احمد پرهیزی - اگر علاقهمندید همه کتابهای کتابخانه خود را هر روز در مترو یا اتوبوس با خود داشته باشید و هر وقت خواستید بدون دردسر یکی را بردارید و بخوانید بهتر است به فکر خرید«کیندل» باشید. با داشتن این دستگاه سبک وزن میتوانید از بین هزار و پانصد عنوان کتاب انتخاب کنید و تازه خیالتان راحت باشد که هیچ درختی قطع نشده است!
نویسندگان ناکام
نخستین کتابهای دیجیتالی تنها برای مخاطبانی محدود نوشته میشد و موضوع آن چیزی نبود جز راهنمای استفاده از نرمافزارهای تازه تولید و مانند آن.
تاریخ کوتاه متنهای الکترونیک شاهد ظهور و گسترش قالبهای متعددی بوده است که برخی از آنها را شرکتهای بزرگ تولید نرمافزار از جمله آدوبپیدیاف پشتیبانی میکردند و برخی دیگر تحت حمایت نرمافزارهای متن باز بوده است. در ابتدا کار با این نرمافزارها چندان آسان نبود و کار برای هر کدام با یکی از آنها میتوانست آشنایی کامل پیدا کند. دامنه محدود طرفداران متون الکترونیک نیز مزید بر علت میشد تا شرکتهای بزرگ چندان علاقهای به کار در این زمینه نداشته باشند و بازار کتاب الکترونیک به صورتی زیرزمینی گسترش یابد.
نخستین ناشران کتابهای الکترونیک تنها به سراغ آثاری میرفتند که در مالکیت عمومی قرار داشت یعنی فاقد حقوق مؤلف بود. در همین زمان بود که نویسندگانی که نمیتوانستند ناشران را قانع کنند تا آثار آنها را منتشر کند به سراغ دنیای وب آمدند تا با«چاپ» آنلاین کتاب، دیگران را شریک نوشتههای خود کنند. بدین ترتیب فهرستهای (گاه غیرقانونی و) غیر رسمی کتابهای الکترونیک روز به روز بر روی شبکهجهانی گسترش یافت و بنگاههای عرضهکننده نیز اطلاعاتی درباره کتاب الکترونیک در اختیار مخاطبان خود قرار میدادند.
گوتنبرگ دیجیتال
چهارم ژوئیه 1971 مهندس جوانی مشغول تماشای آتشبازی در روز استقلال آمریکا بود که هوس کرد ساندویچ بخورد. فروشنده نسخهای از اعلامیهاستقلال آمریکا نیز لابهلای اغذیه به او داد. مهندس جوان که مایکل هارت نام داشت به سرکار خود بازگشت و تصمیم گرفت متن اعلامیه را برای دوستانش در شبکه محدود دانشگاهی بفرستد. اما نتوانست آن را از راه ایمیل پست کند چون دستگاه رایانه توانایی چنین حجم کاری را نداشت و در صورت ارسال چنین ایمیلی از کار میافتاد. بنابراین آن را در جایی به اشتراک گذاشت و برای دوستانش پیامی فرستاد و به آنها گفت متن را خود دانلود کنند.
این متن شروع کتابخانه آنلاین گوتنبرگ بود و نخستین کتاب الکترونیکی محسوب میشد که در جایی به اشتراک گذاشته شد. هارت بعدها انجیل، آثار هومر، شکسپیر و مارک تواین را به مجموعهاش اضافه کرد. در سال 1987 کتابخانه مجازی او 313 کتاب داشت که با همین روش ایجاد شده بود. پیدایش کتابخانه گوتنبرگ گام مهمی در توسعه کتاب دیجیتال بود.
کتابفروشی آنلاین
طرح گوتنبرگ همچون ماشین چاپ مخترع آلمانی، انقلابی در توسعه کتاب دیجیتال بود اما تا رسیدن به کتابهای دیجیتال امروزی هنوز راه درازی در پیش بود. مروری بر تاریخهای مهم میتواند نشان دهد که رؤیای حمل هزاران کتاب از کجا به کجا رسید. در سال 1993 شرکت کتاب دیجیتال پنجاه اثر را در قالب الکترونیک بر روی فلاپی دیسک منتشر کرد. در همین سال متنهای نامزدهای جایزه ادبی مهم هوگو بر روی سیدی پخش شد. در سال 1995 آمازون بنگاه عظیم خرید و فروش کتاب کار فروش کتابهای کاغذی را بر روی اینترنت آغاز کرد. یک سال بعد کتابخانه گوتنبرگ به 1000 عنوان رسید و هدف خود را رسیدن به یک میلیون نسخه اعلام کرد. در سال 2000 نویسنده مشهور آمریکایی استفان کینگ قصه کوتاه خود را با عنوان «گلوله سواری» بر روی اینترنت منتشر کرد.دانلود فایل این قصه در هفته اول رایگان بود و هجوم علاقمندان به حدی زیاد بود که وبگاههای عرضهکننده از دسترس خارج شدند. البته کتاب کینگ تنها با دستگاه رایانه قابل خواندن بود. در سال 2002 ناشران بزرگی مانند رندمهاوس نسخههای دیجیتال کتابهای خود را نیز عرضه کردند.
