بدن انسان در حالت طبیعی چند نوع ماده زائد شامل عرق، گاز دی اکسید کربن، مدفوع و ادرار تولید میکند.
به گزارش سرویس بهداشت و درمان ایسنا، این مواد زائد و پسماندههای فعال و انفعالات بدن، به شیوههای مختلفی از بدن دفع میشوند.
عرق از راه روزنههای پوست، بخار آب و دی اکسید کربن حاصل از بازدم از راه ششها خارج میشوند و مواد هضم نشده غذا به شکل مدفوع در رودهها درآمده و بصورت ماده زائد جامد با اجابت مزاج از بدن دفع میشود. در نهایت ادرار هم که بوسیله کلیهها تولید میشود حاوی مواد زائد حاصل از متابولیسم بدن شامل نمک، سموم و آب است که به خون ریخته میشود.
کلیهها و مجرای ادراری این مایع زائد را از خون تصفیه و حذف میکنند. کلیهها و مجرای ادراری علاوه بر دفع مواد زائد، کارهای بسیار مهم بدن را نیز تنظیم میکنند. برای مثال، کلیهها تعادل آب بدن را کنترل و حفظ میکنند و اطمینان میدهند بافتها برای عملکرد درست و سالم ماندن، آب کافی دریافت میکند.
اگرچه کلیهها با همکاری یکدیگر اعمال حیاتی بسیاری را انجام میدهند اما انسان میتواند تنها با یک کلیه هم طبیعی و سالم زندگی کند. کلیهها علاوه بر تصفیه خون، تولید ادرار و تامین آب کافی بافتهای بدن، فشار خون و مقدار نمکهای حیاتی در خون را نیز تنظیم میکنند.
این عضو در برخی موارد به دلایل مادرزادی یا دلایل پزشکی دچار مشکلاتی در عملکرد میشود که در این صورت بدن واقعا با مشکل مواجه میشود. برای مثال فشار خون بالا زمانی ایجاد میشود که کلیهها بر اثر بیماری مختل شوند. کلیهها با تنظیم مقدار نمک بدن و مواد دیگر فشار خون را کنترل میکنند و انقباض سلولهای عضلهای دیوارههای عروق خونی را تحت کنترل دارند. از کار افتادن کلیه میتواند مزمن یا حاد یعنی ناگهانی باشد. در هر یک از این کارافتادگیها، کلیهها تصفیه موثر خون را آهسته انجام داده یا به کلی عملکرد خود را از دست میدهند که در نتیجه آن مواد زائد و سمی در خون جمع میشوند.
از کار افتادن حاد کلیه بر اثر عفونت باکتریایی، جراحت، شوک، حمله قلبی، مسمومیت یا مصرف زیاده از حد دارو ایجاد میشود. درمان شامل برطرف نمودن مشکلی است که منجر به از کارافتادگی آن شده و گاهی نیاز به جراحی یا دیالیز نیاز میباشد. دیالیز به معنی استفاده از دستگاه یا وسیله مصنوعی دیگر برای دفع نمکهای اضافی، آب و مواد دیگر بدن در مواقعی که کلیهها قادر به انجام چنین کاری نیستند.
سنگهای کلیه هم از تشکیل نمک و مواد معدنی متبلور مانند کلسیم در مجرای ادراری ایجاد میشوند. سنگها میتوانند پس از عفونت ایجاد شوند. اگر سنگهای کلیه به اندازهای بزرگ باشند که کلیهها را مسدود کند، میتواند باعث درد شکمی شدیدی شود. اما معمولا سنگها از طریق مجرای ادراری خود به خود دفع میشوند. در بعضی موارد، لازم است با عمل جراحی برداشته شوند.
