خرید تضمینی گندم، فراتر از یک مبادله تجاری میان دولت و کشاورز، رکن اصلی «پایداری امنیت غذایی» است. با این حال، بررسی دادههای پرداخت سال ۱۴۰۵ نشان میدهد که این فرایند تحت فشار از سوی متغیرهای کلان اقتصادی قرار گرفته و بر این اساس روند پرداخت مطالبات به تأخیر افتاد. این موضوع انتقادات زیادی را به همراه داشت و حالا براساس اعلام روز گذشته معاون وزیر جهاد کشاورزی با واریز ۱۰۰ همت در چند روز گذشته بیش از ۹۰ درصد مطالبات گندمکاران پرداخت شده است.
پیش از این در سه ماه نخست (خرداد تا تیر)، مجموع پرداختیها به حدود ۹۳ همت رسیده بود و پس از آن ۱۱۰ همت در مردادماه به یکباره تزریق شد. گندمکاران واریز دیرهنگام مطالبات را عامل کاهش خرید تضمینی در سال جاری عنوان میکنند. دولت پیشبینی کرده بود از حدود ۱۴ تا ۵/۱۴ میلیون تن تولید گندم، ۱۰ میلیون تن به صورت تضمینی خریداری شود، اما براساس آمار میزان خرید تضمینی گندم نسبت به برآوردهای اولیه ۵/۱ میلیون تن کاهش یافته که علت اصلی آن تأخیر در روند پرداخت مطالبات است.
آخرین وضعیت پرداخت مطالبات گندمکاران
معاون وزیر جهاد کشاورزی از تزریق ۱۰۰ هزار میلیارد تومان دیگر برای تسویه بیش از ۹۰ درصد مطالبات گندمکاران خبر داد. سید سعید راد، مدیرعامل شرکت مادر تخصصی بازرگانی دولتی ایران اعلام کرد، علاوه بر ۵۵ هزار میلیارد تومان پرداختی اخیر، هفته آینده نیز ۱۰۰ هزار میلیارد تومان دیگر از بهای گندمهای فروخته شده به دولت، به حساب کشاورزان واریز میشود.
معاون وزیر جهاد کشاورزی روز گذشته در همایش هماندیشی آرد و نان که همزمان با آغاز هجدهمین نمایشگاه بینالمللی صنعت غلات کشور در نمایشگاه بینالمللی تهران برگزار شد، تصریح کرد: در چند روز اخیر ۵۵ همت به حساب گندمکاران واریز شده و به این ترتیب تاکنون ۲۵۷ همت بابت خرید تضمینی گندم که به حدود ۵/۸ میلیون تن رسیده، پرداخت شده است.
راد با بیان اینکه «پیگیریم که از طریق سازمان برنامه و بودجه تا هفته آینده نیز یک واریزی دیگر داشته باشیم»؛ اضافه کرد: اگر هفته آینده هم این ۱۰۰ همت واریز شود، بالای ۹۰ درصد از مطالبات گندمکاران تسویه خواهد شد.
مدیرعامل شرکت مادر تخصصی بازرگانی دولتی گفت: تاکنون با واریز ۲۷۵ همت، بالای ۶۵ درصد، نزدیک به ۶۸ درصد از بهای کل گندمهای تحویل دادهشده به سیلوهای دولتی پرداخت شده و انشاءالله در هفته آینده با پیگیریهایی که انجام میشود، از طریق سازمان برنامه و بودجه و سازمان هدفمندی یارانهها مجموع رقم پرداختی به گندمکاران به بیش از ۳۷۰ همت میرسد.
راد درباره وضعیت کشت قراردادی نیز اظهار داشت: در حوزه دانههای روغنی، معاونت برنامهریزی و اقتصادی، معاونت زراعت و سازمان تات وزارت جهاد کشاورزی کارهای خیلی خوبی انجام دادهاند و در ابتدای این هفته، در روزهای شنبه و یکشنبه نشستهایی در این زمینه برگزار خواهد شد.
معاون وزیر جهاد کشاورزی تصریح کرد: با توجه به تجربه خوب قیمتگذاری مناسب گندم که باعث میشود کشاورزان بتوانند با خیال راحت برای کشت اقدام کنند، تعیین قیمت مناسب برای اقتصادیتر کردن تولید در مورد گندم و در زمینه سایر محصولات اساسی بهویژه دانههای روغنی نیز ادامه مییابد.