چرا کتاب الکترونیک؟
در دسترس بودن و حمل آسان تنها مزایای کتابهای الکترونیک نیست، در حال حاضر بیش از دو میلیون عنوان کتاب الکترونیک بر روی شبکه جهانی وجود دارد که برخی را میتوان رایگان دانلود کرد اما برای باقی باید پول پرداخت کنید و البته قیمت آن از کتابهای معمولی ارزانتر است.
کتاب دیجیتال جای کمتری اشغال میکند، در یک دستگاه کتابخوان میتوانید تا هزار و پانصد کتاب را یک جا داشته باشید و بدیهی است که با یک حافظه جانبی میتوانید این مقدار را چندین برابر کنید.
در کتاب دیجیتال میتوانید کلمات را جستوجو کنید و یا زیر جملات را به صورت موقت خط بکشید و هایلایت کنید. همچنین میتوانید فونت کتاب را بزرگتر یا کوچکتر کنید. علاوه بر آن میتوانید بهراحتی از آخرین صفحهای که خواندهاید مطالعه را از سر بگیرید. با یک دستگاه کتابخوان الکترونیک میتوان کلیپ تماشا کرد و حتی تاریکی مطلق نیز مانع مطالعه نمیشود. از این نظر در میزان انرژی که برای روشن کردن لامپ لازم است صرفهجویی میشود؛ باتری دستگاه نیز تا یک هفته کفاف میدهد. نگران آسیبدیدن دستگاه هم نباید باشید چون بهراحتی میتوانید مثل دیگر فایلها از دستگاه خود بکآپ تهیه کنید و در مواقع ضروری اطلاعات را بازیابی کنید.
نوشتن با جوهر الکترونیک
یک کتابخوان الکترونیک دارای صفحاتی است که در اصطلاح کاغذ الکترونیک یا paper نامیده میشود، یعنی کاغذی که با استفاده از فناوری میتواند تصویر جوهر بر روی کاغذ معمولی را تقلید کند. برای ساخت کاغذ الکترونیک فناوریهای مختلفی وجود دارد اما همه آنها وجوه مشترکی دارند از جمله این که در نور مستقیم آفتاب قابلیت خواندن دارند.
مهمترین مزایای ابزارهای کتابخوان الکترونیک قابل حمل بودن، قابلیت مطالعه صفحه حتی در نور آفتاب و نیز عمر طولانی باتری است. اکنون بازار این نوع دستگاهها دراختیار دو شرکت بزرگ است: سونی و آمازون.
اما آمازون با ساخت کیندلگوی سبقت را از رقیب خود ربوده است.
آمازون کیندل
کیندل را سایت آمازون به فروش میرساند و نخستین بار در ماه نوامبر سال 2007 در بازار عرضه شد. قیمت اولیه آن 399 دلار بود اما کمی بعد کاهش یافت و به 359 دلار رسید. نسخه دومی از کیندل در ماه فوریه روانه بازار شد که قیمت آن مشابه قبلی بود. این نسخه حافظه بیشتری و باتری آن نیز عمر طولانیتری داشت. نسخه سومی از کیندل در ماه می 2009 عرضه شد که گرانتر بود(489 دلار) و به نسبت نسخههای قبلی صفحه بزرگتری داشت و بهخصوص برای مطالعه روزنامهها مناسب بود.
کیندل از فناوری جوهر الکترونیک استفاده میکند. خواندن آن در نور مستقیم آسانتر است و نسبت به رایانههای لپتاپ و تلفنهای همراه برق کمتری مصرف میکند.
کیندل آمازون قابلیت منحصربه فرد دیگری نیز دارد. این دستگاه هیچ نیازی به اتصال به دستگاه رایانه ندارد. با استفاده از اینترنت وایرلس میتوان به طور مستقیم کتاب خرید و دانلود کرد. مهمتر از همه آن که چون آمازون یکی از عظیمترین فروشندگان کتاب جهان محسوب میشود توانسته است ناشران زیادی را قانع کند که آثار خود را مناسب کیندل عرضه کنند. کیندل بهخصوص برای کرم کتابهایی مناسب است که مدام در سفرند اما حوصله حمل تعداد زیادی کتاب ندارند. وزن کیندل تنها 289 گرم و ابعاد آن 203×135×14/9 میلیمتر است.آمازون خبری درباره میزان محبوبیت این دستگاه منتشر نکرده است و کسی دقیق نمیداند چه تعداد کیندل به فروش رفته است، اما برخی تحلیلگران اقتصادی برآورد کردهاند که میزان فروش در سال نخست عرضه دستگاه از چند صد هزار تا یک میلیون بوده است. ناشران بزرگ نیز گفتهاند که یک درصد از عناوین منتشره خود را در سال 2008 در کیندل فروختهاند. در ماه می 2009 آمازون بیش از 275 هزار عنوان کتاب مناسب قالب کیندل داشت.
