جوان آنلاین: در جامعه اسلامی، همواره تهدیدی از درون وجود داشته که از دشمنان آشکار خطرناکتر است؛ تهدیدی که با چهرهای مؤمنانه، ایمان را در سینه پنهان میکند و با سخنی شیرین، زهر شک و فتنه میچکاند. اسلام به این افراد «منافقان» میگوید. قرآن کریم در آیات متعددی به معرفی و افشای چهره آنان پرداخته و پیامبر اسلام (ص) نیز در سخنان خود هشدارهای جدی درباره این گروه داده است.
واژه «نفاق» در لغت به معنای خارج شدن سوسمار از سوراخ خود آمده است، اما در اصطلاح شرعی، عبارت است از اظهار ایمان و پنهان داشتن کفر. نفاق بر دو نوع است: نفاق اعتقادی یا اکبر که فرد را از دایره اسلام خارج میکند و در آخرت جاودانه در جهنم خواهد بود، و نفاق عملی یا اصغر که نوعی رذیله اخلاقی است و شخص را از مؤمنان واقعی متمایز میسازد، ولی موجب کفر نمیشود. تمرکز اصلی قرآن بر نوع اول است که خطری ممتد برای جامعه اسلامی محسوب میشود.
قرآن کریم در بیش از ۳۰ آیه، ویژگیهای منافقان را برشمرده است. یکی از این ویژگیها دوگانگی گفتار و رفتار است. منافقان همواره قولی غیر از فعل دارند. خداوند در آیه ۴سوره منافقون میفرماید: «و، چون آنان را ببینی پیکرهاشان تو را به شگفت آورد و اگر سخن گویند، به گفتارشان گوش فرا دهی، (اما) گویی چوبهای خشکی هستند که به دیوار تکیه داده شدهاند.» امام صادق (ع) در تفسیر این آیه میفرمایند: «منافقان ظاهری آراسته و سخنی دلنشین دارند، ولی دلهایشان خالی از ایمان است.»
دروغگویی شاخصه اصلی دیگر منافقان است. پیامبر اکرم (ص) در حدیث معروفی، نشانه منافق را سه چیز معرفی میکند: اینکه «هرگاه سخن بگوید دروغ میگوید، هرگاه وعده دهد تخلف میکند و هرگاه امین قرار گیرد خیانت مینماید.»
یکی دیگر از برجستهترین صفات منافقان، انجام عبادات به صورت ظاهری و با کسالت و برای دیده شدن است. خداوند در آیه ۱۴۲سوره نساء میفرماید: «منافقان با خدا نیرنگ میکنند، حال آنکه خداوند نیرنگکننده آنان است، و، چون به نماز برمیخیزند با کسالت برمیخیزند و در برابر مردم ریا میکنند و خدا را جز اندکی یاد نمیکنند.» از این آیه فهمیده میشود که نماز منافقان نه تنها پاداشی ندارد، بلکه مایه خشم الهی است زیرا با نیت ریا انجام میشود.
از دیگر ویژگی این افراد ترس و تردید دائمی است. منافقان مردد و مضطرباند؛ نه به مؤمنان میپیوندند و نه به صراحت با کافران. قرآن درباره وضعیت آنان در سوره نساء، آیه ۱۴۳ میفرماید: «میان آن (ایمان و کفر) سرگردانند، نه به اینان (مؤمنان) پیوستهاند و نه به آنان (کافران).» این دوگانگی روانی باعث میشود که در بحرانها هراسان و بیثبات رفتار کنند.
همچنین منافقان اهل مسخره کردن مؤمنان هستند. در آیه ۱۴ سوره بقره آمده: «و، چون با مؤمنان برخورد کنند گویند: ایمان آوردیم، و، چون با شیاطین خود خلوت کنند گویند: ما با شما هستیم، ما فقط (آنان را) استهزا میکنیم.» خداوند پاسخ آنان را در آیه بعد میدهد که «خداوند آنان را مسخره میکند.»
دیگر اینکه منافقان در نهان دیگران را از کارهای خیر بازمیدارند و به فحشا تشویق میکنند. آیه ۶۷سوره توبه میفرماید که «مردان و زنان منافق، بعضی از جنس بعضی دیگرند، امر به منکر و نهی از معروف میکنند.»
از دیگر ویژگیهای منافقان این است که اموال خود را در راه خدا انفاق نمیکنند. سوره توبه آیه ۹ میفرماید: «و از میان آنان کسانیاند که در (تقسیم) صدقهها بر تو خرده میگیرند، اگر از آن به آنان داده شود راضی میگردند و اگر از آن به ایشان داده نشود به ناگاه خشمگین میشوند.»
منافقان همواره برای پنهان کردن کفر خود سوگندهای بزرگ یاد میکنند. آیه ۱۴ سوره منافقون میفرماید: «سوگندهای خود را سپری گرفتهاند و (مردم را) از راه خدا بازداشتهاند.» همچنین در آیه ۴۷ سوره توبه در خصوص آنها آمده: «اگر در میان شما (به جهاد) بیرون میآمدند جز فساد برایتان نمیافزودند و میان شما به سرعت به فتنهانگیزی میپرداختند.»
در بین منافق و کافر گرچه هر دو گروه سرانجامی دوزخی دارند، اما منافق به دلیل خیانت و فریبکاری از کافر آشکار بدتر است. امام علی (ع) در نهجالبلاغه میفرمایند: «منافق بدترین مردم است.» دلیل آن این است که کافر صریح، جامعه را از خطر خود آگاه میسازد، اما منافق با پوشش ایمان، از درون به اسلام ضربه میزند. قرآن نیز در آیه ۱۴۵ سوره نساء میگوید: «بیگمان منافقان در پستترین درجه دوزخند.»
عاقبت منافقان البته در دنیا و آخرت خسران است. در دنیا، منافقان همواره در ترس و رسوایی به سر میبرند. خداوند در آیه ۶ سوره منافقون میگوید: «برابر است برایشان چه برای آنان آمرزش بخواهی چه نخواهی، خدا هرگز آنان را نخواهد آمرزید.» همچنین در قیامت، پرده از چهره آنان برداشته میشود. آیه ۲۷سوره حدید میفرماید: «روزی که مردان و زنان منافق به کسانی که ایمان آوردهاند میگویند: به ما نگاه کنید تا از نور شما روشنی بگیریم. گفته میشود: به عقب بازگردید و نوری (برای خود) بجویید.»
برای مقابله، حکومت اسلامی موظف است از نفوذ منافقان در پستهای کلیدی جلوگیری کند و با جاسوسی و فتنهگری آنان برخورد قانونی داشته باشد. فهم دقیق صفات منافقان به مسلمانان کمک میکند تا مراقب باشند و از نفوذ چنین افرادی در جوامع اسلامی جلوگیری کنند.
