جوان آنلاین: عبور از ساختار سنتی خدمات عمومی به معماری دادهمحور در دستور کار سیاستگذاری ارتباطات کشور قرار گرفته است و آغاز اجرای زیستبومهای دولت هوشمند از ماه آینده، نقطه عطفی در بازآرایی سامانههای خدماتی و اطلاعاتی محسوب میشود و این تحول در شرایطی کلید میخورد که شبکه ارتباطی کشور با ثبت حجم بالای تراکنشهای الکترونیک و توسعه پرشتاب فیبرنوری، ظرفیت تازهای برای پردازش و تبادل داده ایجاد کرده و زیرساخت لازم برای یکپارچهسازی خدمات عمومی را تا حد قابل توجهی مهیا ساخته است.
الگوی جدید حکمرانی دیجیتال بر پایه تفکیک خدمات به ۱۶زیستبوم تخصصی طراحی شده است و این زیستبومها ساختاری شبکهای دارند و قرار است به جای سامانههای جزیرهای موجود، یکپارچگی داده و فرایند را در سطح ملی ایجاد کنند. در این چارچوب، هر زیستبوم مجموعهای از خدمات مرتبط را در یک ساختار هماهنگ مدیریت میکند تا مسیر ارائه خدمت به شهروندان کوتاهتر و قابل ردیابیتر شود.
این تغییر ساختاری بر مبنای افزایش حجم تعاملات دیجیتال شکل گرفته است و ثبت حدود یک میلیارد تراکنش در بازه زمانی محدود، بیانگر رشد وابستگی خدمات عمومی به زیرساختهای الکترونیک است و این سطح از تراکنش، فشار عملیاتی بالایی را بر شبکه ارتباطی وارد کرده، اما همزمان توان پردازشی سامانههای موجود را نیز به آزمون گذاشته است.
در این الگو، تمرکز از توسعه سامانههای مستقل به سمت اتصال سامانهها در قالب یک معماری واحد منتقل شده است و چنین تغییری مستلزم هماهنگی میان لایههای زیرساختی، نرمافزاری و مدیریتی است و همین موضوع اجرای آن را به یک پروژه چندلایه تبدیل کرده است.
توسعه شبکه ارتباطی و ارتقای ظرفیت تبادل داده
همزمان با بازطراحی ساختار خدماتی، توسعه زیرساختهای ارتباطی با محوریت فیبرنوری در حال پیشرفت است و این پروژه به عنوان لایه انتقال داده در معماری جدید دولت هوشمند، نقش تعیینکنندهای در کاهش تأخیر ارتباطی و افزایش پایداری شبکه دارد.
گسترش پوشش فیبرنوری در نقاط مختلف کشور، ظرفیت انتقال داده را نسبت به شبکههای مبتنی بر زیرساختهای قدیمی به شکل محسوسی افزایش داده است و این تغییر زیرساختی، امکان پردازش همزمان حجم بالای درخواستهای الکترونیک را فراهم کرده و بستر لازم برای اجرای خدمات بلادرنگ را تقویت کرده است.
در کنار توسعه فیزیکی شبکه، افزایش پایداری در شرایط فشار عملیاتی نیز مورد توجه قرار گرفته و شبکه ارتباطی کشور در مواجهه با حجم بالای ترافیک و اختلالات بیرونی، توان حفظ سطح خدمات را داشته است بنابراین این وضعیت حاصل ارتقای لایههای مدیریت ترافیک و بهینهسازی مسیرهای ارتباطی در شبکه عنوان شده است.
تابآوری شبکه در شرایط فشار عملیاتی
زیرساخت ارتباطی کشور در دورهای با سطح بالای فشار عملیاتی مواجه شده که طی آن حدود ۶۰۰مرکز و سایت ارتباطی در معرض آسیب قرار گرفتهاند ولی با وجود این فشار، اختلال گسترده در جریان خدمات ارتباطی گزارش نشده است. این وضعیت نشان میدهد معماری فعلی شبکه، توان مدیریت همزمان بحران و تداوم سرویسدهی را داشته است و در چنین شرایطی، نقش مراکز پشتیبان و مسیرهای جایگزین ارتباطی در حفظ جریان داده پررنگتر شده است.
در کنار موضوع تابآوری، توسعه شبکه ملی اطلاعات و افزایش ظرفیت مراکز داده نیز در دستور کار قرار گرفته و هدف از این توسعه، کاهش وابستگی به مسیرهای خارجی و افزایش کنترل داخلی بر جریان داده عنوان شده است و همزمان، ارتقای امنیت سایبری به عنوان یکی از لایههای مکمل این ساختار دنبال میشود تا سطح حفاظت از دادههای حیاتی افزایش یابد.
گذار به حکمرانی دادهمحور
زیستبومهای دولت هوشمند را میتوان گامی در جهت گذار از مدیریت سامانهمحور به حکمرانی دادهمحور ارزیابی کرد چراکه در این ساختار، داده به عنوان محور اصلی تصمیمسازی و ارائه خدمات تعریف شده و سامانهها نقش زیرساختی و اجرایی پیدا میکنند. این تغییر رویکرد، نیازمند بازتعریف فرایندهای اداری و اصلاح جریان تبادل اطلاعات میان دستگاههای اجرایی است کاهش موازیکاری اطلاعاتی و افزایش دقت در پردازش درخواستهای شهروندی از هدف از این بازتعریف به شمار میرود. در این میان، طراحی استانداردهای مشترک داده و ایجاد زبان واحد تبادل اطلاعات میان سامانهها از الزامات اصلی اجرای این طرح محسوب میشود و طبعاً بدون چنین استانداردی، اتصال زیستبومها به یکدیگر با چالشهای ساختاری مواجه خواهد شد.
پیوند زیرساخت و سرمایه انسانی
تحول دیجیتال بدیهی است به لایه فنی محدود نمیشود و حوزه سرمایه انسانی نیز در این مسیر مورد توجه قرار گرفته و برنامههای آموزشی برای آشنایی نسل جوان با فناوریهای نوین و مفاهیم اقتصاد دیجیتال در حال اجراست. این رویکرد بر این اصل استوار است که پایداری زیستبوم دولت هوشمند، وابسته به تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزه تحلیل داده، توسعه نرمافزار و مدیریت سامانههای پیچیده خواهد بود و به همین دلیل، آموزش مهارتهای دیجیتال در سنین پایه به عنوان بخشی از زنجیره توسعه زیرساختی تعریف شده است.
در مجموع اقدامات انجامشده در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات، نشاندهنده حرکت تدریجی از زیرساختهای پراکنده به سمت یک شبکه یکپارچه خدماتی است و توسعه فیبرنوری، افزایش ظرفیت تراکنشهای الکترونیک و طراحی زیستبومهای دولت هوشمند، اجزای یک مسیر واحد در بازآرایی نظام خدمات عمومی محسوب میشود و این مسیر در صورت تکمیل، ساختار ارائه خدمات دولتی را از مدل سنتی به یک نظام دادهمحور و پیوسته تغییر خواهد داد.
