حکم اخیر رهبر معظم انقلاباسلامی حضرت آیتالله سیدمجتبی حسینی خامنهای در انتصاب رئیس جدید سازمان بسیج مستضعفین، فراتر از یک تغییر مدیریتی معمول، بهمثابه یک «بیانیه راهبردی» و «سند چشمانداز» برای تبیین مختصات مفهومی بسیج در افق پیش روست. این حکم گرچه مخاطب نخست خود را مشخص کرده، اما در باطن، چارچوب انتظارات و مطالبات ولیفقیه از این نهاد مردمی را بهروز کرده و نقشه راهی چهاربعدی برای تحول بسیج ترسیم مینماید که در ادامه به تحلیل ابعاد آن میپردازیم.
۱. بسیج فراگیر؛ مردمیسازی حداکثری و شمولیت ملی
مهمترین گفتمان حکم، تأکید بر «فراگیری» و گسترش چتر بسیج به تمامی آحاد ملت است. شعار محوری «هر ایرانی، یک بسیجی» در این پیام، نه یک شعار تبلیغاتی، بلکه یک راهبرد کلان برای بازتعریف مرزهای عضویت است. بر اساس این رکن، بسیج آینده باید بستری باشد برای جذب طیفهای متنوع؛ از نخبگان و فرهیختگان عرصههای علمی، فرهنگی و اقتصادی گرفته تا اقشار مختلف مردم. کسانی که الزاماً عضو تشکیلاتی این سازمان نیستند، اما دل در گرو کشور و آرمانهای نظام دارند، باید در یک بازآرایی جدید، نقش و سهم مشخصی در مأموریتهای ملی پیدا کنند. تحقق این هدف، نیازمند طراحی سازوکارهای نوین برای گسترش این چتر وسیع به روی عموم ایرانیان معتقد به منافع ملی است.
۲. بسیج امنیتآفرین؛ نقشآفرینی مردمی در اقدامات دفاعی و اطلاعاتی
امنیت پایدار، جز با مشارکت مردمی محقق نمیشود و حکم جدید بر «بسیج امنیتآفرین» بهعنوان یکی از ارکان اساسی تأکید دارد. بر اساس این نگاه، بسیج آینده باید با بهرهگیری از شبکه اطلاعاتی گسترده مردمی، توانمندسازی نیروها با آموزشهای تخصصی و استفاده از فناوریهای نوین، نقش مکمل و راهبردی خود را در کنار نیروهای مسلح و امنیتی کشور ایفا کند. الگوی عملیاتی این رکن، بازتولید تجارب ارزشمند دهه اول انقلاباسلامی و دوران دفاع مقدس در زمینه «امنیت مردمپایه» است؛ جایی که اطلاعات مردمی و حضور میدانی، بازدارندگی فوقالعادهای در برابر تهدیدات دشمن ایجاد کرد. این رویکرد، بسیج را از یک نهاد سنتی نظامی، به یک سامانه هوشمند امنیتساز تبدیل میکند.
۳. بسیج اجتماعی و مسجدمحور؛ خدمترسانی و جهاد تمدنی
بسیج در تراز انقلاب، خود را در برابر جامعه مسئول میداند. رکن سوم حکم بر «اجتماعی بودن» و «مسجدمحوری» بسیج تأکید دارد؛ بدین معنا که مساجد باید بهعنوان پایگاههای اصلی ارتباط و خدمترسانی، نقش محوری در تعامل بسیج با دستگاههای مختلف و گروههای جهادی ایفا کنند. توسعه این رکن، بهمعنای گسترش کمی و کیفی فعالیتهای عمرانی، محرومیتزدایی و حل مسائل مردم است. در این فضا، عموم افرادی که دغدغه یاری همنوع و خدمت اجتماعی دارند، میتوانند جایگاه مشخصی در ساختار بسیج پیدا کنند و این نهاد را به یک قرارگاه بیبدیل برای جهاد خدمترسانی در تراز گام دوم انقلاب تبدیل سازند.
۴. بسیج جهانی و جهانشمول؛ گستره فرامرزی مقاومت
بر اساس یک نگاه تمدنی، سازمان بسیج محدود به مرزهای جمهوری اسلامی ایران تعریف نمیشود. رکن چهارم، بسیج را بهمثابه یک «گفتمان جهانی» ترسیم میکند که همه آزادگان جهان، مسلمانان مبارز و هر گروهی که به الگوی مقاومت در برابر نظام سلطه باور دارد، را در برمیگیرد. در این چشمانداز، بسیج باید زمینههای شکلگیری هستهها و نهضتهای مردمی را در اقصینقاط عالم فراهم کند و جبههای جهانی برای مقابله با زیادهخواهی استکبار برپا سازد. این نگاه فراملی، بسیج را از یک نهاد ملی به یک طرح تمدنی برای امتداد گفتمان مقاومت در جهان ارتقا میدهد.
اگرچه نشانههایی از این چهار رکن هماکنون نیز در ساختار بسیج وجود دارد، اما وجه تمایز حکم جدید، تأکید بر «توسعه و تعمیق» نظاممند این مختصات در افق آینده است. درواقع رهبر معظم انقلاباسلامی در این حکم، نهفقط رئیس جدید این سازمان را منصوب کرده، بلکه «هندسه جدید» بسیج را در عرصههای داخلی، امنیتی، اجتماعی و بینالمللی ترسیم فرمودهاند. بسیج مطلوب ترسیمشده در این حکم، یک نهاد چندمنظوره و مردمپایه خواهد بود که در آن، «هر ایرانی» سهمی از نقشآفرینی دارد و «هر نقطه از جهان» ظرفیتی برای گسترش موج مقاومت محسوب میشود. تحقق این مختصات، نیازمند همت جدی مدیران جدید، نهادهای متولی و البته اعتماد و حضور حداکثری خود مردم است.
