جوان آنلاین: ایلام در آستانه یک تغییر مهم در الگوی کشاورزی خود قرار گرفته که از دل محدودیت منابع آبی، ضرورت اصلاح کشت و نیاز به افزایش بهرهوری سر برآورده و حالا با توسعه شهرکهای کشاورزی و گلخانهای شکل عینیتری گرفته است. انتخاب ایلام به عنوان پایلوت توسعه شهرکهای کشاورزی کشور، آمادهسازی ۱۲۰هکتار زمین برای کشت گلخانهای و سرمایهگذاری ۲۵۰ میلیارد تومانی دولت در زیرساختهای این بخش، نشانههایی از این چرخش راهبردی است. مسیری که به گفته مسئولان، هم به حفظ منابع آبی کمک میکند، هم تولید را افزایش میدهد و هم میتواند زمینه اشتغال، جذب سرمایهگذار، تکمیل زنجیره ارزش و توسعه صادرات محصولات کشاورزی استان را فراهم کند. در استانی که کشاورزی مهمترین مزیت توسعهای آن است، گلخانهها به نسخهای برای آینده اقتصاد و امنیت آبی ایلام تبدیل شدهاند.
ایلام با برخورداری از آب و خاک مناسب، سدهای متعدد، سامانه گرمسیری و موقعیت مرزی، یکی از استانهای دارای ظرفیت بالا در بخش کشاورزی به شمار میرود. اکنون همین مزیتها باعث شده این استان به پایلوت توسعه شهرکهای کشاورزی در کشور تبدیل شود که میتواند جایگاه ایلام را در نقشه تولید کشاورزی ایران ارتقا دهد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی ایلام، با اشاره به این انتخاب، میگوید: «این استان پایلوت توسعه شهرکهای کشاورزی در کشور شده است.» وی میگفت: «ایلام به دلیل برخورداری از آب و خاک مناسب، وجود سدهای متعدد، سامانه گرمسیری و موقعیت مرزی، به عنوان یکی از استانهای پایلوت کشور در حوزه شهرکهای کشاورزی انتخاب شده است.»
به گفته حشمت عزیزان، این مسیر بخشی از راهبرد توسعهای استان در سالهای آینده است. براساس برنامهریزیهای انجامشده، برای سالهای ۱۴۰۵ و ۱۴۰۶، دو شهرک کشاورزی در مهران و همچنین شهرکهای دامپروری در سایر شهرستانهای استان به بهرهبرداری خواهد رسید.
او تأکید میکند: «با اجرای این طرحها، زمینه اشتغال پایدار و رونق تولید در بخش کشاورزی استان فراهم میشود.»
این رویکرد در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که کشاورزی ایلام، مانند بسیاری از مناطق کشور با مسئله آب روبهروست. از همینرو، توسعه شهرکهای کشاورزی و حرکت به سمت گلخانهها، تلاشی برای عبور از کشاورزی سنتی و رسیدن به الگویی کممصرف، پربازده و صادراتمحور است.
گلخانهها و مدیریت بحران آب
مهمترین نقطه قوت کشتهای گلخانهای، کاهش مصرف آب و افزایش بهرهوری است؛ موضوعی که برای استانی مانند ایلام، اهمیتی راهبردی دارد. مسئولان استانی نیز بر همین مبنا، توسعه گلخانهها را یکی از کلیدهای آینده کشاورزی استان میدانند.
استاندار ایلام، کشاورزی را مهمترین ظرفیت توسعه استان عنوان کرده و معتقد است که مزیت اصلی استان در بخش کشاورزی است و باید با برنامهریزی علمی و تغییر نگرش، این ظرفیت به ثروت و ارزش افزوده تبدیل شود.
احمد کرمی با تأکید بر اصلاح الگوی کشت میگوید: «هدف باید افزایش بهرهوری، کاهش مصرف آب و حرکت به سمت محصولاتی باشد که ضمن ارزش افزوده بیشتر، درآمد بالاتری برای کشاورزان ایجاد کنند.»
