جوان آنلاین: بازار سهام در پایان معاملات روز چهارشنبه با ثبت ارزش ۵/۶۸ همتی برای معاملات خرد و صندوقهای سهامی، رکورد تازهای از گردش نقدینگی را ثبت کرد که نسبت به سقف ۶۶ همتی ثبتشده در ۱۸ مرداد، ۵/۲ همت افزایش یافته و در کنار رشد ۰۵/۰ درصدی شاخص کل تا سطح ۷میلیون و ۵۵۷ هزار و ۶۴۲ واحد قرار گرفته است. با این حال افت ۰۷/۰ درصدی شاخص هموزن نشان میدهد افزایش فعالیت معاملاتی در همه نمادها توزیع یکسانی نداشته و بخشی از جریان تقاضا در سهام بزرگتر متمرکز بوده است.
رکورد ۵/۶۸ همتی فقط به معنای بالا رفتن یک عدد در جدول معاملات نیست و برای خواندن آن باید ترکیب این رقم و رفتار شاخصها را کنار هم گذاشت. ارزش معاملات خرد، معاملات سهام و صندوقهای سهامی را دربر میگیرد و به همین دلیل، اندازه آن با کل ارزش دادوستدهای بورس و فرابورس یکسان نیست. فاصله ۵/۲ همتی با رکورد قبلی نیز به تنهایی بزرگ به نظر نمیرسد، اما وقتی در بازه کوتاه میان ۱۸ مرداد تا ۲۵ شهریور بررسی شود، سرعت رسیدن نقدینگی به سقف جدید اهمیت بیشتری پیدا میکند. عدد ۱۴۵ همت برای مجموع معاملات بورس و فرابورس نیز گستره فعالیت آن روز را بهتر روشن میکند، هرچند نباید تمام این رقم را به ورود پول تازه به بازار نسبت داد. ارزش معاملات، حجم گردش دادوستد را اندازه میگیرد و از روی آن به تنهایی نمیتوان تشخیص داد چه میزان نقدینگی جدید وارد شده و چه میزان پول میان خریداران و فروشندگان قبلی جابهجا شده است. برای سنجش این بخش، اطلاعاتی مانند خالص ورود و خروج پول حقیقی، ارزش صفهای خرید و فروش، حجم معاملات و ترکیب نمادهای پرمعامله اهمیت پیدا میکند. همین تفکیک برای ارزیابی رشد شاخص کل نیز ضروری است. رشد ۳۶ هزار واحدی شاخص کل در کنار قرار گرفتن شاخص در سطح ۷ میلیون و ۵۵۷ هزار و ۶۴۲ واحد، به این معنا نیست که بخش بزرگی از نمادهای بازار همزمان در مسیر صعودی قرار گرفتهاند. شاخص هموزن در همان روز ۰۷/۰ درصد کاهش یافت و این اختلاف، وزن بیشتر شرکتهای بزرگ در حرکت شاخص کل را یادآوری میکند. به بیان دیگر، بازار در سطح کلان ارزش معاملاتی بالایی داشته، اما توزیع بازده میان شرکتها یکدست نبوده است.
اثر این تفاوت برای معاملهگران نیز مهم است، چون رشد ارزش معاملات در کنار ضعف شاخص هموزن، دو پیام متفاوت را کنار هم قرار میدهد؛ پیام نخست، افزایش تمایل به دادوستد و گردش سریعتر سرمایه است و پیام دوم، تمرکز بخشی از تقاضا روی نمادهایی است که وزن بیشتری در شاخص کل دارند. اگر این الگو در روزهای بعد ادامه پیدا کند، بررسی تعداد نمادهای مثبت و منفی و سهم صنایع مختلف از ارزش معاملات برای فهم کیفیت این رکورد اهمیت بیشتری از خود عدد ۵/۶۸ همت پیدا خواهد کرد.
