درمیان کشورهای مختلف جهان نقش و اهمیت سیاست روسیه در موضوع هستهای ایران از برجستگی خاصی برخوردار است. تنها دلیل این امر دخالت این کشور در اجرای اولین و مهمترین طرح هستهای ایران در نیروگاه بوشهر نیست بلکه عضویت آن در هیأت حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی به عنوان یکی از پنج قدرت شناخته شده هستهای و نیزعضویت دائم در شورای امنیت از جمله دیگر عوامل اهمیت نقش این کشور است. اما این کشور درچند سال گذشته و به بهانههای مختلف به نوعی در پرونده هستهای ایران و توافق نامههای نظامی کارشکنیهای مختلفی داشته است و به نوعی روابط گرگ ومیش با ایران حاکم بر روابط منطقی و بر پایه اصول شده است، که ازجمله این کارشکنیها میتوان به تاخیر در راهاندازی نیروگاه بوشهر اشاره کرد، نیروگاهی که میتوانست در مدت 8 سال تحویل و راهاندازی شود، در حال حاضر نزدیک به14 سال است که راهاندازی آن معلق و نامشخص باقی مانده است.
ساخت اولیه نیروگاه اتمی بوشهر از مهر 1355 به وسیله شرکت آلمانی آغاز شد و پس از پایان جنگ تحمیلی ساخت این نیروگاه در سال 1996 توسط روسیه ازسرگرفته شد.
براساس نخستین قرارداد میان ایران و روسیه، سال 2000 زمان راهاندازی نیروگاه اتمی بوشهر بود که تاکنون بارها به تاخیر افتاده است. ازدلایل دیگر اثبات روابط گرگ ومیش روسیه با ایران میتوان به عدم تحویل موشکهای دفاعی اس 300 اشاره کرد.
قرارداد خرید سیستمهای اس300 روسیه به ایران در ماه دسامبر 2005 امضا شده بود، اما از تحقق نهاد این قرارداد اطلاعی در دست نیست. سیستمهای اس300 ویژه دفاع از موسسات صنعتی، نهادهای دولتی، پایگاههای نظامی و مقرهای فرماندهی در برابر حملات هوایی و فضایی دشمن هستند. این سیستم قادر به نابودسازی اهداف بالستیک بوده و از قابلیت واردسازی ضربه به اهداف زمینی نیز برخوردار است. تازه ترین مدل سیستم اس-300 میتواند هواپیماهای دشمن را در فاصله 150 کیلومتری و ارتفاع 27 کیلومتری هدف قرار دهد.
چندی پیش سردار وحیدی، وزیر دفاع کشورمان با انتقاد ازعدم اجرای توافقنامه روسیه درموضوع واگذاری اس 300 به ایران گفت: فکر نمیکنیم برای طرف روسی مناسب باشد که دردنیا به عنوان یک همکار نامطمئن جلوهگر شود. وزیر دفاع با اشاره به این مطلب که اگر روسیه نیزهمینطور فکر کند باید به قرارداد خود عمل کرده و تحت تأثیر فشار صهیونیستها قرار نگیرد اظهار داشت: ایران امیدوار است هرچه سریعتر این موضوع حل و فصل شود.
اما معاون هماهنگکننده پدافندهوایی هم درحاشیه رزمایش پیروان ولایت 2 با بیان این مطلب که قطعاً لابی صهیونیستها و فشار آمریکا موجب شده که روسها به تعهدات خود عمل نکنند گفت: این قرارداد چون یک قرارداد رسمی است در مجامع حقوقی بینالمللی قابل پیگیری است.
به راستی علت اصلی کارشکنیهای روسیه در روابط چند وقت اخیر با ایران چیست؟
برای پاسخ به این پرسش باید نگاهی به سابقه روابط روسیه با ایران داشته باشیم: احمدی، نماینده شازند وعضو کمیسیون امنیت ملی مجلس در این زمینه معتقد است: اگر نگاهی به عهد نامهها و قرار دادهای ایران با روسیه در زمان قاجارها داشته باشیم متوجه خواهیم شد که کشور روسیه از آن زمان به دنبال منافع خود و تاراج ثروتهای ملی کشور ایران بوده است.
«کشورروسیه از نیروگاه بوشهر به عنوان یک اهرم فشار علیه ملت ایران استفاده میکند.» احمدی با بیان این مطلب اظهار داشت: ما روسها را یک کشور دوست و همسایه خوب و پایبند به تعهدات نمیدانیم. استفاده از ایران به عنوان یک اهرم و ابزار مهم چانهزنی راهبردی در دیپلماسی عملگرای روسیه در قبال آمریکا و غرب و همکاری هستهای روسیه با ایران علاوه بر منافع سرشار اقتصادی، جایگاه مهمی به آن کشور در سیاست بینالمللی بخشیده است.
این عضو کمیسیون امنیت مجلس در ادامه گفت : روسیه به خوبی درک میکند که تکمیل پروژة نیروگاه بوشهر تا چه حد برای ایران اهمیت دارد و چگونه میتواند بر کل روابط آتی آن کشور با ایران تأثیرگذار باشد، و به همین دلیل در چند وقت اخیر سیاست گرگ و میش را در دستور کار خود قرار داده است.
وی در ادامه با اشاره به این مطلب که روسها نیروگاه بوشهر را یک موقعیت استراتژیک و مهم برای منافع خود در منطقه و علیه ایران تلقی میکنند اظهار داشت: ما روسها را همسایگان راستگو و قانونمند نمیدانیم، آنها ایران قوی و ماندگاررا درکنار خود نمیخواهند و فقط به منافع خود فکر میکنند و بعید میدانم در شرایط کنونی و گذشت زمان روسها نیروگاه بوشهر را به ملت ایران تحویل دهند.
در این شرایط باید مسؤولان جمهوری اسلامی در مجامع بین المللی از روسیه شکایت و طرح دعوی کنند.
روسیه و سیاست دوگانه
با توجه به آنچه در این مطلب ذکر شد میتوان چنین نتیجه گرفت که روسیه در چند وقت اخیر بهرغم پیمان همکاری خود در بحث هستهای و تجهیزات نظامی رویهای یک طرفه را در اثر فشار کشورهای غربی نسبت به ایران در پیش گرفته است.
به هر حال با توجه به نیاز جمهوری اسلامی ایران به دستیابی به انرژی هستهای برای پیشرفت کشور به نظر میرسید اینگونه رفتارها از جانب برخی کشورها نه تنها باعث پیشرفت و روند رو به رشد همکاریهای بینالمللی نمیشود، بلکه باعث صرف هزینههای بسیار برای کشور و نیازمند بودن به کشورهای بیگانه خواهد شد.
پس بهتر است در شرایط کنونی با توجه به سیاستهای دوگانه کشور روسیه مسؤولان کشور ضمن برخورد قانونی از طریق مراجع بینالمللی با این کشور درصدد استفاده بهتر و بیشتر از منابع و تجربیات جوانان ایران زمین در تکمیل نیروگاه هستهای بوشهر باشند.
