اشرف نیکخواه سروندی
تعریف مهر
مهر مهر عندالمطالبه است؛ یعنی به محض انعقاد عقد نکاح زوجه مالک مهر میشود و این مالکیت نسبت به نصف مهر مستقر و در نیمی دیگر متزلزل است.
انواع مهر در اسلام و قانون مدنی
- مهر انواع مختلف دارد که عبارتند از:
- مهر السنه(مهرمحمدی)
- مهر المسمی
- مهر المثل
- مهر المتعه
مهر السنه یا مهر محمدی: مهری است که پیامبر اسلام (ص) برای حضرت فاطمه (ع) مقرر کردند و آن عبارت از دویست و شصت و دو مثقال و نیم پول نقره مسکوک است.
مهر المسمی: مهری است که زن و شوهر قبل از انعقاد عقد نسبت به مقدار و میزان آن توافق نموده و آن را در عقد ذکر میکنند. تعیین میزان مهر مطابق ماده 1080 قانون مدنی منوط به تراضی طرفین است و محدودیتی در این خصوص در قانون پیشبینی نشده است و طبق ماده 1079 قانون مدنی، مهر باید بین طرفین تا حدی که رفع جهالت آنها بشود، معلوم باشد(ماده 1079قانون مدنی).
مهرالمثل: عبارت از مالی است که با در نظر گرفتن وضع خانوادگی و حال اقران و نزدیکان زوجه تعیین میشود. در عقد نکاح میتوان مهر تعیین نگردد و زوجین میتوانند پس از وقوع عقد با توافق مهر تعیین کنند، حال اگر قبل از تراضی برای تعیین مهر نزدیکی شود زوجه مستحق مهر المثل است.
مهر المتعه: چنانچه در عقد نکاح مهر تعیین نشود و زوج مصمم باشد که زوجه را قبل از نزدیکی طلاق دهد مقداری را به عنوان مهر تعیین و به زوجه پرداخت میکند و این مبلغ بستگی به وضعیت مالی زوج دارد. بنابراین تعیین میزان مهرالمثل به وضع خانوادگی زوجه و مهرالمتعه به وضعیت مالی زوج بستگی دارد.
شرایط مهر
مهر باید واجد شرایط زیر باشد:
الف: مهر باید ارزش مالی داشته باشد بنابراین آنچه را که فاقد ارزش مالی باشد نمیتوان به عنوان مهریه تعیین کرد.
ب: در شرع و قانون قابل نقل و انتقال و معامله باشد بنابراین نمیتوان مشروبات الکی یا حیوانات حرام گوشت مانند خوک را به عنوان مهریه تعیین کرد.
ج: مالی را میتواند مهر قرار داد که خود مالک آن باشد بنابراین اموال عمومی یا مال موقوفه را نمیتوان مهر قرار داد: ضرورتی ندارد که مهر حتماً عین معین باشد بلکه انجام عمل یا حرفه آموزی یا تدریس هم میتواند مهریه باشد مثل آموختن قرآن به زوجه، یا آموختن رایانه به زوجه میتواند موضوع مهر باشد.
ه: معین و تصریح شده باشد.
و: دارای منفعت عقلایی و مشروع باشد.
اگر در عقد دائم مهر تعیین نشود عقد صحیح است و چنانچه مرد با زن نزدیکی کند باید مهر او را مطابق مهر زنهایی که مثل او هستند، معین کند و شوهر موظف به پرداخت مهرالمثل میشود. اما در ازدواج موقت عدم تعیین مهر بنابرنظر بسیاری از علما مانند آیت الله سیستانی، خوئیی، مکارم موجب بطلان عقد میشود.
چگونگی محاسبه مهر
چنانچه مهریه وجد نقد باشد و زوجین هنگام وقوع عقد برای وصول آن به ترتیب خاصی توافق نکرده باشند، به ترتیب زیر عمل میشود: متوسط شاخص بهای سال قبل تقسیم بر متوسط شاخص بهای سال وقوع عقد و نتیجه به دست آمده ضرب در مبلغ مهریه مندرج در عقد نامه، توضیح آنکه در صورت فوت زوج که مهریه باید از ترکه وی پرداخت شود مبنای محاسبه تاریخ فوت خواهد بود.
ضمناً شاخص بهای سالهای قبل و سال قبل از وصول از طرف بانک مرکزی تهیه و در اختیار قوه قضاییه گذاشته میشود و فهرست این شاخصها به ادارات ثبت و دادگاهها ارسال میشود و مبنای محاسبه قرار میگیرد. مبلغ مندرج در عقدنامه ضربدر شاخص بهای سال قبل / شاخص بهای سال وقوع عقد. توضیح آنکه اجرای صیغه طلاق و ثبت آن منوط به تأدیه حقوق شرعی و قانونی زوجه(اعم از مهریه و... به صورت نقد است مگر در طلاق خلع و مبارات یا رضایت زوجه یا صدور حکم قطعی اعسار زوج.
طریق وصول مهر
مهریه به دو طریق از طرف زوجه قابل وصول است:
الف: از طریق مراجعه به دادگستری
ب:وصول از طریق اجرای ثبت اسناد
وصول مهریه از طریق دادگاه
دعوت مطروحه دعوی مالی است، یعنی باید با توجه به میزان مبلغ مهر به مورد مطالبه تمبر قانونی ابطال کرد و ضمناً این دعوی در دادگاه خانواده قابل طرح است و تابع تشریفات دادگاه خانواده است.
وصول مهریه ازطریق اجرای ثبت
چنانچه عقد نامه رسمی باشد، مهریه از طریق اجرای ثبت نیز قابل وصول است، بدین طریق که زوجه به دفترخانهای که ازدواج در آن واقع و به ثبت رسیده است رجوع و تقاضای وصول مهریه خود را میکند، از طرف دفترخانه مراتب به زوج ابلاغ و چنانچه زوج حاضر به پرداخت مهر نباشد زوجه تقاضای اجرای مفاد سند ازدواج خود را درباره مهریه میکند.
