پیام اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت میلاد پیامبر اعظم (ص) و امام جعفر صادق (ع)، بیش از آنکه صرفاً پیامی مناسبتی باشد، یک نقشه راه برای مواجهه جهان اسلام با یکی از مهمترین چالشهای عصر حاضر است: «چگونه میتوان در برابر فشار، تهدید و مداخلات قدرتهای سلطهگر، قدرت و عزت خود را حفظ کرد؟» پاسخ روشن است: «وحدت».
در این پیام، وحدت مسلمین نه یک توصیه تشریفاتی و نه یک مصلحت مقطعی، که «شرط اول» ایفای نقش تاریخی امت اسلامی معرفی شده است. رهبر معظم انقلاب با استناد به آموزههای قرآن کریم، تأکید میکنند که در مواجهه با دشمن، باید «اشدّاء علی الکفار، رحماء بینهم» را محور فکر و عمل قرار داد و از هر اقدامی که به تنازع و تفرقه میان مسلمانان منجر شود، پرهیز کرد.
این نگاه، برای ایران امروز نیز اهمیتی مضاعف دارد. تجربه جمهوری اسلامی در بیش از چهار دهه گذشته نشان داده است که «بزرگترین سرمایه کشور در برابر فشارهای خارجی، صرفاً امکانات نظامی، اقتصادی یا سیاسی نیست، بلکه سرمایه اجتماعی و انسجام ملی است.»
بهعنوان یک ایرانی اهل سنت، معتقدم یکی از ارزشمندترین ویژگیهای انقلاب اسلامی، تأکید بر همین حقیقت بوده است که ایران متعلق به همه ایرانیان است؛ شیعه و سنی، کرد و فارس و ترک و بلوچ و عرب و لر و ترکمن، همه در برابر سرنوشت مشترک این سرزمین مسئولیت دارند. وحدت، به معنای نادیده گرفتن تفاوتها نیست، بلکه یعنی تفاوتها را به فرصتی برای همافزایی تبدیل کنیم و بر اشتراکات بزرگتر، یعنی «ایران، اسلام و منافع ملی» تکیه داشته باشیم. اهمیت این مسئله را میتوان در تجربه جنگ تحمیلی اخیر نیز به روشنی مشاهده کرد. در روزهایی که کشور با یکی از دشوارترین آزمونهای امنیتی و نظامی خود مواجه شد، اقوام و مذاهب مختلف ایران در کنار یکدیگر ایستادند. این همبستگی نشان داد که در لحظات سرنوشتساز، هویت ملی میتواند همه تفاوتهای فرعی را در یک هدف مشترک جمع کند. این تجربه یک پیام مهم برای آینده دارد: «وحدت ملی صرفاً یک سرمایه برای عبور از بحران نیست، یک راهبرد برای ساختن آینده ایران است.»
دشمن نیز دقیقاً همین نقطه قوت را هدف گرفته است. چنانکه در پیام رهبر معظم انقلاب آمده، اختلافات مذهبی تنها یکی از ابزارهای ایجاد شکاف است و دشمن میتواند از تفاوتهای قومی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی نیز برای تضعیف جوامع اسلامی استفاده کند. بنابراین امروز بیش از گذشته باید مراقب باشیم که اختلاف سلیقه سیاسی، تفاوت قومی یا مذهبی و حتی مشکلات اقتصادی، به شکاف اجتماعی تبدیل نشود.
در چنین شرایطی، مسئولیت نخبگان، رسانهها، علما، دانشگاهیان و مدیران کشور سنگینتر است. هر نوع سخن و اقدامی که سرمایه اجتماعی کشور را تضعیف کند، از هر مقام و جایگاهی، پذیرفتنی نیست. نقد و مطالبهگری حق جامعه است، اما نقد مسئولانه باید در نهایت به «حل مسئله، افزایش اعتماد و تقویت انسجام» منجر شود، نه به فرسایش امید عمومی.
پیام رهبر معظم انقلاب یک نکته مهم دیگر نیز دارد: وحدت صرفاً برای مقابله با دشمن نیست. ایشان آن را مقدمه دفاع متقابل، همکاری، همافزایی در ثروت، امنیت، علم و پیشرفت و در نهایت حرکت به سوی تمدن نوین اسلامی میدانند. بنابراین وحدت را باید از سطح شعار به سطح «سیاستگذاری و حکمرانی» ارتقا داد. برای ایران عزیز ما، معنای عملی این سخن آن است که توسعه متوازن همه مناطق، رفع محرومیت، ایجاد فرصتهای برابر، توجه به جوانان و اشتغال، احترام به تنوع فرهنگی و مذهبی و مشارکت دادن همه اقوام و مذاهب در ساختن آینده کشور، بخشی از سیاست حفظ انسجام ملی است.
امروز جهان اسلام نیز بیش از هر زمان دیگری به این منطق نیاز دارد. فلسطین، تحولات غرب آسیا و رقابت قدرتهای بزرگ نشان داده است که تفرقه، هزینهای سنگین برای ملتهای مسلمان دارد. اگر مسلمانان ظرفیتهای عظیم جمعیتی، اقتصادی، علمی، فرهنگی و ژئوپلیتیکی خود را در مسیر همکاری قرار دهند، معادلات منطقه و جهان نیز ناگزیر تغییر خواهد کرد.
از این منظر، پیام رهبر معظم انقلاب را باید یک فراخوان برای بازخوانی یک حقیقت تاریخی دانست: «ملتهای متحد، حتی در سختترین شرایط، توان تبدیل تهدید به فرصت را دارند، اما ملتهای متفرق، حتی با برخورداری از منابع فراوان، در برابر فشارهای بیرونی آسیبپذیر میشوند.»
ایران عزیز ما در سالهای اخیر بارها این حقیقت را تجربه کرده است. آنچه این کشور را از بحرانهای بزرگ عبور داده، علاوه بر تدابیر مسئولان و توانمندیهای دفاعی و اقتصادی، حضور مردم و اعتماد متقابل میان جامعه و نظام بوده است. جنگ تحمیلی اخیر نیز بار دیگر نشان داد که «انسجام ملی و وحدت اقوام و مذاهب، یکی از ارکان قدرت ملی ایران است.»
اکنون وظیفه همه ماست که این سرمایه را برای آینده حفظ کنیم. باید اجازه ندهیم اختلافات فرعی، ما را از مسائل اصلی بازدارد؛ و اجازه ندهیم دشمن از تفاوتهای طبیعی جامعه برای ایجاد شکافهای مصنوعی استفاده کند. درس پیامبر اعظم (ص) برای جامعه اسلامی، درس برادری، کرامت و وحدت است و تجربه ایران نیز نشان داده است که هرگاه ملت در کنار یکدیگر ایستاده، از سختترین گردنهها عبور کرده است. رمز پیروزی آینده ایران نیز همان سرمایهای است که در روزهای دشوار بارها خود را نشان داده است: مردم متحد، اقوام و مذاهب همدل و ملتی که منافع ملی و عزت کشور را بر اختلافات فرعی مقدم میداند. وحدت، فقط میراث گذشته نیست، بلکه مهمترین سرمایه آینده ایران برای پیشرفت و سربلندی است.