این مسئول توسعه شهرکهای گلخانهای را از راهکارهای اصلی این تحول دانسته و تصریح میکند: «بیش از ۱۲۰ هکتار زمین با زیرساختهای لازم برای اجرای طرحهای گلخانهای در استان آماده است و مدیریت استان از هرگونه سرمایهگذاری و توسعه این بخش حمایت خواهد کرد.»
این ۱۲۰ هکتار، میتواند نشانه آمادگی استان برای ورود جدی به کشاورزی کنترلشده و علمی باشد. در گلخانهها، مصرف آب کمتر، کیفیت محصول یکنواختتر و امکان تولید در زمانهای متنوعتر فراهم میشود؛ مزیتهایی که هم برای بازار داخلی و هم برای صادرات اهمیت دارند.
استاندار ایلام همچنین بر پیوند بخش کشاورزی با مراکز علمی تأکید کرده و میگوید: «دانشکده کشاورزی و مراکز علمی باید برای حل مسائل این حوزه و ارائه الگوهای موفق کشت در کنار کشاورزان قرار گیرند تا نتایج تحقیقات به عرصه تولید منتقل شود.» نگاهی که کشاورزی آینده ایلام را از یک فعالیت صرفاً سنتی به حوزهای دانشبنیان و فناورانه نزدیک میکند.
۲۵۰ میلیارد تومان برای زیرساخت گلخانهای
اگر قرار باشد گلخانهها به پیشران توسعه کشاورزی ایلام تبدیل شوند، بدون تردید زیرساخت و سرمایهگذاری، حلقه اصلی این زنجیره خواهد بود. دولت در همین راستا ۲۵۰ میلیارد تومان برای توسعه زیرساختهای گلخانهای استان اختصاص داده است.
رئیس جهاد کشاورزی ایلام در این باره میگوید: «دولت ۲۵۰ میلیارد تومان برای توسعه زیرساختهای گلخانهای استان هزینه میکند. به ازای هر هکتار گلخانه حدود ۱۵ نفر اشتغال مستقیم ایجاد میشود که این امر نقش مؤثری در کاهش نرخ بیکاری مناطق روستایی خواهد داشت.»
این نسبت اشتغالزایی، گلخانه را به یکی از مهمترین ابزارهای توسعه روستایی در استان تبدیل میکند. در شرایطی که بخشی از روستاها با خطر مهاجرت و کاهش فرصتهای شغلی مواجهاند، توسعه این واحدها میتواند اشتغال پایدار و درآمد قابل اتکاتری ایجاد کند.
عزیزان با اشاره به ظرفیتهای موجود تصریح میکند: «هماکنون ۲۵ هکتار شهرک گلخانهای در دو شهرستان استان با ظرفیت اشتغال نزدیک به ۳۰۰ نفر در حال فعالیت هستند و تولید سالانه این گلخانهها بیش از ۴ هزار و ۵۰۰ تن برآورد شده است.»
او ادامه میدهد: «برنامهریزی برای توسعه ۳۰۰ هکتار شهرک گلخانهای جدید در سطح استان انجام شده و امیدواریم در یک برنامه دو تا سه ساله بتوانیم این طرحها را به مرحله اجرا برسانیم.»
حالا به جرئت میتوان گفت که گلخانه در ایلام از مرحله ایده عبور کرده و وارد فاز اجرایی شده است. از سوی دیگر، موقعیت مرزی استان میتواند به مزیت صادراتی این تولیدات کمک کند. با توسعه گذرگاههای مرزی و بازارهای صادراتی، میتوان سهم واسطهها را کاهش داد و منافع بیشتری را نصیب تولیدکنندگان و کشاورزان استان کرد.
به گفته معصومه ملکان، کارشناس کشاورزی، در کنار تمام ظرفیتهای استان ایلام در زمینه تولید محصولات کشاوری، نباید از ظرفیت «زنجیره ارزش» در محصولات گلخانهای غافل شد. موضوعی که میتواند به حلقه مفقوده اقتصاد کشاورزی ایلام پایان دهد.
