بیپایه نخواهد بود اگر گفته شود ارتش روسیه مهمترین و اصلیترین اهرم قدرت سیاسی در روسیه و منطقه حیاط خلوت خود بوده است چرا که چه در زمان تزارها و چه دوران شوروی و چه اکنون روسها دارای ارتش قدرتمندی بودهاند، با این وجود پس از فروپاشی شوروی، ارتش شوروی دچار ضعف مفرطی نسبت به دوران شوروی شد اما سنت تزاری و احیای ناسیونالیسم روسی پس از روی کار آمدن پوتین مرد قدرتمند روسها باعث شد تا بار دیگر احیای سنت روسی و ارتش قدرتمند در فکر مقامات روسیه جای گیرد. بر این مبنا مدودف، رئیسجمهور جوان و پیرو راه پوتین در بهار گذشته خواستار ارائه دکترین جدید نظامی روسیه تا پایان سال جاری میلادی شد.
اشاره نیکلای پاتروشف، دبیر شورای امنیت ملی روسیه به آماده شدن پیشنویس دکترین جدید نظامی روسیه حکایت از توجه مقامات روس به نوستالوژی دوران تزارها و کمونیسم دارد، چه اینکه در طول دو دهه گذشته وضعیت نامناسب اقتصادی روسیه موجب عقبماندگی تکنولوژیکی روسها دربعد نظامی از رقیبان اروپایی و آمریکایی و آسیایی خود شد. این امر موجب تلاش دو چندان روسها در تدوین استراتژی جدید نظامی و تدوین آن شد. این دکترین در زمانی آماده میشود که مذاکرات استراتژیک مسکو- واشنگتن بر سر تجدید معاهده استارت همچنان ادامه دارد و روسها میکوشند با گرفتن بیشترین امتیاز، امتیازهای کمتری را به غرب دهند و با حفظ گستره قدرت هستهای خود از گسترش ناتو به شرق نیز جلوگیری کنند.
در حقیقت این سومین باری است که روسها دست به تغییر در دکترین نظامی خویش میزنند (2000-1993 و اکنون)این تغییرات به نظر میرسد پیش از هر چیز تحت تأثیر گسترش ناتو به شرق و جنگ تابستان 2008 با گرجستان و افزایش هراسهای روسیه از ورود غرب به منطقه حیاط خلوت خود است. تغییرات در دکترین نظامی جدید روسها به نوعی حکایت از تغییر در معادلات نظامی، سیاسی و ژئوپلتیک جهان دارد که اینک دکترین جدید نظامی روسیه به نوعی واکنش در قبال کنشهای منطقهای و جهانی به شمار میرود.
در این سند جدید و دکترین از خطرات جدید نظامی نام برده شده است خطراتی همچون مبارزه بر سر سوخت، انرژی، سایر منابع،گسترش سطح هستهای و تروریسم هستهای که میتواند امنیت ملی روسیه را تهدید کند. گذشته از آن روسها در دکترین جدید مهمترین وظیفه خود را جلوگیری و بازداری از هرگونه راهاندازی مناقشه نظامی میدانند. در بخش دیگری از دکترین جدید، استفاده از نیروی نظامی علیه خود یا متفقین بنا به تصمیم شورای امنیت سازمان ملل مشارکتی قانونی شمرده شده و تلاش شده است بر جنبه دفاعی بودن این اقدامات تأکید شود.
توجه به تخصصی کردن، کارآمدسازی و کوچکسازی ارتش روسیه همواره سالهاست که مد نظر بوده است، به گونهای که ارتش بخش قابل توجهی از بودجه این کشور را بلعیده است. در این راستا دکترین جدید بر این امر تأکید دارد. به گونهای که قرار است افسران ارتش روسیه تا سال 2012 از 350 هزار به 150 هزار کاهش و از شمار یک میلیون و 300 هزار نفری نیروهای ارتش کاسته شود. در این بخش از آنجا که اقتصاد روسیه فاقد توان تأمین منابع هنگفت نظامی روسیه است تلاش شده با کوچکسازی و توانمندسازی ارتش به نوعی جوابگوی نیازهای آینده کشور و منطقه باشد.
گذشته از آن آنطور که از فحوای کلام پاتروشف میتوان برداشت کرد روسیه همچنان جایگاه هستهای خود را حفظ خواهد کرد و حق مقابله هستهای را در برابر حملات خواهد داشت؛ به علاوه آنکه نگاهی شعاری به مسأله خلع سلاح هستهای دارد.
