رئیس كارگروه طرح تحول وزارت صنایع برنامه مقابله با تبعات هدفمند‌كردن یارانه‌ها را تشریح كرد

تولید، از هدفمندكردن یارانه‌ها آسیب نمی‌بیند

بهناز قاسمی - بررسی عملكرد صنعت در ایران نشان می‌دهد ساختار موجود در این بخش و سازوكارهای مرتبط با آن نتوانسته شرایط رشد و توسعه مطلوب را فراهم كند. در حال حاضر ركود بازارهای جهانی از یك سو و واردات فولادهای چینی از سوی دیگر، موجب آشفتگی صنعت فولاد و... شده است كه پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال آینده نیز وضعیت ركود ادامه خواهد داشت. در چنین شرایطی قرار است دولت طرح هدفمند كردن یارانه‌ها را از سال آینده به اجرا درآورد و برخی كارشناسان معتقدند اجرای این طرح 68 درصد از هزینه‌های بخش صنعت را افزایش‌ می‌دهد و به دلیل آزادسازی قیمت انرژی، صنعتگران به شدت آسیب می‌بینند، اما رئیس كارگروه طرح تحول وزارت صنایع معتقد است كلیه زیرساخت‌ها آماده بوده و اجرای طرح هیچ آسیبی بر بخش تولید و صنعت وارد نمی‌كند. مهندس رضا فاطمی‌امین به اجرای پروژه‌های كارگروه تحول بسیار خوشبین است و می‌گوید: كارگروه بیش از 80 درصد در انجام تعهداتش موفق خواهد بود. گفت‌وگوی «جوان» را با وی در‌پی می‌خوانید.مهم‌ترین اقدامات كارگروه طرح تحول را برای به حداقل رساندن تبعات منفی احتمالی طرح هدفمند كردن یارانه‌ها در بخش صنعت بفرمایید.در حال حاضر 4/24 درصد انرژی در بخش صنعت، 6/44 درصد در بخش خانگی، تجاری عمومی، 27 درصد در بخش حمل و نقل و حدود چهار درصد در بخش كشاورزی مصرف می‌شود و اگر برنامه‌ای برای اصلاح ‌الگوی مصرف انرژی نداشته باشیم، آینده صنعت با چالش جدی مواجه خواهد شد. طرح هدفمند كردن یارانه‌ها كه یكی از آثار منفی آن، واقعی شدن قیمت انرژی است برای بخش صنعت، هم فرصت است و هم تهدید. با واقعی شدن قیمت انرژی در مدت كمتر از یك ماه، مصرف انرژی در بخش خانگی و تجاری 20‌درصد كاهش می‌یابد و بدین ترتیب انرژی بخش خانگی به سمت صنعت هدایت می‌شود. در بخش صنعت هزینه‌های نامشهود بسیاری وجود دارد، ممكن است چند روز برق و گاز قطع شود یا كوره‌ای خراب شود و... با این اتفاقات تولید متوقف می‌شود اما با آزادسازی انرژی بخش خانگی، این مشكلات در صنعت رفع خواهد شد. از سوی دیگر تقاضا نیز برای محصول تغییر می‌كند كه هم خوب است و هم بد.محصولات پرمصرف با تقاضای كم‌ مواجه شده و محصولات كم‌مصرف با افزایش تقاضا روبه‌رو می‌شوند اما با جهت‌دهی مناسب، بازار برای كالاهای جدیدی نیز فراهم شده و بهره‌‌وری بخش را بالا می‌برد.وزارت صنایع تولید محصولات جدید را در دستور كار دارد و به دنبال كاهش تولید محصولات پرمصرف است؟بله، ما در كارگروه طرح تحول حدود 100پروژه تعریف كردیم كه بخشی از آن پروژه‌ها درخصوص تولید محصولات جدید است.به عنوان مثال «راه‌انداز نرم» كه در الكتروموتورها استفاده می‌شود باعث كاهش مصرف انرژی می‌شود، اما به‌دلیل انرژی ارزان در طول این سال‌ها، كارخانجات به دنبال كاهش مصرف انرژی و استفاده از این سیستم نبودند، حال كه انرژی قرار است گران شود، كارخانجات به دنبال راه‌هایی برای كاهش مصرف خواهند بود، به عبارت دیگر تقاضا برای بهره‌وری ایجاد شده و محصولات جدید با قیمت مناسب وارد بازار می‌شوند.چند پروژه برای این كار تعریف شده و چقدر سرمایه‌گذاری نیاز دارد؟