او ادامه میدهد: «ایجاد صنایع تبدیلی، سورتینگ و بستهبندیهای مدرن در کنار شهرکهای گلخانهای، ارزش افزوده محصول را چندین برابر کرده و از خامفروشی جلوگیری میکند. در چنین شرایطی سرمایهگذاران به ایلام نه به عنوان یک استان مرزی دورافتاده، بلکه به عنوان یک دروازه طلایی برای صادرات به کشورهای همسایه مینگرند.»
ملکان تصریح میکند: «تلفیق کشاورزی گلخانهای با برندسازی محصولات بومی، میتواند ایلام را به یکی از برندهای شاخص در بازارهای هدف تبدیل کند. این استراتژی، علاوه بر حفظ منابع آب، ضامن حضور پایدار در بازارهای رقابتی است. با اجرایی شدن کامل این طرحها و هدایت نقدینگی به سمت زیرساختهای گلخانهای، ایلام میتواند در آیندهای نزدیک، نه تنها تأمینکننده نیازهای داخلی، بلکه یکی از بازیگران اصلی صادرات محصولات کشاورزی باکیفیت و استاندارد در غرب کشور باشد؛ فرصتی که میتواند سیمای اقتصادی استان را به کلی دگرگون کند.»
از تولید صیفی تا آبیاری هوشمند
تحول مورد نظر در کشاورزی ایلام تنها در حد برنامهریزی باقی نمانده و در شهرستانهای مختلف نیز نشانههای آن دیده میشود. در درهشهر، تولید صیفیجات با مدیریت بهتر منابع آبی ادامه دارد و در هلیلان، سامانههای نوین آبیاری به کار گرفته شدهاند.
مدیر جهاد کشاورزی درهشهر میگوید: «امسال با مدیریت بهینه مصرف آب، ۳۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی این شهرستان زیر کشت ۱۰ نوع محصول صیفی رفته است و پیشبینی میشود از این سطح، بیش از ۱۰ هزار تن انواع صیفیجات شامل خیار، گوجه، بادمجان، فلفل و سبزیجات برداشت شود.»
زاهد زینیوند میافزاید: «بیش از ۵ هزار کشاورز به طور مستقیم در این فصل مشغول برداشت محصولات تابستانی هستند.»
این آمار نشان میدهد که ایلام در تولید محصولات صیفی ظرفیت بالایی دارد که در صورت توسعه گلخانهها میتواند با کیفیت بالاتر، کنترل بیشتر و امکان صادرات گستردهتر همراه شود.
در هلیلان نیز حرکت به سمت مدیریت هوشمند آب آغاز شده است. موضوعی که رئیس جهاد کشاورزی ایلام هم به آن اشاره کرده و میگوید: «برای نخستین بار، سامانههای هوشمند آبیاری در سطح ۲۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی این منطقه به همت دو کشاورز پیشرو و نمونه به بهرهبرداری رسیده است. این طرح در راستای توسعه کشاورزی پایدار، کاهش هدررفت منابع آبی و افزایش بهرهوری محصولات کشاورزی طراحی و اجرا شده است.»
ایلام به خاطر موقعیت جغرافیایی و آب و هوای مساعدش برای کشاورزی، میتواند به یکی از قطبهای تولید انواع محصولات تبدیل شود. حالا از یک سو محدودیت منابع آبی و ضرورت اصلاح الگوی کشت و از سوی دیگر ظرفیت بالای تولید، موقعیت مرزی و امکان جذب سرمایه، این استان را به سمت توسعه گلخانهها و شهرکهای کشاورزی سوق داده است. آمادهسازی ۱۲۰هکتار زمین، سرمایهگذاری ۲۵۰ میلیارد تومانی دولت، فعالیت ۲۵ هکتار گلخانه موجود و برنامه توسعه ۳۰۰ هکتار جدید، همه نشان میدهد که این مسیر به صورت جدی آغاز شده است. اگر این روند با آموزش، فناوری، تکمیل زنجیره ارزش و توسعه بازارهای صادراتی همراه شود، ایلام میتواند به یکی از قطبهای کشاورزی نوین، کمآببر و ارزآور غرب کشور تبدیل شود.
