جوان آنلاین: آتش تنش در خلیجفارس از پمپبنزینها گذشت و نرخ بهره بانکهای مرکزی را نیز برای چندمین بار بههم ریخت. ساعت ۹:۳۰ شامگاه چهارشنبه، نگاه بازارهای جهانی به ساختمان فدرال رزرو دوخته شده بود، جایی که قرار بود تصمیم سیاستگذاران امریکایی درباره نرخ بهره، مسیر بعدی هزینه استقراض و چشمانداز اقتصاد این کشور را مشخص کند. نرخ بهره در ماههای گذشته، تحت تأثیر تحولات اقتصادی و تبعات جنگ امریکا علیه ایران، به یکی از مهمترین متغیرهای مورد توجه بازارها تبدیل شده و رکوردهای تازهای را تجربه کرده است. در شرایطی که ترامپ و بسیاری از اعضای دولت امیدوار بودند که روند افزایشی نرخ بهره متوقف شود، اما برخلاف انتظارات، رئیس فدرال رزرو در نهایت تصمیم به افزایش نرخ بهره به ۴درصد گرفت، تصمیمی که میتواند پیامدهای قابلتوجهی برای بازارهای مالی، ارزش دلار و چشمانداز اقتصاد امریکا داشته باشد و بار دیگر فاصله میان خواستههای کاخ سفید و رویکرد سیاستگذاران پولی امریکا را برجسته کند.
دسای، سخنگوی کاخ سفید در گفتوگو با فاکسنیوز، افزایش نرخ بهره را مایه تأسف عنوان کرد. با این حال وارش، رئیس فدرال رزرو در پاسخ به این سؤال خبرنگار که با توجه به اینکه رئیسجمهور ترامپ بارها خواستار کاهش نرخ بهره شده و نه افزایش آن، پیام شما در این خصوص به او چیست، گفت: درباره گفتوگو یا موضعگیری در قبال رئیسجمهور، حرفی برای گفتن ندارم.
همزمان با اعلام خبر افزایش نرخ بهره امریکا، بانکهای مرکزی عربستان، قطر، عمان، بحرین و امارات متحده عربی نیز نرخ بهره را به میزان ۲۵واحد درصد افزایش دادند. بههمریختگی وضعیت تجاری و اقتصاد و بهره بسیاری از کشورهای جهان، نظریههای کلاسیک دانشگاهی که بر این فرض استوار بود که نوسانات خاورمیانه تنها به شکل مقطعی بنزین را در جایگاههای سوخت گران میکند و پس از چند ماه با تخلیه هیجانات روانی، همهچیز به مدار سابق بازمیگردد را به چالش کشیده است. در واقع رویدادهای اخیر نشان داد که اینبار قواعد بازی به شکلی برگشتناپذیر بازنویسی شده است.
جنگ چگونه پول را گران کرد؟
برای درک آنچه این روزها در بانک مرکزی امریکا، دفاتر معاملاتی والاستریت و پایتختهای اروپایی میگذرد، باید لنز دوربین را از هیاهوی معمول اخبار نظامی فراتر برد و به پشت پرده اعداد و ارقامی نگریست که نبض حیات مالی جهان را در دست دارند. واقعیت این است که ما در میانه یک چرخش تاریخی در مفهوم جنگهای اقتصادی ایستادهایم، نقطهای که در آن اثرات بحران از سطح قابل پیشبینی قیمت هر بشکه نفت خام عبور کرده و درست به رگ حیاتی نظام سرمایهداری، یعنی بهای تمام شده پول و نرخ استقراض بینالمللی اصابت کرده است.
ماجرا زمانی ابعاد واقعی خود را نشان داد که شاهراه حیاتی تنگه هرمز و پهنه خلیجفارس وارد فاز نااطمینانی پایدار شدند. وقتی شرکتهای غولپیکر بیمه دریایی از ارائه پوششهای معمول سر باز میزنند و نرخ ریسک جنگی به ارقام نجومی میرسد، هزینه اجاره روزانه یک نفتکش غولپیکر از مرز یک میلیون دلار عبور میکند. این جهش جنونآمیز در هزینه لجستیک دریایی، صرفاً یک عدد روی کاغذ نیست، بلکه به معنای گران شدن لحظهای زنجیره تأمین در تمام قارههاست. وقتی کشتیها مجبور میشوند هزینههای گزاف بیمه را پرداخت کنند یا مسیرهای طولانیتر و پرهزینهتری را دور بزنند، بهای تمام شده تکتک کالاهای مصرفی، از مواد اولیه کارخانهها گرفته تا اقلام روزمره خانوارها در غرب با جهش روبهرو میشود. تحمیل هزینه کمرشکن و مازاد ۹۰ میلیارد یورویی بر دوش اقتصاد متزلزل اروپا، زنگ خطری جدی بود که نشان داد شوک وارده به بازار انرژی، خیلی سریع به یک موج تورمی مهارناپذیر در سمت عرضه تبدیل شده است.