حدود 80 محصول را بررسی و 18 محصول پربازده را نهایی كردیم. در این پروژه محصولات پربازدهی كه به دلیل نبود نقدینگی یا هر دلیلی متوقف شده به كمك ما دوباره راه‌‌اندازی می‌شوند یا پروژه‌های جدید نیز با یك فراخوان سرمایه‌گذار جدید جذب می‌كند و ما نیز حمایت می‌كنیم. اما اثرات منفی این طرح؛ با اجرای طرح هدفمند شدن یارانه‌ها، حمل و نقل در بخش صنعت و به‌ویژه معدن گران می‌شود و به دنبال افزایش قیمت سوخت، هزینه‌ها نیز بالا می‌رود، این هزینه‌ها برای تولیدات داخلی افزایش بیشتری خواهد داشت به عنوان مثال، سنگ‌آهن در كرمان تولید، در اصفهان شمش و در كاشان به ورق تبدیل می‌شود و... اما برای كالاهای وارداتی، محصول یك بازار بندرعباس به شهر مقصد حمل می‌شود و هزینه كمتری دارد و زمانی كه حمل بار افزایش می‌یابد به دنبال آن فرآیندهای دیگر تولید نیز بالا می‌رود و این به ضرر تولید است.صنایع در مصرف انرژی به دو بخش تقسیم می‌شوند؛ صنایع انرژی برتر از اجرای طرح هدفمند شدن یارانه‌ها مستقیماً تحت تأثیر قرار می‌گیرند و صنایعی كه انرژی كمتری مصرف می‌كنند و از اجرای طرح تأثیرات كمتری می‌پذیرند. كمیته طرح تحول، صنایع انرژی‌بر را به چهار گروه تقسیم‌بندی كرده است؛ دسته اول: نساجی، ظروف شیشه‌ای و چینی، كاغذ و چوب. دسته دوم: فولاد، مس، فروآلیاژها، دسته سوم: مصالح ساختمانی، سیمان، گچ، آجر كاشی، سرامیك و... و دسته چهارم: صنایع قند، شكر و روغن نباتی است.خودرو در هیچ‌كدام از این دسته‌بندی‌ها نیست؟خیر، چون در قیمت تمام شده هر خودرو، مصرف انرژی كمتر از یك درصد است. كارگروه طرح تحول هیچ برنامه‌‌ای برای صنایعی كه مصرف انرژی پایینی دارند تنظیم نكرده و همه‌ كارها به خودشان محول شده است و برای این چهار دسته، شش راهكار اصلی پیش‌بینی شده است كه مهم‌ترین آنها تعدیل قیمت انرژی در پنج سال، افزایش بهره‌وری و تنظیم بازار صادرات و واردات سازماندهی تولید است كه در این بخش حدود 25 پروژه تعریف كرده‌ایم.به عبارت دیگر با اجرای این پروژه‌ها در واحدهای صنعتی تقاضا ایجاد كرده و این تقاضا را ما مدیریت می‌كنیم كه با كمترین هزینه كار پیش رود.ضمانت اجرایی این پروژه‌ها چیست؟ دولت چقدر اعتبار در اختیار كمیته تحول قرار داده تا این 100 پروژه را به سرانجام برسانید؟منابع در لایحه پیش‌بینی شده و قرار است 30 درصد از درآمد حذف یارانه‌ها به این بخش اختصاص می‌یابد.همین 30 درصد بر چه مبنایی تقسیم خواهد شد؟این 30 درصد به بخش صنعت، حمل و نقل و كشاورزی اختصاص می‌یابد و براساس برنامه مشخصی این اعتبارات تقسیم خواهد شد اما در بخش صنعت، پروژه‌ها آنقدر اقتصادی هستند كه بانك‌ها داوطلبانه حاضر به شراكت هستند و برخی از طرح‌ها نیز سرمایه زیادی نیاز ندارند و خود واحدها می‌توانند به‌راحتی با اجرای پروژه جدید بهره‌وری تولیدشان را افزایش دهند و به حال این طرح یك پروژه پنج ساله است و ما كار را از سال گذشته آغاز كردیم و در حال پیگیری هستیم.همچنین در تقسیم‌بندی صنایع بسیار احتیاط كردیم. در هیچ جای دنیا نساجی جزو صنایع انرژی‌بر نیست، اما برای اینكه حاشیه ایمنی را بالا ببریم این صنعت را در تقسیم‌بندی لحاظ كردیم. به نظر من طرح تحول به‌جز هدفمند كردن یارانه‌ها، شش محور دیگر هم دارد كه به نفع صنعت است، از جمله اصلاح قوانین، مالیات‌ها، صادرات و واردات، قیمت‌ها و... و اگر محور اول كه در حقیقت یك تهدید است به درستی مدیریت شود، اتفاق بزرگی در صنعت می‌افتد.به نظر می‌رسد كه این پروژه‌ها خیلی خوشبینانه است. در حال حاضر صنعتكاران با مشكل كمبود نقدینگی مواجهند شما تأكید دارید بر اینكه طرح در پنج سال اجرا خواهد شد آیا شوك افزایش قیمت‌ها را در سال اول پیش‌بینی كردید؟ در شرایط فعلی كه بیشتر تولیدات كارخانجات در انبارها دپو شده‌اند، صنایع چگونه می‌توانند در سال اول اجرای طرح به فكر افزایش بهره‌وری باشند؟ كمیته تحول چه راهكاری برای این چالش‌ها پیش‌بینی كرده است؟خیر، این پروژه‌ها كاملاً‌ اجرایی است. طبق تحقیقات كمیته تحول، از میان 80 هزار واحد صنعتی 500 واحد ممكن است با مشكلات جدی مواجه شوند كه این واحدها با توجه به پروژه‌های پیش‌بینی شده به راحتی می‌توانند مشكلات را پشت سر بگذارند.