جوان آنلاین: اثری که هم اینک در معرفی آن سخن میرود، ســـفرنامه الا سایکس، خواهر سِر پرسی سایکس از دوره حضور در ایران و گشت و گذار در ساحت جغرافیایـــی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی آن است. این سیاحتنامه ازسوی علی محمد طرفداری به فارسی برگردانده شده و پژوهشکده تاریخ معاصر ایران، آن را به زیور طبع آراسته است. تارنمای ناشر در اشارت به مضمون و محتوای این کتاب، تذکار به نکات پی آمده را ضروری دانسته است:
«سفرنامهها همواره پنجرهای به سوی گذشته بودهاند، اما برخی از آنها بیش از آنکه توصیفاتی از مناظر باشند، اسنادی از قدرت، سیاست و تضادهای فرهنگی هستند. کتاب ایران و مردمش اثر الا کنستانس سایکس که بهتازگی با ترجمه دقیق علیمحمد طرفداری ازسوی پژوهشکده تاریخ معاصر منتشر شده، دقیقاً از همین دست است. این اثر، روایت بانویی است که در اواخر قرن نوزدهم، میان دو دنیای متضاد قرار داشت: دنیای آکادمیک و روشنفکرانه آکسفورد و دنیای سنتی و پیچیده ایران عصر قاجار. برای درک اهمیت این کتاب، باید ابتدا جایگاه نویسنده را بازشناسی کنیم. الا سایکس تنها یک سیاح نبود او خواهر سر پرسی سایکس، یکی از دیپلماتهای انگلیسی بود. در سال ۱۸۹۴، زمانی که انگلستان برای محافظت از مستعمرات خود در هند، نگاهی آزمندانه به مرزهای جنوب شرقی ایران داشت؛ الا، در کنار برادرش به مناطقی سفر کرد که کمتر اروپاییای به آنجا سفر کرده بود. بنابراین، این سفرنامه را باید در کنار سیاستهای استعماری انگلستان خواند. حضور او در تأسیس کنسولگریهای انگلستان در کرمان و بلوچستان، این اثر را به یک سند سیاسی تبدیل میکند که نشان میدهد؛ چگونه نگاه مستشرقانه، در خدمت اهداف استراتژیک امپراتوریها بود. جذابترین بخش کتاب ایران و مردمش، در آنجاست که الا سایکس از نقش یک مأمور سیاسی خارج شده و در نقش یک مردمشناس ظاهر میشود. او به دلیل جنسیتش، به نقاطی از زندگی ایرانیان نفوذ کرد که برای برادرش یا دیگر مأموران انگلیسی دستنیافتنی بود. فصل مربوط به زن ایرانی در این کتاب، یک گنجینه اطلاعاتی است. او با نگاهی متأملانه، زیستجهان زنان قاجاری را توصیف کرده و تضادهای میان سنت و مدرنیته را در نگاه آنها رصد کرده است؛ همچنین نگاه او به خرافات ایرانی و هنر طبابت، تصویری زنده از باورهای عامیانه و وضعیت بهداشت و درمان در آن دوران ارائه میدهد که برای پژوهشگران تاریخ اجتماعی ایران بسیار ارزشمند است. سایکس در این اثر، جغرافیای ایران را به گونهای پویا به تصویر میکشد. او دو فصل کامل را به توصیف شهر مشهد و محیط پیرامون آن اختصاص داده است؛ توصیفاتی که از منظری مذهبی و اجتماعی، تپشهای قلب معنوی ایران را در آن دوران بازگو میکند. از سوی دیگر گزارشهای او از خلیجفارس و رود کارون، اهمیت استراتژیک جنوب ایران را از دیدگاه یک ناظر خارجی به تصویر میکشد. یکی از نقاط قوت این نشر، ترجمه علیمحمد طرفداری است. مترجم با هوشمندی کامل، پذیرفته است که متن اصلی حاوی برخی داوریهای ناصواب است؛ اشتباهاتی که ریشه در پیشداوریهای استعماری آن دوران دارد، اما او به جای تغییر متن، تصمیم گرفته است با استفاده از پاورقیهای روشنگرانه و معادلسازی دقیق تواریخ (میلادی به قمری) و واحدها، خواننده را به یک خوانش نقادانه دعوت کند....»
