپیش از تلاش آمریکا برای دخالت در تشکیل دولت جدید عراق پرده برمیداشت. این درحالی است که مردم و دولت عراق انتظار دارد با برگزاری دومین انتخابات پارلمانی در چارچوب نظام سیاسی جدید این کشور که به منزله تثبیت و تکوین آن به شمار میرود، روند احیای حاکمیت ملی عراق و خروج نیروهای اشغالگر از خاک این کشور تکمیل شود.
یمن خبرسازترین تحول خاورمیانه در سال 88
یمن در سال گذشته به یکی از کانونهای خبرساز خاورمیانه و جهان تبدیل شد. ماجرا از آنجا آغاز شد که دولت صنعا تحت فشار عربستان از پیگیری مذاکرات با الحوثیهای طالب حقوق مدنی براساس موافقتنامه دوحه خودداری و توسل به سرکوب را در دستور کار خود قرار داد که اجرای این سیاست به بروز جنگ داخلی بهخصوص در استانهای شمالی منجر شد بهگونهای که بیخانمانی و آوارگی بیش از 200هزار تن از ساکنان این مناطق را به همراه داشت. اما از آنجا که اتخاذ شیوه سرکوب، نتیجه عکس در بین داشت و علاوه بر تلفات انسانی و خسارات سنگین از هر دوطرف، موجب سوءاستفاده قدرتهای فرامنطقهای و رژیم صهیونیستی شد، لذا در نهایت درگیریهای داخلی یمن با برقراری آتشبس مهار شد و بدینترتیب امید به حل مسائل سیاسی داخلی از طریق گفتوگو و مذاکره افزایش یافت. البته دستیابی به این هدف مستلزم تثبیت آتشبس و تأمین خواستههای هر یک از طرفهای درگیر است. به اعتقاد ناظران سیاسی با وجود اینکه برقراری ثبات و امنیت در خلیجفارس و در داخل هر یک از کشورهای آن نیاز حیاتی این منطقه حساس برخوردار است اما این امر برای یمن از اهمیت مضاعف برخوردار است زیرا این کشور در مقایسه با دیگر کشورهای منطقه از درجه پایینی از توسعهیافتگی برخوردار است و در چنین وضعیتی هرگونه بیثباتی و ناامنی داخلی در یمن موجب عقبماندگی این کشور میشود و برعکس برقراری ثبات و امنیت، قضایی را ایجاد میکند که این کشور بتواند روند توسعه را با شتاب طی کند و برهمین اساس میتوان گفت که فقر و توسعهنیافتگی دشمن مشترک همه یمنیها صرفنظر از اختلافات سیاسی داخلی است.
سال 88 سال فروپاشی ائتلاف 14 مارس
در سال گذشته تحولاتی در لبنان روی داد که از هرنظر به نفع جنبش مقاومت تمام شد. ائتلاف 14 مارس که پس از ترور رفیق حریری در مقابل محور مقاومت تشکیل یافته بود درپی تحولاتی چون: خروج برخی از چهرههای سرشناس این جناح همچون ولید جنبلاط از ائتلاف و یا بهبود روابط سوریه و عربستان فرو پاشید و دولتی که براساس نتایج انتخابات 17 خردادماه سال گذشته تشکیل شد، رویکرد مقاومت را مورد تایید قرار داد و بدین ترتیب قطعنامه 1559 که با هدف خلع سلاح حزبالله تصویب شده بود، فلسفه وجودی خود را از دست داد. از طرف دیگر با کشف شبکههای جاسوسی رژیم صهیونیستی در لبنان، جنبش مقاومت به پیروزیهای جدیدی در عرصه اطلاعاتی و امنیتی دست یافت و در عین حال قدرت بازدارندگی خود را بیش از پیش تقویت کرد به نوعی که رژیم صهیونیستی درپی سخنان سیدحسن نصرالله از مواضع تهدیدآمیز خود علیه لبنان عقبنشینی کرد.