در این سوی میدان، تصمیم جروم پاول و فدرال رزرو برای افزایش مجدد ۲۵ واحد پایهای نرخ بهره و رساندن آن به حوالی ۴ درصد، به همراه جهش بازده اوراق ۱۰ ساله خزانهداری به مرز ۵ درصد، پرده از عمق استیصال واشینگتن برداشت. این اقدام، نه یک مانور قدرتمندانه، بلکه واکنشی از سر ناچاری به تورمی بود که ریشه در آن سوی اقیانوسها داشت. بنبست تراژیک بانک مرکزی امریکا دقیقاً در همین نقطه نمایان میشود؛ ابزار سنتی فدرالرزرو برای مهار تورم، بالا بردن نرخ بهره و سرکوب تقاضای مصرفکننده داخلی است. این سلاح شاید بتواند با افزایش نرخ وام مسکن و خودرو، مردم را از خرید منصرف کند، اما کمترین قدرتی برای ایمنسازی تنگه هرمز، مهار حملات پهپادی یا کاهش نرخ بیمه نفتکشها ندارد.
نتیجه چنین سیاستی برای ایالات متحده، ورود به یک گرداب خطرناک خودساخته است. دولت امریکا که خود زیر بار سنگین کسری بودجه سالانه ۲ تریلیون دلاری و حجم عظیم بدهی ملی کمر خم کرده، با هر پله افزایش نرخ بهره، باید صدها میلیارد دلار هزینه اضافی صرفاً برای پرداخت سود اوراق قرضه خود بپردازد. به عبارت روشنتر، واشینگتن در تلهای گرفتار شده که یک سوی آن بلعیده شدن اقتصاد در آتش تورم لجامگسیخته وارداتی از خلیجفارس است و سوی دیگر آن، فرورفتن در یک رکود عمیق، ورشکستگی بنگاهها و فلج شدن بودجه دولت به دلیل گران شدن بیش از حد بها و هزینه استقراض پول است.
خشم رانندگان آلمانی از گرانی بنزین
آتش این جنگ هماکنون به سرعت در حال گسترش در همه ابعاد زندگی مردم امریکا و بسیاری از کشورهای دیگر است. از بنزین ۳ یورویی و خشم رانندگان آلمانی تا برنامه ایرلاینهای امریکا با جهش قیمت سوخت. افزایش شدید قیمت سوخت در آلمان، رانندگان این کشور را با فشار بیشتری مواجه کرده و دولت را به بررسی راهکارهایی برای کاهش هزینهها واداشته است. پمپبنزینها در آلمان تنها مجازند قیمت سوخت خود را یکبار در روز، آن هم ساعت ۱۲ ظهر، افزایش دهند. در برلین، صبح ۱۵ سپتامبر، قیمت هر لیتر بنزین E۱۰ حدود ۲۵/۲ یورو و گازوئیل حدود ۳۷/۲ یورو بود. ظهر همان روز، قیمتها حدود ۲۰/۰ یورو در هر لیتر افزایش یافت. بالاترین قیمت در یک جایگاه سوخت در بزرگراهی در جنوب برلین ثبت شد؛ جایی که قیمت هر لیتر بنزین «سوپر پلاس» به ۰۳/۳ یورو رسید. این افزایش قیمت در مناطق روستایی فشار بیشتری بر شهروندان وارد میکند، زیرا برخلاف شهرهای بزرگ، ساکنان این مناطق عملاً جایگزین واقعبینانهای برای استفاده از خودرو ندارند. در مقابل، ساکنان مناطق نزدیک به مرزهای ملی میتوانند برای تأمین سوخت ارزانتر به کشورهای همسایه مراجعه کنند.
تغییر برنامه ایرلاینهای امریکا با جهش قیمت سوخت
همچنین در پی افزایش قیمت سوخت، شرکتهای هواپیمایی «آمریکن ایرلاینز»، «یونایتد ایرلاینز» و «ساوتوست ایرلاینز» نیز در حال کاهش برنامههای پروازی خود هستند. «آمریکن ایرلاینز» اعلام کرد افزایش اخیر قیمت سوخت بهتنهایی حدود یک میلیارد دلار به هزینههای سه ماهه چهارم این شرکت اضافه میکند. «یونایتد ایرلاینز» نیز اعلام کرد برخی پروازهایی که برای دسامبر برنامهریزی شده بودند، دیگر انجام نخواهند شد و ممکن است در سهماهه نخست سال آینده و در ۲۰۲۷ تغییرات بیشتری در برنامه پروازها اعمال شود.
بالا گرفتن فشار تنگهها بر باک کامیونهای امریکایی
انجمن اتومبیل امریکا نیز از رکوردشکنی قیمت گازوئیل خبر داده که همزمان با اختلال در مسیرهای انرژی و تداوم بسته ماندن هرمز رخ داده است. براساس گزارشها، متوسط قیمت هر گالن گازوئیل در این کشور به ۳/۶ دلار رسیده و رکورد جدیدی ثبت کرده است. رکوردشکنی قیمت گازوئیل در امریکا همزمان با افزایش قیمت نفت به بالای ۱۰۰ دلار در پی بسته ماندن تنگه هرمز و تحولات مربوط به تنگه بابالمندب اتفاق افتاده است. براساس دادههای کشتیرانی، روز گذشته تنها سه کشتی از تنگه هرمز عبور کردهاند. در حال حاضر قیمت گازوئیل در کالیفرنیا با ۳/۸ دلار در هر گالن بالاترین میزان را دارد و پس از آن واشینگتن با ۳/۸ دلار و هاوایی با ۰۹/۷ دلار قرار دارند.
