جوان آنلاین: روز گذشته میانگین قیمت گازوئیل در امریکا به رکورد ۳/۶ دلار در هر گالن رسید. ترامپ برای توقف روند افزایشی قیمت انرژی دست به دامان روسیه و اوکراین شده تا شاید از طریق کاهش فشار به این جبهه، بازار خفهشده نفت و فرآوردههای نفتی را خلاص کند، اما همزمان در خاورمیانه و بهخصوص با تشدید فشار به زیرساختهای عربستان، این مسیر نیز از کار افتاده و ظرفیت انتقال نفت و فرآوردههای نفتی بیش از پیش تحت فشار قرار گرفته است.
براساس گزارشهای اخیر، نفت برنت با افزایش ۴/۶ درصدی به ۷/۱۰۷ دلار و نفت وست تگزاس اینترمدیت نیز به ۱۰۴ دلار رسیده است. همچنین براساس دادههای انجمن خودرو امریکا، قیمت هر گالن گازوئیل، با جهش خیرهکننده به رکورد ۳/۶ دلار رسید که نشاندهنده رشد حدود ۸۰ درصدی تنها در ۹ ماه گذشته است. قیمت گازوئیل در برخی از ایالتهای این کشور نیز به بیش از ۸ دلار رسیده است. با رکوردشکنیهای جدید قیمت سوخت، امریکا اکنون با معضلی مواجه شده که مستقیماً تورم، قیمت حملونقل و سوخت را نشانه گرفته است. بحران انرژی دیگر فقط کمبود نفت خام نیست؛ بحران پالایش و فرآوردههای نفتی، بهویژه گازوئیل، در حال تبدیل شدن به مشکل اصلی بازار سوخت ایالات متحده است.
فشار ۲ جبهه هرمز و روسیه بر قیمت گازوئیل
جهش قیمت گازوئیل در شرایطی رخ میدهد که جنگ جاری علیه ایران همچنان کشتیرانی در تنگه هرمز را مختل کرده و نگرانیها را بر سر تداوم افزایش قیمت گازوئیل افزایش داده است. این فشار محدود به خاورمیانه نیست. حملات اوکراین به زیرساختهای انرژی روسیه نیز عملیات پالایشگاهها را مختل کرده و روسیه هم در واکنش، صادرات گازوئیل را محدود کرده است که عرضه جهانی را بیش از پیش کاهش میدهد. برنارد یاروس، اقتصاددان امریکایی، پیشتر به فاکس نیوز دیجیتال گفته بود: «همه ما روی بنزین تمرکز میکنیم، چون در نهایت مصرفکننده هستیم و قیمت پمپ بنزین بسیار به چشم میآید، اما چیزی که به آن فکر نمیکنیم قیمت گازوئیل است؛ سوخت اصلی و مهم اقتصاد امریکا و بهویژه بخشهای کلیدی آن.» یاروس افزوده بود: «صنعت غذا را در نظر بگیرید؛ گازوئیل پمپهای آبیاری، تراکتورهای مزرعه و کامیونهایی را به حرکت درمیآورد که غذا را از مزرعه به سوپرمارکت محلی میرسانند. این سوخت بخشی از هر لایه تولید غذا در امریکاست.»
امریکاییها زیر فشار گازوئیل
گازوئیل سوخت اصلی کامیونها، قطارها، کشتیها و ماشینآلات کشاورزی است. بنابراین افزایش قیمت آن برخلاف افزایش قیمت بنزین، فقط روی هزینه رانندگی خانوارها اثر نمیگذارد، بلکه میتواند هزینه حمل هر کالایی را در زنجیره تأمین افزایش دهد، از غذا و محصولات کشاورزی گرفته تا کالاهای صنعتی.
در یک نظرسنجی از ۴۵ هزار امریکایی، ۳/۴۴ درصد تورم و هزینه زندگی را مهمترین معضل گفتند که باید حل شود که نشان میدهد فشار اقتصادی مستقیماً به زندگی مردم رسیده است.