به عنوان مثال، كارخانه نورد بسیار انرژی‌بر است یعنی یك كارخانه كه با 10 میلیارد تومان سرمایه‌گذاری راه‌اندازی شده به 15 میلیارد تومان نقدینگی نیاز دارد تا هزینه‌هایش را بتواند جابه‌جا كند. در بازدیدی كه سال گذشته از یك كارخانه نورد داشتم، از مدیرعامل كارخانه پرسیدم سهم انرژی شما در این مجموعه چقدر است؟ مدیر مجموعه نمی‌دانست چون انرژی در ایران بسیار ارزان است، واحدهای صنعتی به دنبال اصلاح مصرف انرژی نیستند. عمده مصرف برق در الكتروموتور و مصرف سوخت در كوره‌هاست. كارخانه‌داران 500 درجه دمای كوره‌ها را به آسمان تلف می‌‌كنند در حالی كه با كمتر از 10 میلیون تومان می‌توان دمای كوره را مجدداً احیا كرد، اما برای آنها اصلاً مهم نیست و سرمایه‌گذاری نمی‌كنند. ما بالاخره باید واقعی شدن قیمت‌ها و پرداخت یارانه‌ها را از یك جایی شروع كنیم. تا زمانی كه واحدهای تولیدی مجبور نشوند، به فكر افزایش بهره‌وری نمی‌افتند و مصرف خود را اصلاح نمی‌كنند. به خاطر شرایط ویژه‌ای كه صنعتكاران دارند، تلاش می‌كنیم افزایش قیمت‌ها به‌تدریج صورت گیرد. اما به نظر من تورمی كه منتقدان مدنظرشان است، اتفاق نمی‌افتد، فقط تقاضای كالاها جابه‌جا می‌شود كه بیشتر در بخش مواد غذایی است.با اجرای طرح هدفمند شدن یارانه‌ها هزینه خانوار از بابت پرداخت قبوض آب، برق، گاز و... افزایش می‌یابد، اما دو بخش از پولی كه از حذف یارانه‌ها به دولت می‌رسد، به خانوار برمی‌گردد و چون پول جدیدی به جامعه تزریق نمی‌شود پس نمی‌تواند تورمی هم ایجاد كند و اگر بخش صنعت با كمیته تحول همكاری كند، به‌راحتی می‌توان از افزایش هزینه‌ها جلوگیری كرد.شما هزینه‌ها را از نگاه خودتان می‌بینید، علاوه بر افزایش قیمت سوخت و حمل و نقل و مواد اولیه، دستمزدها نیز افزایش می‌‌یابد، به عبارت دیگر هزینه‌های سر بار آنقدر زیاد است كه قابل كنترل نیست. برای كنترل این هزینه‌ها چه برنامه‌هایی دارید؟در مورد دستمزدها، دولت یك ماده‌ای به لایحه اضافه كرده‌ كه در سال ابتدایی اجرای طرح، دستمزدها هیچ‌گونه افزایشی نیابد و هیچ پول اضافه‌ای به جامعه تزریق نشود. با اجرای این ماده افزایش دستمزد و افزایش تورم نخواهیم داشت.چقدر اعتبار در اختیارتان است تا پروژه‌ها را عملیاتی كنید؟نیازی به اعتبار جدید نیست، با چندین بانك دولتی و خصوصی مذاكره كردیم تا در پروژه‌ها سرمایه‌گذاری كنند.شما گفتید كمیته تحول از یك‌سال پیش فعالیت خود را آغاز كرده، پس چرا درست فرهنگ‌‌سازی نكردید؟ صنعتگران هنوز توجیه نیستند و از اجرای طرح ابراز نگرانی می‌كنند.‌قرار بود تا قبل از اینكه طرح در مجلس به تصویب نهایی نرسیده، هیچ اقدامی صورت نگیرد. ما در مدت یكسال گذشته به دنبال آماده‌سازی زیرساخت‌ها بودیم اما از هفته آینده همایش‌های مختلفی در مراكز استان‌ها برگزار خواهد شد و مدیران صنعتی كشور را با نحوه مقابله با افزایش هزینه‌ها و بهره‌وری آشنا می‌كنیم.چقدر به اجرای موفق پروژه‌ها امید دارید؟بالای 80 درصد.آیا زیرساخت‌های اجرای طرح در صنعت آماده است؟بله كاملاً آماده است. مهم‌ترین دغدغه ما كمبود نقدینگی و عدم همكاری بانك‌ها بود كه با مذاكرات انجام شده همگی مرتفع شده است و به دنبال احیای مجدد واحدهای تعطیل شده هستیم، البته واحدهایی كه محصول تولیدی‌شان موجب افزایش بهره‌وری می‌شود و در اولویت هستند. ما تلاش كردیم كه در پروژه‌ها جای واحدهای صنعتی نباشیم، بلكه فقط مشاوره درست می‌دهیم تا در مسیر درستی حركت كنند و قیمت تمام شده كالای تولیدی‌شان كاهش یابد كه فكر می‌كنم تنها راه نجات صنعت همین است.