رکورد معاملات، چرا با ورود پول یکی نیست؟
بازار سرمایه در دورههایی با جهش ارزش معاملات روبهرو میشود که الزاماً به معنای ورود خالص سرمایه جدید نیست. یک سهم ممکن است در طول یک روز چند بار میان معاملهگران دستبهدست شود و هر بار به ارزش معاملات اضافه کند، در حالی که مجموع پول تازه واردشده به بازار بسیار کمتر از ارزش دادوستدهای انجامشده باشد. همین نکته باعث میشود رکورد معاملاتی بیشتر به عنوان سنجهای برای شدت فعالیت بازار خوانده شود. از این منظر، عدد ۵/۶۸ همت زمانی معنای دقیقتری پیدا میکند که با متغیرهای مکمل همراه شود. اگر همزمان خالص خرید حقیقیها افزایش یافته باشد و ارزش معاملات در چند روز متوالی بالا بماند، برداشت از افزایش مشارکت سرمایهگذاران تقویت میشود. اگر حجم بالای دادوستد بیشتر ناشی از جابهجاییهای سنگین میان گروه محدودی از نمادها باشد، همان رقم رکوردی معنای دیگری خواهد داشت. بنابراین کیفیت نقدشوندگی، پراکندگی معاملات و ماندگاری تقاضا، سه متغیری هستند که کنار ارزش معاملات قرار میگیرند.
رقم ۸/۲۵ هزار همت برای ارزش کل بازارهای سهام ایران نیز مقیاس دیگری در اختیار قرار میدهد. مقایسه این رقم با ارزش معاملات روزانه نباید به این برداشت منجر شود که بخشی معادل همین نسبت از کل بازار در یک روز خریدوفروش شده است، چون ارزش بازار بر مبنای ارزش سهام موجود محاسبه میشود و ارزش معاملات، مجموع دادوستدهای انجامشده در یک دوره را بیان میکند. تفاوت این دو شاخص، یکی از دلایلی است که تحلیل بازار بدون تفکیک ارزش بازار، ارزش معاملات و جریان پول ناقص میماند. رفتار فرابورس نیز در همین قاب قابل بررسی است. شاخص کل فرابورس در سطح ۵۸ هزار و ۱۹۳ واحد بدون تغییر باقی ماند. بنابراین رکورد ارزش معاملات خرد در تمام بخشهای بازار با حرکت همجهت شاخصها همراه نبوده است. این واگرایی، توجه به جزئیات معاملات را ضروریتر میکند و اجازه نمیدهد افزایش ارزش دادوستد به تنهایی به عنوان نشانهای قطعی از صعود گسترده بازار تفسیر شود.
رکورد جدید برای روزهای بعد
هرچه ارزش معاملات در سطح بالاتری تثبیت شود، نقدشوندگی برخی نمادها افزایش پیدا میکند و فاصله میان قیمتهای پیشنهادی خرید و فروش در صورت تداوم تقاضا میتواند کاهش یابد. با این حال این اثر برای همه سهمها یکسان نیست و عمق معاملات هر نماد به تعداد خریداران و فروشندگان، اندازه سفارشها و میزان حضور سرمایهگذاران بستگی دارد. مسئله مهمتر، دوام این سطح از فعالیت است. یک رکورد روزانه اگر در روزهای بعد افت شدیدی داشته باشد، بیشتر یک جهش مقطعی در گردش معاملات تلقی میشود، اما حفظ ارزش معاملات در چند جلسه متوالی اطلاعات بیشتری درباره ماندگاری مشارکت بازار فراهم میکند. در این حالت، ترکیب پول حقیقی و حقوقی، گردش معاملات صنایع بزرگ، تغییرات ارزش صفها و نسبت نمادهای مثبت به منفی، برای ارزیابی مسیر بازار اهمیت پیدا میکنند. از طرف دیگر، رشد شاخص کل و افت شاخص هموزن نشان میدهد که برای تفسیر وضعیت بازار نباید به یک شاخص اکتفا کرد. شاخص کل تحت تأثیر وزن شرکتهای بزرگ حرکت میکند و شاخص هموزن اثر شرکتها را بدون توجه به اندازه آنها منعکس میکند. بنابراین اختلاف جهت این دو شاخص، اطلاعاتی درباره گستره مشارکت نمادها در حرکت بازار فراهم میکند. در روز مورد بررسی، همین اختلاف نشان داد که رکورد ارزش معاملات با صعود فراگیر نمادها همراه نشده است.