او با تأکید بر تکلیف شرکت بازرگانی دولتی برای تأمین گندم مورد نیاز کشور تصریح کرد: در هر سال وظیفه ذاتی ما تأمین گندم و آرد برای نان مردم است که یا باید از محل داخلی تأمین کنیم یا کمبود آن را از خارج وارد کنیم، اما در هر صورت هر میزان که کشاورز داخلی گندم ارائه کند، ما خریداری میکنیم.
خرید تضمینی گندم باید به ۱۲ میلیون تن برسد
کارشناسان با تأکید بر ضرورت پرداخت بهموقع و تعیین تکلیف طلب گندمکاران میگویند اگر دولت نتواند در بازه زمانی طلایی (پیش از شروع فصل کشت جدید) مطالبات را تسویه کند، کشاورز نه تنها با کسری نقدینگی برای خرید نهادههای جدید مواجه میشود، بلکه ممکن است در تغییر الگوی کشت یا کاهش سطح زیر کشت تجدیدنظر کند.
در دهمین ارتباط، عطاءالله هاشمی، رئیس بنیاد ملی گندمکاران با اشاره به تولید مطلوب گندم در سال زراعی جاری که به دلایل مختلف، بهویژه بارندگیهای مناسب رخ داد، گفت: دولت حدود ۸میلیون تن گندم از کشاورزان خریداری کرده است، در حالی که انتظار میرود این میزان حداقل به ۱۲ میلیون تن افزایش یابد. او افزود: تأخیر در پرداخت مطالبات کشاورزان از سوی دولت سبب شده تا آنان محصول خود را به بخش خصوصی بفروشند.
هاشمی درباره وضعیت تولید گندم در سال زراعی جاری اظهار داشت: بارشهای خوبی از اواسط دیماه ۱۴۰۴ تا اواسط خرداد امسال در کشور رخ داد که پراکنش و میزان بارندگیها چه در فصل زمستان و چه در بهار، بهگونهای بود که مزارع به بار نشست و نگرانیها درباره احتمال کاهش تولید را برطرف کرد.
رئیس بنیاد ملی گندمکاران افزود: برآورد اولیه، تولیدی بالاتر از ۱۴ میلیون تن و نزدیک به ۱۵میلیون تن بود و انتظار میرفت دولت ۵/۱۲ میلیون تن گندم را از کشاورزان خریداری کند، اما به نظر میرسد دولت در خرید گندم کشاورزان عملکرد مطلوب و مورد انتظار را نداشته و احتمالاً میزان خرید دولت در انتهای فصل برداشت به ۵/۸ میلیون تن برسد.
رئیس بنیاد ملی گندمکاران خاطرنشان کرد: ارزش خرید تضمینی گندم در سال زراعی جاری تاکنون حدود ۴۲۰ هزار میلیارد تومان (همت) بوده که از این میزان ۲۱۸ همت، یعنی نزدیک ۵۳ درصد آن به کشاورزان پرداخت شده است.
به گفته وی، بخشی از گندمی را که دولت نتوانسته خریداری کند، کارخانجات تولید خوراک دام و مقداری را نیز دلالان و واسطهها خریدهاند که با داشتن انتظارات تورمی به دنبال فروش آن با قیمت بالا به دولت، صنف و صنعت یا سایر بخشها در ماههای آینده هستند.
هاشمی با بیان اینکه دلالان این گندم را به قیمت بسیار پایینی از کشاورزان خریدند، اما از آنجایی که وجه آن را به صورت نقد پرداخت کردند، کشاورزان ترجیح دادند پول خود را به موقع دریافت کنند؛ او خواستار تسریع در پرداخت مطالبات گندمکاران از سوی دولت شد تا بتوانند با خیالی آسوده برای کشت در سال زراعی جدید آماده شوند.
رئیس بنیاد ملی گندمکاران اجرای طرح جهش تولید در دیمزارها را از عوامل مؤثر در افزایش تولید گندم دانست و گفت: اجرای این طرح برای بازسازی مزارع دیم، ساماندهی کشت، تأمین نهادهها، فراهمسازی نقدینگی، آموزشهای ترویجی به کشاورزان بسیار مؤثر بود و انتظار میرود اجرای آن در استانهایی که دارای مزارع دیم هستند، استمرار یابد.