براساس اعلام مجمع جهانی اقتصاد، در نظرسنجی از مردم امریکا، ۳/۴۴ درصد تورم و هزینه زندگی را در صدر مشکلات قرار دادهاند. پس از آن، سلامت و تأمین اجتماعی و وضعیت اقتصادی هرکدام با ۷/۳۹ درصد قرار دارند. از سوی دیگر، هزینه مستقیم جنگ نیز به ۳۸میلیارد دلار تا پایان اوت رسیده و دفتر بودجه کنگره امریکا پیشبینی کرده در صورت ادامه جنگ، ماهانه حدود ۳ میلیارد دلار دیگر به این هزینه افزوده شود. همین نهاد انتظار دارد پیامدهای انرژی و جنگ، حدود ۵/۰ واحد درصد به تورم اوایل ۲۰۲۷ اضافه کند. فشار اقتصادی در این نظرسنجی تنها به تورم ختم نمیشود. ۲/۳۶ درصد شرکتکنندگان جرم، ۳۳درصد بیکاری و ۴/۳۲ درصد فقر را از مسائل مهم امریکا دانستهاند. در واقع، تقریباً یک نفر از هر سه نفر بیکاری یا فقر را در میان مشکلات اصلی کشور قرار داده است.
زنگ خطر اتمام ذخایر گازوئیل
مسئله دیگر به اتمام ذخایر گازوئیل بازمیگردد. ذخایر راهبردی نفت امریکا در شرایطی به پایینترین سطح در ۴۴ سال گذشته رسیده که به گفته کارشناسان برای سوخت، بهویژه گازوئیل ذخایر مشابهی وجود ندارد. گازوئیل سوخت اصلی اقتصاد جهانی از جمله ناوگان حملونقل جادهای است. زمان وقوع این شرایط بهویژه برای بخش کشاورزی نامناسب است؛ بخشی که وابستگی زیادی به گازوئیل دارد و فصل برداشت محصولات آن معمولاً از ماه سپتامبر آغاز میشود. یک مدیر بخش تحلیل فرآوردههای نفتی گفت: این وضعیت در هفتههای آینده از طریق زنجیره تأمین و افزایش تورم به بخشهای مختلف منتقل خواهد شد. پاتریک دیهان افزود: قیمت بالای بنزین و گازوئیل در مجموع باعث شده امریکاییها در مقایسه با سال گذشته، روزانه بیش از ۷۰۰ میلیون دلار هزینه اضافی پرداخت کنند. اگر این رقم به یک میلیارد دلار در روز برسد، تعجب نخواهد کرد. افزایش قیمت بنزین دردسرساز است، اما گازوئیل واقعاً به مشکل اصلی تبدیل خواهد شد.
۴۵ درصد تجارت دریابرد گازوئیل جهان در معرض اختلال
در شرایطی که انتخابات میاندورهای امریکا در نوامبر نزدیک است، قیمت سوخت به یک مسئله سیاسی تبدیل شده است. ترامپ از یکسو با بحران عرضه ناشی از جنگ با ایران مواجه است و از سوی دیگر نمیتواند اجازه دهد حملات به پالایشگاههای روسیه فشار بیشتری بر بازار فرآورده وارد کند. کشورهای خلیج فارس در سال ۲۰۲۵ و پیش از جنگ علیه ایران و مدیریت هوشمند ایران در تنگه هرمز، حدود ۵/۱ میلیون بشکه در روز گازوئیل صادر میکردند، اما صادرات این منطقه نیز بهدلیل بحران تنگه هرمز بهشدت کاهش یافته است. مجموع صادرات خالص گازوئیل روسیه و خلیج فارس در ماه اوت نسبت به فوریه حدود ۶/۱ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است، درحالیکه این دو منطقه پیش از تشدید جنگها تقریباً ۴۵ درصد تجارت دریابرد گازوئیل جهان را تشکیل میدادند.
گلوگاه انرژی دیگر فقط بشکه نفت نیست
رکوردشکنی نرخ گازوئیل و عبور برنت از ۱۰۸ و حرکت آن به سوی ۱۱۰ دلار تنها یک عدد و صرفاً بحران نفت نیست. آنچه اکنون در حال شکلگیری است، بحران ظرفیت پالایش و لجستیک انرژی است. حالا سؤال بزرگ بازار این است که چند حلقه از زنجیره انرژی جهان باید همزمان از کار بیفتد تا بازار متوجه شود مشکل دیگر فقط بشکه نفت نیست و توان تبدیل، انتقال و رساندن آن بشکه به مصرفکننده است؟
ترامپ روز یکشنبه ۱۳ سپتامبر صراحتاً و برای چندمین بار خواست حمله به زیرساختهای دیزل روسیه متوقف شود. حالا امریکا تلاش میکند دستکم یکی از دو جبههای را که بازار فرآوردههای نفتی جهان را خفه کرده، مهار کند و این در حالی است که منطقه غرب آسیا، هر روز تنشهای جدیدی را تجربه میکند.
