جوان آنلاین: حضور تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ و همگروهی با بلژیک، مصر و نیوزیلند، بیش از هر زمان دیگری اهمیت هویت فنی و مدل بازی تیم را برای کادر فنی برجسته کرده است. فوتبال روز دنیا دیگر صرفاً بر اساس فرم ابتدایی تعریف نمیشود و اتفاقاً این موضوع که یک تیم دقیقاً چگونه بازی میکند، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
در مورد تیم ملی ایران نیز هرچه به آغاز این مسابقات نزدیکتر میشویم، این پرسش بیشتر مطرح میشود که شاگردان امیر قلعهنویی با چه ایدههای فنی وارد مسابقات خواهند شد. آیا فوتبال ایران باید بر پایه مالکیت توپ شکل بگیرد؟ آیا فوتبال مستقیم و انتقالی برای این نسل مناسبتر است یا باید به سمت مدلهای تلفیقی و مبتنی بر روابط پویا حرکت کرد؟
در پاسخ به این پرسشها، نخستین نکتهای که به ذهن میرسد، ظرفیت انسانی تیم و البته توان اجرایی کادر فنی در استفاده صحیح از ابزار انسانی موجود است. در مورد فوتبال مالکانه، واقعیت این است که اجرای چنین ایدهای نیازمند هافبکهایی با توانایی بالا در کنترل ریتم بازی، گردش سریع توپ و تصمیمگیری صحیح تحت فشار است. مرور بازیهای اسپانیا یا منچسترسیتی میتواند این مفهوم را بهتر روشن کند؛ تیمهایی که مالکیت توپ را نه صرفاً برای در اختیار داشتن توپ، بلکه برای کنترل فضا و فرسوده کردن ساختار دفاعی حریف به کار میگیرند.
در نسل فعلی فوتبال ایران، اما تیم ملی فاقد هافبکی در سطح بالا برای کنترل ریتم بازی است؛ بازیکنی که بتواند سرعت و جهت بازی را تحت کنترل داشته باشد. به همین دلیل، داشتن مالکیت طولانیمدت ممکن است به «مالکیت بدون تهدید» تبدیل شود؛ یعنی تیم توپ را در اختیار دارد، اما توانایی شکستن ساختار دفاعی حریف را ندارد.
از سوی دیگر، فوتبال مستقیم نیز در سطح جام جهانی بهتنهایی کافی نیست. ضمن اینکه بازی مستقیم خود دارای پیچیدگیهای خاصی بوده و اجرای آن نیازمند هماهنگی و کیفیت بالاست. هرچند به نظر میرسد ویژگیهای فعلی تیم ملی به این سبک نزدیکتر باشد، اما تیمهایی که صرفاً بر توپهای بلند و انتقال سریع برای رسیدن به موج دوم حمله و توپهای برگشتی تکیه میکنند، معمولاً قابل پیشبینی خواهند شد. به همین دلیل، به نظر میرسد مدل بهینه برای تیم ملی ایران در جام جهانی و با توجه به نوع حریفان این گروه، استفاده از یک ساختار هیبریدی باشد؛ ترکیبی از فوتبال پوزیشنال در فاز اول بازی و فوتبال انتقالی در فاز نهایی حمله.
این مدل با ویژگیهای بازیکنان فعلی ایران همخوانی بیشتری دارد. حضور بازیکنانی مانند مهدی طارمی، محمد محبی و علیرضا جهانبخش باعث میشود ایران در فضای باز، انتقال سریع و حملات عمودی، خطرناکتر از بازی مالکانه ثابت عمل کند. این نسل از بازیکنان در فوتبال مبتنی بر انتقال، بازدهی بالاتری دارد؛ فوتبالی که بر بازی عمودی، استفاده از فضای پشت دفاع و رسیدن سریع به فاز نهایی حمله استوار است. در چنین شرایطی، مدل بازی ایران مقابل هر حریف باید متناسب با ویژگیهای آن تیم، اما مبتنی بر اصولی ثابت باشد.
بلژیک تیمی است که از نظر شخصیت، کیفیت فردی و وزن تیمی، نسبت به دیگر تیمهای گروه شرایط متفاوتی دارد. همین موضوع ممکن است ناخودآگاه تیم ایران را به سمت عقبنشینی سوق دهد. استفاده از ایده بلاک از میانه میدان (Midblock) میتواند در مقاطعی گزینه مناسبی باشد، اما نه به شکل مطلق. عقبنشینی بیش از حد باعث حضور هافبکهای بلژیک بین خطوط ایران و افزایش فشار روی خط دفاعی خواهد شد؛ بهویژه اینکه مدافعان ایران بیشتر واکنشگرا هستند تا مبتنی بر ادراک و پیشبینی بازی. بهترین راهکار در چنین مسابقهای، استفاده از استراتژی بلاک از میانه میدان (Mid Block)، فشرده همراه با پرس هدفمند و انتقال سریع توپ به پشت فولبکهای حریف است. در چنین مسابقهای، سرعت رسیدن به نفر سوم و حتی نفر چهارم و حتی در راه رسیدن به دروازه حریف مهمتر از تعداد پاس خواهد بود.
برابر مصر، اما شرایط متفاوت است. مصر تیمی انتقالمحور بوده و هرجومرج تاکتیکی میتواند به سود این تیم تمام شود. به همین دلیل، ایران در این بازی نیازمند «کنترل انتقال» است؛ یعنی مالکیتهای مقطعی، مدیریت توپ دوم و جلوگیری از باز شدن ساختار دفاعی. حضور محمد صلاح در ابعاد مختلف قابلیتهای تیم مصر را از هر نظر ارتقا میدهد به همین دلیل این دیدار پیچیدگیهای روانی بالایی خواهد داشت.
نیوزیلند روی کاغذ حریف سادهتری به نظر میرسد، اما همین نگاه میتواند خطرناک باشد. تیم ملی در این مسابقه ناچار است تیمی پویا (Proactive) باشد و صرف مالکیت توپ پاسخگوی نیازهای تاکتیکی نخواهد بود. ایجاد عرض واقعی، اورلود در کنارهها و استفاده از نفوذ فولبکها از کنارهها میتواند ساختار دفاعی متراکم حریف را دچار مشکل کند. این مسابقه محک مهمی برای سنجش توانایی تیم ملی در اجرای حملات موقعیتی و وابسته بر موقعیت بازیکنان و شرایط بازی (Positional Attack) خواهد بود.
نباید فراموش کرد که داشتن اصول پایدار در انتخاب مدل بازی، مهمتر از هر موضوع دیگری است. تیمهای بزرگ دنیا حتی با تغییر حریفان نیز از اصول بنیادین بازی خود عبور نمیکنند. مشکلی که فوتبال ایران در سالهای اخیر با آن مواجه بوده، بیش از حد و تغییر شکل بازی بر اساس خواسته حریفان است.
هویت مشخص، حلقه گمشده تیم ملی ایران در جام جهانی است؛ هویتی مبتنی بر فشردگی بدون توپ، پرس هدفمند، پیشروی عمودی و استفاده از توپ برای ضربه زدن به حریف، نه صرفاً مالکیت و ثبت آمار. در نهایت، موفقیت ایران نه در تقلید از فوتبال مالکانه اروپا، بلکه در ساختن مدلی متناسب با DNA بازیکنانش خواهد بود؛ مدلی واقعبینانه که توان رقابت در سطح جام جهانی را داشته باشد.
